Saoedi-Arabië

العربيّة السّعوديّة Al Mamlakah al Arabiyah as Suudiyah (Details) (Details) Basisgegevens Officiële landstaal Arabisch Hoofdstad Riyad Regeringsvorm Absolute monarchie (Koninkrijk) Staatshoofd Koning Abdoellah bin Abdoel Aziz al-Saoed Religie Islam Oppervlakte 2.149.690 km²  (-% water) Inwoners 22.678.262 (2004) 28.686.633 (2009) (13,3/km² (2009)) Overige Volkslied Aash Al Maleek Munteenheid Saoedische riyal (SAR) UTC +3 Nationale feestdag 24 september Web | Code | Tel. .sa | SAU | 966 Voorgaande staten  Koninkrijk Hedjaz  Nadjd 1932 Topografie Portaal    Saoedi-Arabië Portaal    Landen & Volken

De verwoesting na de aanslagen in Khobar in 1996

Saoedi-Arabië of Saudi-Arabië, officieel het Koninkrijk Saoedi-Arabië, is een land in het Midden-Oosten en Azië. Het is een koninkrijk gelegen op het Arabisch Schiereiland. Het grenst aan Jordanië, Irak, Koeweit, de Perzische Golf, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Jemen, Bahrein, de Rode Zee en de Golf van Akaba. Saoedi-Arabië is grotendeels woestijn en is bijzonder rijk aan aardolie. In Saoedi-Arabië liggen de twee belangrijkste heilige plaatsen van de islam: Mekka en Medina.

Naam

Saoedi-Arabië is het enige land in de wereld dat vernoemd is naar een familie. Het land kreeg haar naam in 1932, bij de samenvoeging van de twee rijken in de Nejd en de Hejaz door Abdoel Aziz al-Saoed. De staat heet al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Saʻūdiyya wat letterlijk betekent het "Saoedische Arabische Koninkrijk". De naamgever van het land (en de dynastie) is Mohammed bin Saoed die in de 18e eeuw leefde.

Geschiedenis van Saoedi-Arabië

De Saoedische staat begon in Centraal-Arabië in ongeveer 1750. Een lokale heerser, Mohammed bin Saoed, ging een alliantie aan met een puriteinse hervormer van de islam, Mohammed ibn Abd al-Wahhaab, om een nieuwe politieke eenheid te vormen. In de volgende 150 jaar groeide in stappen de macht en welvaart van de Saoedische familie en wahabieten, toen zij vochten tegen Egypte, het Ottomaanse Rijk en andere Arabische families (zoals de Hasjemieten en de Rasjidi's) om controle over het schiereiland. De moderne Saoedische staat werd gesticht door Koning Abdoel Aziz al Saoed.

In 1902 veroverde Abdoel Aziz al Saoed Riyad, de voormalige hoofdstad van de al Saoed-dynastie, op de rivaliserende al-Rasjid-stam. Hij veroverde ook Al-Hasa, de rest van de Nadjd en de Hidjaz tussen 1913 en 1926. In 1932 werden deze voorheen losse gebieden door al Saoed verenigd in het Koninkrijk van Saoedi-Arabië, waarbij Abdoel Aziz al Saoed de eerste koning werd.

De ontdekking van olie op 3 maart 1938 veranderde de economie van het land ingrijpend. De rijkdom van de olie kwam aan de koning en zijn familieleden toe. Deze dynastie is voor een deel afhankelijk van wapenleveringen door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Anno 2010 zijn de relaties met het sjiïetische Iran zeer gespannen.

Zie ook: Recente geschiedenis van het Midden-Oosten

Geografie

• lengte landgrenzen: totaal 4415 km (814 km met Irak, 728 km met Jordanië, 676 km met Oman, 222 km met Koeweit, 60 km met Qatar, 475 km met VAE, 1458 km met Jemen.
• kustlijn: 2640 km (met de Rode Zee en de Perzische Golf)
• hoogste punt: Jabal Sawda 3133 m
• Enkele streken: Asir, Hidjaz, Nadjd en de Rub al-Khali

Demografie

Sinds het begin van de 20e eeuw is de bevolking vervijftienvoudigd, van 1,5 miljoen inwoners naar 28.686.633 (2009). Tussen 1975 en 2005 was de gemiddelde jaarlijkse groei van de bevolking 3,9%. De bevolking is relatief jong: 35% is jonger dan 15 jaar en slechts 3% is ouder dan 65 jaar. Van de totale bevolking woont 81% in de steden; in 1975 was dit nog 37%. De gemiddelde levensverwachting is gestegen van 54 jaar in de periode 1970-1975 naar 72 jaar in 2000-2005. Van de totale bevolking heeft 73% de Saoedische nationaliteit en de overige 27% (bijna 7 miljoen personen) zijn buitenlanders. Saoedi-Arabië kent een overschot aan mannen, hun aandeel is 55%, maar dit wordt vooral veroorzaakt door de populatie van buitenlandse werknemers die voor het grootste deel uit mannen bestaat.

De beroepsbevolking telt ca. 8,5 miljoen mensen en is ongeveer gelijk verdeeld over Saoedi's en buitenlanders. Het aandeel van mannen in de beroepsbevolking is 85%. Voor de overheid werken 900.000 personen, waarvan 92% met de Saoedische nationaliteit. Voor de private sector werken ruim 6 miljoen mensen, maar hier is meer dan 85% buitenlander. In 2008 zaten ongeveer 416.000 Saoedi's zonder baan tegen 21.000 buitenlanders. Het Saoedische regime heeft aangekondigd dat in de toekomst maximaal 20% buitenlandse gastarbeiders mogen werken, waardoor naar schatting 2,9 miljoen gastarbeiders het land moeten verlaten. Of deze maatregel ook daadwerkelijk uitgevoerd gaat worden is onduidelijk.

In Saoedi-Arabië werken circa 1,5 miljoen buitenlandse huishoudsters, die vaak afkomstig zijn uit Zuid-Azië en Zuidoost-Azië. Zij doen hun werk vaak onder erbarmelijke omstandigheden en vaak worden zij uitgebuit . Volgens de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch komt mishandeling vaak voor.

Religie

Saoedi-Arabië is het religieuze centrum van de islam. Het bezit de belangrijkste islamitische heilige plaatsen: Mekka en Medina.

Saoedi-Arabië kent geen godsdienstvrijheid. De staatsgodsdienst is de soennitische richting van de islam, die door 85% van de bevolking gevolgd wordt. Meer specifiek worden de Saoediërs gezien als aanhangers van het wahhabisme, een puriteinse stroming die in de 18e eeuw opgang deed in het centrale deel van het land. De dominante islamitische rechtsschool is het hanbalisme.

In het noordoosten (provincie al-Hasa) woont een sjiitische minderheid, die circa 15% van de bevolking vormt.

Anno 2008 woonden er ongeveer één miljoen christenen, veelal gastarbeiders uit de Filipijnen of andere landen. In Saoedi-Arabië zijn geen kerken omdat de dominante stroming van de islam dat verboden heeft. De laatste priester werd in 1985 het land uitgezet. Saoedi-Arabië wordt hierom internationaal gekritiseerd.

Het land ontvangt jaarlijks miljoenen islamitische pelgrims die de hadj willen volbrengen.

Staatsinrichting en politiek

Koning Abdoellah

Koningshuis

Zie Huis van Saoed voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het koninkrijk wordt bestuurd door de leden van het Huis van Saoed, de koninklijke familie van Saoedi-Arabie. Abdoellah bin Abdoel Aziz al-Saoed (1924) is de huidige koning. Hij heeft zowel de functie van staatshoofd als premier van Saoedi-Arabië. Abdoellah regeert sinds 2005 toen hij zijn overleden broer Fahd opvolgde. De koning is al op hoge leeftijd en is de afgelopen jaren herhaaldelijk geopereerd aan zijn rug, waardoor hij niet altijd in staat was zijn taken zelf uit te voeren.

De kroonprins is de plaatsvervanger van de koning. Sinds oktober 2011 is prins Nayef (1933) de kroonprins van Saoedi-Arabië. Nayef is al sinds 1970 minister van Binnenlandse Zaken en heeft daarmee de controle over de (religieuze) politie en de geheime- en veiligheidsdiensten.

In Saoedi-Arabië komen alleen mannelijke leden van het koningshuis in aanmerking voor het koningschap; de prinsessen bemoeien zich in het geheel niet met staatszaken.

De koninklijke familie wordt geschat op zo'n 5000 leden. De eerste koning van Saoedi-Arabië (Abdoel Aziz) had maar liefst 45 zonen bij verschillende vrouwen, die op hun beurt ook weer vele kinderen en kleinkinderen kregen. Binnen de Saoedische clan woedt achter de schermen een strijd om de macht.

Het Saoedische koningshuis is een absolute monarchie en regeert dus zonder grondwet. Het koningshuis hoeft geen enkele verantwoording af te leggen aan het volk. Het binnenkomende oliegeld gaat rechtstreeks naar de Saoedische familie. De verschillende prinsen doen op grote schaal aan zelfverrijking en zijn (naar westerse maatstaven) corrupt.

Wetgeving

Drie koninklijke besluiten van 1 maart 1992 definiëren een basiswet die het systeem van de overheid vastlegt. Deze basiswet is gebaseerd op de Koran en de sharia. Volgens een bepaalde definitie is Saoedi-Arabië dus een theocratie.

De islam heeft een allesbepalende rol in het dagelijks leven. Het puriteinse wahabisme is de dominante islamitische stroming in het land en dat heeft geleid tot een strenge interpretatie van de sharia. De interpretatie van de islam in Saoedi-Arabië is zo dat lijfstraffen (zoals stokslagen en zweepslagen) en onthoofding er geregeld voorkomen. De onthoofdingen vinden plaats in het openbaar. Een van de misdaden waarvoor onthoofding plaats vindt, is tovenarij.

Naast de sharia heeft het land ook moderne wetgeving, zoals de wetgeving voor internationale handel en diplomatieke betrekkingen.

In oktober 2007 kondigde koning Abdoellah een hervorming van het gerechtelijk systeem aan .

Adviesraden

In 1993 benoemde de koning een raadgevend parlement, de Majlis al-Shura van Saoedi-Arabië, dat 100 leden telt. De majlis heeft de bevoegdheid om wetsvoorstellen te doen, maar zij heeft geen bevoegdheden om besluiten te nemen of wetgeving aan te nemen. De koning beslist uiteindelijk (veto) over de wetsvoorstellen.

In 2005 werden voor het eerst de eerste verkiezingen gehouden en konden de mannelijke burgers de helft van de leden van de gemeenteraden verkiezen. De andere helft van de gemeenteraad werd (en wordt) benoemd.

In 2011 kondigde de koning aan dat vanaf 2015 vrouwen ook passief en actief kiesrecht krijgen voor de beschikbare zetels in de gemeenteraden en de majlis.

Mensenrechten en de positie van vrouwen

In Saoedi-Arabië worden de mensenrechten regelmatig geschonden. Saoedi's kunnen zonder vorm reden of proces worden gearresteerd en vastgehouden. In gevangenissen worden mensen slecht behandeld en gemarteld.

Een Saoedische vrouw

Vrouwen zijn zeer beperkt in hun bewegingsvrijheid. Ze kunnen niet zonder begeleiding van een mannelijk familielid de straat op. Ze zijn ook verplicht een hoofddoek te dragen en het gehele lichaam te bedekken. Daarnaast kunnen ze geen rijbewijs aanvragen en vrouwen mogen dus niet autorijden. Saoedi-Arabië is het enige land ter wereld waar vrouwen niet mogen autorijden.

Financiën

De belangrijkste inkomstenbron van de overheid is de oliewinning; in 2010 was het aandeel 90% in alle inkomsten. Veranderingen in de olieprijs hebben ook gevolgen voor de inkomsten. In de periode 2006 tot 2008 steeg de olieprijs met 55% van 61 dollar per barrel naar 95 dollar; de overheidsinkomsten stegen met ongeveer 63% over die jaren. Vanwege een groot begrotingsoverschot zijn tegenvallende inkomsten, zoals in 2009, overigens goed op te vangen. In 2010 had de overheid een begrotingsoverschot van circa 90 miljard riyals. De staatsschuld bedroeg 167 miljard riyals per ultimo 2010, ofwel 10% van het bruto nationaal product. De belangrijkste begrotingsposten zijn die van onderwijs, met een aandeel van 25% van alle uitgaven, en defensie en nationale veiligheid met 35%.

Omschrijving (in miljarden riyals)	2006	2007	2008	2009	2010
Overheidsinkomsten	674	643	1101	510	741
waarvan olie	605	562	983	434	670
idem in % van totaal	89,7%	87,5%	89,3%	85,2%	90,4%
Overheidsuitgaven	393	466	520	596	654
Begrotingsoverschot/-tekort	280	177	581	-86	87
idem in % van BNP	21,0%	12,2%	32,5%	-6,1%	5,2%

Economie

Olieproductie en consumptie Saoedi-Arabië. Bron: BP Statistical review of world energy

Op 3 maart 1938 stroomde de eerste olie uit een bron op Saoedisch grondgebied. Bijna vijf jaar had de Amerikaanse Standard Oil Company of California al gezocht naar olie voor dit eerste succes werd geboekt. In 1933 tekende het oliebedrijf met de Saoedische minister van Financiën een concessieovereenkomst. Op een diepte van 1.441 meter werd een olieveld aangeboord wat de start betekende van een bloeiende olieindustrie. Tot diep in de jaren zeventig bleven de Amerikaanse oliebedrijven een belangrijke rol spelen. De krachten van Mobil, Exxon en Standard Oil Company of California waren gebundeld in Aramco, de Arabian American Oil Company. Het koninkrijk was echter niet tevreden over de verdeling van de olieinkomsten en in een aantal stappen verwierf de Saoedische staat in 1980 het volledige eigendom van Aramco. In 1988 werd de naam omgedoopt in Saudi Aramco.

Saoedi-Arabië heeft de grootste olievoorraad ter wereld, volgens schattingen van de regering waren de reserves per eind 2010 zo'n 264 miljard barrels. De olieproductie in dat jaar bedroeg 2.980 miljoen barrels, ofwel een gemiddelde productie van 8,2 miljoen barrels per dag. De reserves zijn groot genoeg om het huidige productietempo nog ruim 80 jaar vol te houden. Van de geproduceerde aardolie wordt 80% in de vorm van ruwe olie geëxporteerd. De belangrijkste afzetmarkten waren in 2010 het Verre Oosten, met een aandeel van 64%, gevolgd door Noord-Amerika (18%) en West-Europa (10%). Het land heeft ook een belangrijke olieraffinage industrie. In 2010 werd circa 700 miljoen barrels aan olieproducten geproduceerd. Na aftrek van het binnenlands verbruik wordt de helft geëxporteerd, waarbij het Verre Oosten wederom de belangrijkste afzetmarkt is. In vergelijking tot olie, is de ontwikkeling van de aardgasindustrie onderontwikkeld. Saoedi-Arabië heeft daarnaast ook een stevige ambitie op het gebied van zonne-energie. Het land wil de komende jaren 100 miljard dollar investeren om zo minder olie te hoeven gebruiken.

Naast de oliesector kent het land een bescheiden mijnbouwsector. In 2008 bedroeg de goud productie 146.000 ounce en er werd 265.000 ounce zilver gewonnen. Verder werd nog op zeer bescheiden schaal koper en zink gewonnen.

Saoedi-Arabië exporteert fors meer dan het importeert. Olie en olieproducten zijn de belangrijkste exportgoederen. Het aandeel van ruwe olie, olieproducten en petro-chemische producten was 95% in de totale exportwaarde in 2008. De opbrengsten zijn afhankelijk van de uitgevoerde hoeveelheden en de wereldmarktprijs voor aardolie. De prijs is aan grote schommelingen onderhevig en daarmee ook dus de exportopbrengsten. De overheid streeft naar een stabiele, maar ook hoge olieprijs, om daarmee de inkomsten zeker te stellen. De import bestaat voornamelijk uit consumptiegoederen, waaronder voedingsmiddelen en textiel, en kapitaalgoederen als machines en transportmiddelen. De Verenigde Staten, China en Japan zijn de belangrijkste exporteurs naar Saoedi-Arabië. Nederland en België hebben overigens een zeer bescheiden aandeel.

Hieronder een overzicht van belangrijke economische indicatoren van Saoedi-Arabië.

Omschrijving (in miljarden riyals)	1990	1995	2000	2005	2006	2007	2008	2009	2010
BNP tegen constate prijzen (basisjaar=1999)	476	550	623	762	786	802	836	837	872
BNP tegen huidige prijzen	430	526	697	1182	1336	1439	1758	1409	1679
waarvan bijdrage oliesector aan BNP	159	188	256	618	721	786	1060	671	838
Idem in % van totaal BNP	37,0%	35,7%	36,7%	52,7%	54,4%	55,0%	60,7%	47,6%	50,0%
Exportwaarde goederen	-	-	-	677	791	874	1175	697	922
Importwaarde goederen	-	-	-	223	261	338	432	358	401

Het land verbruikte in 2008 ongeveer 22 miljard kubieke meter water, hiervan gaat 88% naar de landbouw, circa 9% is voor consumptie en de rest gaat naar de industrie. De gemiddelde neerslag is slechts 70 à 100 millimeter per jaar, het land heeft geen rivieren en meren en het water is daarom vooral afkomstig uit ondergrondse waterbronnen. Eenmaal opgepompt water wordt niet meer aangevuld waardoor deze reserves eindig zijn. Daarnaast beschikt het land over 30 installaties waar zeewater wordt omgezet in zoetwater. Zes ontziltingsinstallaties staan aan de oostkust en 24 aan de westkust van Saoedi-Arabië en de totale productie was 1 miljard kubieke meter in 2008. De meeste zoetwaterinstallaties zijn gecombineerd met elektriciteitscentrales.

Het elektriciteitsproductie laat een sterke groei zien. In de periode 2004 tot 2008 steeg de consumptie met 25% naar 181.000 gigawattuur. De productiecapaciteit steeg in een gelijk tempo naar 35.000 megawatt (MW) over deze periode van vijf jaar. Gezinnen zijn de grootste verbruikers met een aandeel van 54%; de landbouw de kleinste met een aandeel van slechts 2%. Bijna de gehele elektriciteitsvoorziening is in de handen van de Saudi Electricity Company (SEC), een beursgenoteerd bedrijf met de overheid als grootste aandeelhouder. Direct heeft de Staat een belang van 74% en indirect nog eens 7% via Saudi Aramco, een 100% staatsbedrijf. SEC produceert elektriciteit en verzorgt de transmissie en distributie naar de eindverbruiker. De meest gebruikte brandstof voor de opwekking van elektriciteit is aardgas. SEC beschikt over een vloot van 53 grote en 17 kleine centrales per eind 2009. SEC zelf meldt een totale capaciteit van 45.600 MW in het jaarverslag over 2009. Het bedrijf is volledig gereguleerd waarbij de overheid alle tarieven vaststelt.

Saoedi-Arabië is lid van de G20.

Internationaal

Saoedi-Arabië is de drijvende kracht achter de Samenwerkingsraad van de Golf.

Saoedi-Arabië behoort tot de Arabische wereld en is gelegen in het Midden-Oosten. Deze regio wordt ook wel de MENA (Middle East North Africa) genoemd.

Het land is een niet-gebonden staat waarvan het buitenlands beleid als doel heeft tot het behoud van haar veiligheid en haar positie op het Arabisch Schiereiland, het verdedigen van algemene Arabische en islamitische belangen, het promoten van solidariteit tussen overheden van islamitische staten en het aangaan en onderhouden van samenwerkingsverbanden met andere olie-producerende en grote olie-consumerende landen. Saudi-Arabië is ervan beschuldigd tolerant te zijn naar islamitisch extremisme.

Saudi-Arabië is een van de oprichters van de Verenigde Naties en ondertekende het Handvest van de Verenigde Naties in 1945. Het land speelt een prominente rol in het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank en is lid van de G20. Ook heeft het een belangrijke rol in de Arabische en islamitische instellingen voor financiële hulp en ontwikkelingshulp. Het is een van de grootste donoren in de wereld en geeft steun aan een aantal Arabische, Afrikaanse en Aziatische landen. In Djedda is het secretariaat van de Organisatie van de Islamitische Conferentie gevestigd en van haar in 1973 opgerichte dochterorganisatie de Islamitische Ontwikkelingsbank.

Als stichtend lid van de OPEC heeft ze over het algemeen als beleid om de olieprijs in de wereld te stabiliseren en te proberen scherpe schommelingen in de prijs te beperken. Het beleid op de lange termijn is gericht op het vasthouden van een stabiele en lange termijnmarkt voor haar olie om westerse economieën niet in gevaar te brengen. Dit wordt gezien als bescherming van de financiële activa van het land, alsmede het verstrekken van politieke en militaire steun voor de Saoedische overheid. Door haar enorme olievoorraden wordt het land gezien als swing producer en kan het haar olieproductie snel opvoeren als daar vraag naar was. Uit een gelekte cable bleek echter dat Saoedi-Arabië haar oliereserves flink heeft overdreven.

Het land is lid van de volgende internationale organisaties:

• de Arabische Liga sinds 22 maart 1945
• de Verenigde Naties sinds 24 oktober 1945
• de Organisatie van de Islamitische Conferentie sinds 25 september 1969
• de Cooperation Council for the Arab States of the Gulf sinds 25 mei 1981
• de Asia Cooperation Dialogue sinds 4 april 2005
• de Wereldhandelsorganisatie sinds 11 december 2005
• de Organisatie van Niet-gebonden Landen
• de Organisatie van olie-exporterende landen sinds december 1960
• de G20

Zie ook

• Koninkrijk Hedjaz

Externe links

• Pagina bij het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken
• Pagina bij FOD Buitenlandse Zaken België

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Mediabestanden

Zie de categorie Saudi Arabia van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

16°-32° NB, 35°-56° OL