Schaaf

Schaven met een Japanse trekschaaf.

Een schaaf is een stuk handgereedschap voor houtbewerking. De oppervlakte wordt met behulp van een in het gereedschap aanwezige schaafbeitel afgenomen (verspaand) van een ruw tot een glad oppervlak. Het doel van het schaven is het hout glad, vlak of dunner te maken.

Geschiedenis

De oudste teruggevonden schaven stammen uit de eerste eeuw van onze jaartelling, maar waarschijnlijk hadden de Grieken ook al dergelijk gereedschap. Onze stalen schaaf is ontwikkeld uit de houten schaaf. In de Middeleeuwen waren er alleen bij vioolbouwers en instrumentmakers en dergelijke kleine vormen van stalen schaven in gebruik. In die tijd maakte iedere vakman of ambachtsman zijn eigen schaven. Pas in de achttiende eeuw kwam de industriële productie van schaven op gang. In het laatste kwart van dezelfde eeuw werd ook de "dubbele beitel" (schaaf- en keerbeitel) uitgevonden. Doordat de keerbeitel de houtspaan ombuigt tot een "schaafkrul" raakte de schaaf veel minder gauw "verstopt" en is hij aanmerkelijk aangenamer in het gebruik.

Rond 1860 werd door Bailey de stalen schaaf ontwikkeld zoals wij die nu nog kennen, deze werd en wordt nog steeds door Stanley geproduceerd. Een vergelijkbaar model (qua model en kwaliteit) werd door een Fries bedrijf, Nooitgedagt in IJlst gemaakt.

Modellen

profielschaaf

Er zijn tientallen verschillende modellen schaven, ieder met een eigen toepassing en zowel in houten als stalen uitvoering. Een (overigens niet compleet) overzicht:

• de voorloper
• de blokschaaf
• de reischaaf
• de boorschaaf
• de sponningschaaf
• de spookschaaf (hol- en bolschaaf)
• de tandschaaf
• de grondschaaf
• de ploegschaaf
• de veerploeg
• profielschaven voor het maken van lijstwerk en profileringen

Bewerkingen van vroeger met grondschaaf en profielschaaf maakt men nu met de bovenfreesmachine of freesmachine voorzien van daartoe geëigend snijgereedschap.

De ploegschaaf en veerploeg werden gebruikt voor het maken van respectievelijk een groef en veer in planken.

Een handig klein schaafje is het zogenaamde davidschaafje. Dit is een heel klein schaafje dat je in je handpalm kan houden. Voor kleine correcties is dit schaafje makkelijk en om randjes die gefineerd zijn gelijk te maken.

Een nog veelgebruikte schaaf, vooral ook door de doe-het-zelver is de houten of metalen blokschaaf.

Zie ook

• Kaasschaaf

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Plane (tool) op Wikimedia Commons.

Mediabestanden

Zie de categorie Woodworking tools van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.