Schagen

Schagen

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Noord-Holland
Coördinaten	52°47' NB 04°48' OL
Algemeen
Oppervlakte	19,35 km²
- land	18,84 km²
- water	0,51 km²
Inwoners (1 april 2011)	18.661? (990/km²)
Hoofdplaats	Schagen
Belangrijke verkeersaders	N241 N245 N248 spoorlijn Den Helder - Amsterdam
Politiek
Burgemeester (lijst)	Gerrit Westerink (PvdA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 13.700 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 218.000
WW-uitkeringen (2007)	12 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	421 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	1741-1742
Netnummer(s)	0224
CBS-code	0441
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Website	www.schagen.nl
Portaal    Nederland

Kerk in Schagen

Schagen ( uitspraak (info·uitleg)), in het West-Fries Skagen, is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Daarbinnen ligt het in de regio West-Friesland. De gemeente telt 18.661 inwoners (1 april 2011, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 19,32 km². De gemeente ligt in het noordwesten van West-Friesland, nog net binnen de Westfriese Omringdijk. De inwoners van Schagen worden vanouds "Schagenezen" genoemd.

Behalve als "Skagen" staat Schagen in de omgeving ook wel bekend onder de ironische naam "Sjiekágo". Vaak ook wordt naar Schagen verwezen met de titel "Magnusveste", naar de legendarische ridder Magnus.

Zoals het er nu naar uit ziet zal de gemeente Schagen per 1 januari 2013 samen gaan met de gemeentes Harenkarspel en Zijpe. De naam voor de fusiegemeente is vastgesteld door de fusieraadsvergadering van 8 december 2011 en zal Schagen zijn.

Geschiedenis

De plaats Schagen werd rond 975 al genoemd in diverse teksten, zoals bij een telling van het inwoneraantal; er woonden toen 43 mensen. Schagen wordt dan als Scagha vermeld en verder wordt in de documenten opgetekend dat Schagen zes hoeven overmaakt aan de abdij van Egmond, rond 989. Schagen was toen al de grotere kern van de diverse andere terpen (woonheuvels). Om Schagen heen lag veel water. Mogelijk verwijst de naam Scagha daar ook naar: het kan betekenen "uitstekende punt". Pas een hele tijd later zou er een kustlijn nabij Schagen liggen. Toen de zee zich weer wat terugtrok aan het eind van de 13e eeuw konden de plaatsen in het gebied groeien. Met name de grond rondom Schagen was vruchtbaar en zo bleef het de belangrijkste plaats in het gebied.

In 1415 verleende Willem VI stadsrechten aan het toen al flink gegroeide Schagen. In 1427 gaf Filips de Goede van Bourgondië Schagen in leen aan zijn oom Willem, één van de zeven bastaarden van Albrecht van Beieren en Maria van Bronckhorst. Daarmee werd het een heerlijkheid en kreeg het nog meer rechten dan stadsrechten, waaronder de mogelijkheid zeggenschap te hebben over de diverse andere kleinere plaatsen rondom Schagen. Willem liet een slot bouwen en trok er in 1440 in. In 1460 werd de kerk van Schagen ingewijd, de kerk was gewijd aan St. Christoforus. In 1463 kreeg Schagen het recht op het houden van een veemarkt en daarmee zette men de stad als handelscentrum op de kaart in de omringende regio. In 1603 kreeg Schagen een jaarlijkse paardenmarkt, men kreeg daar toestemming van de Staten van Holland en Westfriesland, die over dat soort zaken besliste.

In het begin van de Gouden Eeuw kende Schagen in tegenstelling tot steden als Alkmaar, Enkhuizen, Medemblik en Hoorn nauwelijks een bloei. Pas later kon de stad profiteren van de toegenomen welvaart, maar het haalde nooit de bloei die de genoemde steden doormaakten. Ook na de Gouden Eeuw bleef een doorgroei uit. Mede door de inpoldering van het omliggende gebied kon Schagen in de 19e eeuw economisch weer tot bloei komen. Met name de veemarkt speelde daarbij een belangrijke rol. Toen in 1865 de spoorlijn Staatslijn K tussen Alkmaar en Den Helder in gebruik werd genomen ontstond er een groot afzetgebied van en voor de ambtelijke nijverheid. Schagen had toen ongeveer 2060 inwoners.

Op de avond van 11 augustus 1894 vermoordde Klaas Boes, de zeventienjarige zoon van een Schagense caféhouder, op bloedige wijze zijn vijfenvijftigjarige buurvrouw en haar zeventienjarige inwonende nichtje. In januari 1895 kreeg Boes hiervoor levenslang, welke straf hij tot in april 1922 heeft uitgezeten; hij overleed in 1956. De impact van deze dubbelmoord, die landelijke publiciteit kreeg, was zeer groot. Tot ver in de twintigste eeuw gold de term 'Klaas Boes' als een scheldwoord, en werd bijvoorbeeld door moeders gebruikt om hun kinderen te dreigen wanneer die niet lief gingen slapen. In deze hoedanigheid is Klaas Boes in de Nederlandse literatuur opgenomen. In het begin van de twintigste eeuw schreef Herman Heijermans zijn zogenaamde 'Falklandjes', korte verhalen. In een ervan, met de titel 'Angstavond', gebruikt hij dit scheldwoord. Bron: het boek 'Spijkers in de spaarpot' (1996) door Bert Siezen, uitgegeven door Uitgeverij Pirola te Schoorl. ISBN 90 6455 223 1.

In de loop van de 20e eeuw zakte de welvaart langzaam in. Vooral na de Tweede Wereldoorlog liep de agrarische sector sterk terug. Maar omdat Schagen niet alleen daarvan afhankelijk was, was de sterke achteruitgang hier een mindere last dan in andere agrarische gemeenten. Rond 1960 ging Schagen weer langzaam floreren; het inwonertal lag nog onder de 5.000. Met name in jaren zeventig maakte Schagen een enorme groei van inwoners door. Begin jaren negentig werd die groei langzaam minder maar hij bleef nog altijd vrij sterk in vergelijking met omliggende kernen en gemeenten. In 2007 kende de plaats Schagen zelf circa 19.000 inwoners.

Regenten

regering	naam	geboren	overleden	familie	opmerkingen
1427-1465	Willem bastaard van Holland	1387	1473		1e heer van Schagen admiraal van Holland en kastelein van Medemblik
1465-1480	Aelbrecht		1480	zoon	2e heer van Schagen
1480-1535	Josina	1467	1543	dochter	3e heer van Schagen
1535-1542	Jan	1485	1542	neef	4e heer van Schagen
1542-1548	Willem		1548	zoon	5e heer van Schagen
1550-1618	Jan		1618	zoon	6e heer van Schagen, Borchharen en Barsingerhorn
1618-1638	Albrecht			zoon	7e heer van Schagen
1639-1658	Willem		1658	zoon	8e heer van Schagen, verkocht Schagen
1658-1676	George van Cats	1632	1676	gekocht	9e heer van Schagen en heer van Cats en Coulster
1676-1699	Floris		1699	gekocht	10e heer van Schagen, Schagerkogge, Burghorn en Wognum en graaf van Waefusée neef van de 8e heer van Schagen
1700-1706	Diederik		1706	zoon	11e heer van Schagen
1707-1734	Maria Isabella	1677	1733	zuster	12e heer van Schagen, gravin van Warfusée en Oultremont en vrouwe van Schagen, Schagerkogge, Burghorn, Wognum en Warmond getrouwd met Jean François Paul Emile d'Oultremont
1734-1762	Florentius d'Oultremont		1762	zoon	13e heer van Schagen
1763-1782	Louis d'Oultremont		1782		14e heer van Schagen
1784	Théodore d'Oultremont				15e en laatste heer van Schagen

Politiek

College van B&W

Het college van burgemeester en wethouders van Schagen bestaat uit:

• Burgemeester: G.(Gerrit) Westerink

• Wethouders:
  • J. Bouwes (VVD)
  • H. Heddes (PvdA)
  • J.N. Beemsterboer (CDA)
• Secretaris: A.M.J.P. Leemans (interim)

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Schagen bestaat uit 17 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij	1998	2002	2006	2010
VVD	5	4	5	5
PvdA	5	4	5	3
Duurzaam Schagen	2	6	2	3
CDA	3	2	3	2
SP		-	2	-
GroenLinks	1	1	-	-
D66	-	-	-	2
Overigen	1	-	-	2
Totaal	17	17	17	17

Cultuur

Bezienswaardigheden

Toren van het slot Schagen

Markante herkenningspunten van Schagen zijn de Grote Kerk aan de Markt, een zeldzaam protestants voorbeeld van neogotiek, en de, eveneens neogotische, rooms-katholieke Christoforuskerk naar ontwerp van Alfred Tepe. In de Christoforuskerk hangt de oudste luidklok van Nederland, gegoten in 1478 en gewijd aan de missionaris Liudger. Bij het naderen van Schagen zijn de kerktorens reeds vanaf grote afstand te zien.

Verder zijn het herbouwde Slot Schagen (met authentieke slottorens), de Markt, het Regionaal Museum 1940-1945 Schagen, de museumboerderij Vreeburg en de in 2005 geopende Recreatiehaven Schagen, interessant. Gedurende de zomermaanden is er de West-Friese Folklore. En dan is er nog de Schager Wiel, een natuurgebied rondom het meer 'De Wiel' en het aangrenzende zwembad De Wiel.

Feesten

Als grootste kern in een regio vol kleine dorpen en gehuchten is Schagen een belangrijk regionaal centrum. Niet alleen de markt op donderdag trekt een groot publiek; met name de vele feesten die door het jaar heen in de stad georganiseerd worden trekken bekijks.

De reeds genoemde Westfriese Folklore is er in de zomermaanden elke donderdag op de Schager Markt. Diverse oude ambachten worden tentoongesteld en nagespeeld in het centrum. Hoogtepunt is de grote optocht die in de middag over het marktterrein trekt. Oude koetsen, heren en dames in diverse klederdrachten en uiteraard muziek maken deze optocht tot een populaire attractie die, zeker bij mooi weer, veel toeristen naar het Schagense lokt.

Een ander feest dat tot ver buiten Schagen bekend en berucht is, is de Paasveetentoonstelling. Dit oude feest draait om de jaarlijkse veetentoonstelling die op de woensdag tien dagen voor Pasen op het marktplein wordt gehouden. Nadat de "dikbillen" gekeurd waren dronken de boeren en slagers vanouds een borrel in een van de vele cafés die Schagen rijk is. Tegenwoordig blijft het niet bij een borrel; vanaf 12 00 wordt het drankverbod dat op Paasveemorgen van kracht is, opgeschort en stromen de kroegen vol. Uit alle dorpen rondom Schagen en vaak zelfs nog van verder weg komen mensen naar de markt om zich op dit grote lentefeest eens te bezatten. Hoewel er met duizenden bedronken mensen weleens incidenten voorkomen, blijft de Paasveetentoonstelling desondanks onverminderd populair.

Ook kent men Popweekend in Schagen, hier treden diverse artiesten op. Dit gebeurt op een tweetal podia op de Markt. Dit festijn vindt altijd plaats op het eerste weekend van augustus en trekt tienduizenden bezoekers.

Ook buiten de grote feesten om blijft Schagen een belangrijk regionaal uitgaanscentrum.

Geografie

Ligging

Het Schager Wiel

De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van ongeveer 20 km rond Schagen.

Schagen

Den Helder (19,1 km)

Den Oever (22,0 km)

Medemblik
(20,3 km)

Langedijk (14,3 km)

Heerhugowaard (13,6 km)

Alkmaar (17,7 km)

Bergen
(16,4 km)

Opmeer (13,2 km)

Middenmeer (13,7 km)

Anna Paulowna (8,4 km)

Nieuwe Niedorp (8,2 km)

Schagerbrug (3,2 km)

Tuitjenhorn (6,5 km)

Warmenhuizen (8,3 km)

Petten
(9,1 km)

Callantsoog (8,9 km)

Julianadorp 12,6 km)

Aangrenzende gemeenten
Zijpe
		Hollands Kroon
	Harenkarspel

Overige plaatsen binnen de gemeente

Gehuchten:

• Keinse
• Tjallewal
• Tolke

Buurtschappen:

• 't Wad
• Grotewal
• Lagedijk
• Nes

Wijken in Schagen

Centrum

Groeneweg

Waldervaart

Muggenburg

Hoep-Zuid

Hoep-Noord

Lagedijk (Industrieterrein)

Witte Paal (Industrieterrein)

De Fok (Industrieterrein)

Bekende Schagenezen

Geboren in Schagen

• Laurens Praalder (6 september 1711), wiskundige
• Leonard Roggeveen (2 maart 1898), schrijver
• Jan Steeman (23 mei 1933), striptekenaar
• Cees Geel (13 maart 1965), acteur en voice over RTL 5
• Eric van der Linden (17 april 1974), triatleet
• Ruben Houkes (8 juni 1979), judoka
• Koen Stam (27 februari 1987), voetballer
• Koen en Jos van der Donk (6 maart 1988), acteurs
• Mark Fledderman (20 augustus 1984), zanger

Bekende (oud-)inwoners van Schagen

• Carel Beke, schrijver van o.a. Pim Pandoer
• Herman Berghuis, zanger en danser, Idols-deelnemer
• Karin Bloemen, zangeres en cabaretière
• Gerard Joling, zanger en presentator
• Saskia & Serge, zangeres en zanger
• Gijs Staverman, dj/presentator
• Hans Langerijs, oud wielrenner
• Kim Pieters, actrice
• Cees Geel, acteur

Zie ook

• Lijst van rijksmonumenten in Schagen

Externe link

• Website van de gemeente

Mediabestanden

Zie de categorie Schagen van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

52° 47' N 4° 48' O