Schandaal
Een schandaal is een beschuldiging of verdachtmaking die de reputatie van een instituut, persoon of bedrijf beschadigt. Het gaat vaak om (vermeend) ongepast, amoreel of crimineel gedrag dat erg veel openbare aandacht te verwerken krijgt. Een schandaal kan gebaseerd zijn op ware of valse beweringen of een kruising tussen de twee.
Inhoud |
Ontstaan [bewerken]
Een schandaal wordt gelanceerd door een tipgever, klokkenluider, journalist, hacker, die soms nauw betrokken is bij de persoon of zaak die in het schandaal wordt beschuldigd. Er kunnen verschillende motieven meespelen: rancune of wraak, chantage, rechtvaardigheidsgevoel, sensatie, winstbejag, publiciteit, ...
Gevolgen [bewerken]
Veel schandalen beschadigen de reputatie van een persoon, instituut of bedrijf zo hard dat het grote publiek zich er massaal van afkeert of altijd een zeker wantrouwen blijft koesteren. President Richard Nixon werd bijvoorbeeld tot aftreden gedwongen vanwege het Watergate-schandaal en kon zijn negatieve reputatie nooit meer van zich afschudden. De Duitse popgroep Milli Vanilli was in 1990 enorm populair tot uitlekte dat ze al hun nummers playbackten en hun carrière volledig instortte.
Soms heeft een schandaal ook geen ernstige gevolgen voor de beschuldigde. President Ronald Reagan werd in 1987-1988 beschuldigd van betrokkenheid bij het Irangate-schandaal, maar zijn populariteit ondervond hierdoor geen ernstige problemen. Hetzelfde overkwam Bill Clinton tijdens de Lewinsky-affaire. In bepaalde situaties en afhankelijk van de ernst van de aanklacht wordt iemands reputatie jaren later of na zijn dood weer in ere hersteld. Er zijn zelfs gevallen bekend waarbij het schandaal de naambekendheid en populariteit juist doet stijgen in plaats van verminderen. De punkgroep The Sex Pistols choqueerde het establishment met hun subversieve uiterlijk, gedrag en teksten, maar juist hierdoor werden ze wereldberoemd. Soms zetten personen of bedrijven een schandaal in scène omdat ze weten dat de controverse hen veel publiciteit zal bezorgen, wat goed is voor hun verkoop. Onder meer popzangeres Madonna en het bedrijf Benetton hebben schandalen gebruikt uit reclamedoeleinden.
Soorten schandalen [bewerken]
Politieke en bedrijfsschandalen [bewerken]
Een politiek schandaal of bedrijfsschandaal kan verschillende oorzaken hebben:
- Geldfraude, geldverduistering, handel met voorkennis, omkoping, ... (Ibramco-affaire, Agusta-affaire, UNIOP-affaire)
- Verkiezingsfraude (Amerikaanse presidentsverkiezingen 2000)
- Betrokkenheid bij een seksschandaal: (Petticoataffaire, Lewinsky-affaire, ...)
- Betrokkenheid bij een voedselschandaal (Dioxinecrisis)
- Een politicus doet een controversiële uitspraak.
- Betrokkenheid bij spionage (Watergate-affaire, Günter Guillaume, ...)
- Betrokkenheid bij de georganiseerde misdaad (in Italië zijn veel politici afgetreden op verdenking van connecties met de maffia)
- Een persoonlijke beslissing van het staatshoofd of overheid zonder parlementaire stemming of medeweten van het volk (Irangate)
- Controversiële onthullingen over iemands verleden (Kurt Waldheim, ...)
- Illegale benoemingen (zaak-Koekelberg, Lintjesaffaire, ...)
- Een bedrijf brengt een product op de markt dat ernstige gevaren inhoudt voor de bevolking (Softenon)
Seksschandaal [bewerken]
Een seksschandaal kan verschillende oorzaken hebben:
- Een seksvideo met een beroemd persoon lekt uit (Pamela Anderson, Paris Hilton, ...)
- Overspel of buitenechtelijke kinderen (Profumoaffaire, Jimmy Swaggart, François Mitterrand, Prins Bernhard)
- Verkrachting (Roman Polanski, Mike Tyson, ...)
- Kindermisbruik, incest en pedofilie (Gary Glitter, de zaak-Dutroux, zaak-Fritzl, Seksueel misbruik binnen de Katholieke Kerk, Jimmy Savile, ...)
- Homofilie (In vroeger eeuwen was homoseksualiteit strafbaar, waardoor personen als Markies de Sade en Oscar Wilde dan ook werden opgesloten wegens hun geaardheid.)
- Openbare zedenschennis of een (half)naakt optreden in de media (Phil Bloom, Mary Porcelijn, La cicciolina, George Michael, Pee-wee Herman, Janet Jackson, ...)
- Een niet alledaags huwelijk (rockzanger Jerry Lee Lewis' huwelijk met zijn 13-jarige nichtje en Woody Allens huwelijk met zijn adoptiedochter Soon-Yi Previn)
- Bezoek aan een prostituee (Hugh Grant, Rob Oudkerk, ...)
Plagiaat, vervalsing, bedrog, oplichting [bewerken]
(Zie Plagiaat, vervalsing, bedrog en oplichting)
Voedselschandaal [bewerken]
(Zie Voedselschandaal)
Doping [bewerken]
(Zie Doping)
Drugs [bewerken]
Als uitlekt dat een beroemd persoon drugs gebruikt zorgt dit wel eens voor een schandaal, hoewel het bijvoorbeeld bij sommige rockzangers een publiek geheim is.
Majesteitsschennis [bewerken]
(Zie Majesteitsschennis)
Racisme en discriminatie [bewerken]
Mishandeling [bewerken]
Moord [bewerken]
Als een beroemd persoon betrokken raakt bij een moord leidt dit altijd tot een schandaal.
Blasfemie [bewerken]
Belediging van religies zorgt regelmatig voor ophef en controverse.
- Socrates
- De passage in Gerard Reve's boek "Nader tot U", waarin hij God vergelijkt met een ezel waarmee hij de liefde bedrijft.
- Hugo Claus' toneelstuk Masscheroen, waarin drie naakte mannen de Heilige Drievuldigheid uitbeeldden.
- John Lennons bewering in 1966 dat "The Beatles populairder dan Jezus waren."
- Hugo Raspoets lied "Evviva il Papa"
- Bakske vol met stro
- Monty Python's Life of Brian
- The Last Temptation of Christ
- De Duivelsverzen door Salman Rushdie
- De videoclip van Madonna's lied Like a Prayer werd in Italië verboden wegens het gebruik van religieuze symboliek.
- De Jyllands-Posten-cartoons rond de profeet Mohammed
- De South Park-afleveringen 200 en 201.
Cultureel schandaal [bewerken]
In de kunst, mode en media ontstaan geregeld schandalen doordat er een breuk wordt gemaakt met traditie en taboes.
- Le Déjeuner sur l'herbe door Edouard Manet
- Les Demoiselles d'Avignon door Pablo Picasso
- Marcel Duchamp plaatste in 1913 een urinoir in een museum als kunstwerk
- Le Sacre du printemps door Igor Stravinsky
- Mae West
- Betty Boop
- Lady Chatterley's Lover door D.H. Lawrence
- The Catcher in the Rye door J.D. Salinger
- Elvis Presley's suggestieve heupbewegingen tijdens een optreden in de Ed Sullivan Show in 1956.
- De minirok door Mary Quant.
- Het imago en uiterlijk van The Rolling Stones begin jaren '60.
- Het Franse satirische blad "Hara-Kiri" (later Charlie Hebdo) werd meermaals verboden vanwege de schandalige inhoud.
- De aflevering "Beeldreligie" in Zo is het toevallig ook nog eens een keer.
- Het Nederlandse televisieprogramma Hoepla liet in 1967 tot twee maal toe Phil Bloom poedelnaakt in beeld verschijnen, wat tot vragen in de Tweede Kamer leidde.
- Undergroundstrip
- De film A Clockwork Orange
- Punk
- De exploitatiefilms in de jaren '70
- Johan Anthierens' bewering dat hij "gelukkig gescheiden was" in de Wies Andersen Show.
- Het nummer Les Flamandes door Jacques Brel over de flaminganten.
- De advertenties van Benetton.
- Theo en Thea
- Madonna gebruikt vaak seks en religie in haar muziek, optredens en videoclips om te provoceren. Ze heeft tijdens haar carrière vele schandalen veroorzaakt zonder dat haar faam of reputatie hier ook maar negatief onder geleden heeft.
- De Schreeuw van de Leeuw
- Marilyn Manson
- South Park
Bekende schandalen [bewerken]
Schandalen in Nederland [bewerken]
Schandalen in België [bewerken]
Politieke affaires [bewerken]
- Agusta-affaire
- Cellules Communistes Combattantes
- Ibramco-affaire
- Milieuboxencontract
- Moord op André Cools
- Snuffelvliegtuigen
- Obussencontract
- Oosterweelverbinding
- Parkeermeterfraude in Luik
- RTT-schandaal
- Jean-Claude Van Cauwenberghe
- Smeerpijp Limburg-Antwerpen
- UNIOP
- Westland New Post
- Ziekenfondszaak
Criminele zaken [bewerken]
- Bende van Nijvel
- De zaak Dutroux
- Moord op Karel Van Noppen
- Moord op Peter de Vleeschauwer
- Zaak Jespers
Financiële zaken [bewerken]
- Dioxinecrisis
- KB-Lux
- Kirschen & C°
- Lernout & Hauspie
- Superclub-KS-affaire
- Transnuklear
- Rudi van der Paal
- William Vandergucht
- Zaak Parisis
- Zillion
