Scherzo
Een Scherzo (lett.: scherts, grap, uit het Italiaans) is een muziekstuk. Meestal is het onderdeel van een meerdelig muziekwerk, zoals een symfonie, sonate of strijkkwartet. In de geschiedenis is de definitie meerdere malen gewijzigd, maar tegenwoordig wordt het meestal gezien als de vervanger van het menuet als derde deel in vierdelige muziekwerken. Het menuet, driekwartsmaat in gematigd tempo, was bij uitstek de dans van en het symbool voor de adel. De vervanging ervan na de Franse Revolutie door het veel snellere scherzo, vaak presto, kan worden gezien als een politiek-kritische kunstdaad. Scherzo kan ook refereren aan een snelle en humoristische compositie die al dan niet onderdeel is van een grotere compositie.
Ontstaan [bewerken]
In de barokperiode werd de term gebruikt voor zowel vocale als instrumentale composities, zoals de Scherzi musicali van Claudio Monteverdi of het scherzo van Bachs 3e partitia voor klavecimbel.
Later (ongeveer vanaf de werken van Beethoven) ontwikkelde het scherzo zich via het menuet, waarna het dat verving als deel in meerdelige muziekwerken. Het staat over het algemeen in een 3/4 maatsoort, net als het menuet, maar is een stuk sneller en meestal ook luchtiger. In de romantiek groeide het scherzo uit tot zelfstandig muziekgenre, bijvoorbeeld Chopin, 4 Scherzo's.
Een kort scherzo noemt men een scherzino of scherzetto.
