Scheveningse pier

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Scheveningse Pier
De pier vanaf het strand.
De pier vanaf het strand.
Locatie Scheveningen, Vlag van Nederland Nederland
Coördinaten 52° 7′ NB, 4° 17′ OL
Oorspronkelijke functie Wandelpier, evenementencomplex
Huidig gebruik gesloten
Start bouw 1959 (huidige bouw)
Bouw gereed 1961 (huidige bouw)
Opening 1901 (Wandelhoofd Koningin Wilhelmina)
19 mei 1961 (huidige bouw)
Sluiting 26 maart 1943 (Wandelhoofd Koningin Wilhelmina)
11 oktober 2013 (huidige bouw)
Verbouwing 1991-2001 (huidige bouw)
Hoogte tot top 45 meter
Architect Huig Maaskant,
Dick C. Apon,
D. Dijk
Eigenaar De Scheveningse Pier Vastgoed B.V.
Projectontwikkelaar E.M.S. (N.V. Exploitatie Maatschappij Scheveningen)
Foto's
De eerste pier van 1901
De eerste pier van 1901
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Scheveningse Pier is een pier in de Noordzee bij Scheveningen en is geopend in 1961. Het gebouw deed dienst als horeca-, winkel- en entertainmentcomplex, maar werd in oktober 2013 gesloten omdat het niet meer voldeed aan de brandveiligheidseisen.

Indeling[bewerken]

De pier bestaat uit een geheel overdekte wandelpromenade met daarboven een open wandeldek en aan het uiteinde vier eilanden. Op het achterste eiland rechts (het toreneiland) staat een uitkijktoren met op 45 meter hoogte een uitkijkplatform dat - bij ideale weersomstandigheden - zicht tot 17 kilometer biedt. Aan de voet daarvan bevindt zich een pannenkoekenrestaurant en op de toren staat een bungeejumpinstallatie[1]. Op het voorste eiland links (het zonne-eiland) waren een Van der Valk-restaurant en een speelhal met gokautomaten gevestigd. Het achteraf aan de pier toegevoegde stalen eiland ligt het verst in zee en is als enige niet direct verbonden met de wandelpromenade, maar met het zonne-eiland. Tot de sluiting begin jaren '90 was hier een attractie ondergebracht. Op het voorste eiland rechts (pirateneiland of schateiland genoemd) bevond zich een op kinderen gerichte amusementshal.

De eerste pier: het Wandelhoofd Koningin Wilhelmina[bewerken]

Het Wandelhoofd Koningin Wilhelmina, de eerste pier van Scheveningen, werd door architect W.B. van Liefland in opdracht van Maatschappij Zeebad Scheveningen (M.Z.S.) ontworpen en door prins Hendrik op 6 mei 1901 geopend[2]. Deze houten constructie op een stalen onderstel lag direct achter het Kurhaus. Vanuit het hotel was een brug over de boulevard gemaakt zodat hotelgasten vanaf het terras de 372 meter lange en 8 meter brede promenade konden aflopen. Halverwege bevond zich een middenvak van 37 bij 26 meter en aan het uiteinde een achthoekig platform met daarop een eveneens achthoekig paviljoen. In het paviljoen, dat een middellijn van 37,7 meter en een hoogte binnenin van 15,7 meter had, konden 1200 bezoekers van muziekopvoeringen, toneelvoorstellingen en acrobatiek genieten. Aan de buitenzijde bevonden zich een zevental winkels waar vruchten, sigaren en versnaperingen konden worden gekocht[3]. In 1940 bedroeg de entreeprijs f 0,15.

In het voorjaar van 1942 werd Scheveningen 'Sperrgebiet'. De Duitse bezetter gebruikte het paviljoen als opslag en plaatste afweergeschut op de pier. Om een invasie van de geallieerden te bemoeilijken werd 30 meter wandeldek verwijderd en voorzien van een hangbrug[4]. Op 26 maart 1943 brandde het paviljoen volledig uit[5]. Na de brand sloopten de Duitsers de pier door de houten opbouw van de palen af te zagen, vermoedelijk omdat ze bang waren dat de pier door de geallieerden gebruikt zou kunnen worden bij een zeeinvasie.

De nieuwe pier[bewerken]

Ontwerp en bouw[bewerken]

Op 17 september 1959 werden de bouwwerkzaamheden voor de nieuwe pier geopend door burgemeester Hans Kolfschoten van Den Haag, die ook de bouw had bepleit bij minister Herman Witte van Wederopbouw[6]. De nieuwe pier kwam iets noordelijker te liggen dan de vorige, in het verlengde van de Van Alkemadelaan, omdat men de betonnen constructie niet vond passen bij het statige Kurhaus. Het ontwerp was van de Rotterdamse architecten Huig Maaskant, Dick C. Apon en D. Dijk. Laatstgenoemde had in 1955 een prijsvraag voor het ontwerp van een nieuwe pier gewonnen, al werd dat ontwerp uiteindelijk niet uitgevoerd[7]. Opdrachtgever was de Exploitatie Maatschappij Scheveningen (E.M.S.), de rechtsopvolger van de M.Z.S. Namens de E.M.S. had in het bijzonder secretaris Anthony Adama Zijlstra zich ingespannen een nieuwe pier te realiseren. Vanwege een gebrek aan eigen middelen financierde de E.M.S. de bouwsom van 7 miljoen gulden met een lening van de Westlandsche Hypotheekbank[8]. De pier is gebouwd door een bouwcombinatie van VAB (Verenigde Aannemings Bedrijven, nog tijdens de bouw hernoemd tot Intervam) van Reinder Zwolsman en HBM (Hollandsche Beton Maatschappij)[9]. Op vrijdag 19 mei 1961, een opvallend koude dag, werd de pier geopend door prins Bernhard, die namens de E.M.S. vergezeld werd door Adama Zijlstra en president-commissaris Jaap van Till. De uitkijktoren werd opengesteld op 19 april 1962.

De pier bestond uit een 12 (bij de aansluiting met de boulevard: 19) meter brede wandelpromenade die door een windschut in een 8 meter breed open, en een vier meter breed overkapt deel werd verdeeld. Aan de promenade waren drie eilanden gekoppeld, waarvan de grootste (het zonne-eiland van 2.500 vierkante meter) een restaurant, genaamd Nautica, en een zonnedek had. Het toreneiland had een uitkijktoren, een cafetaria (Sirene) en visring en op het schateiland bevonden zich de door de firma Hommerson geëxploiteerde arcadehal Hommerson's Sportland en daarboven een kinderspeeltuin. Daarnaast waren op de promenade en de eilanden verschillende attracties, souvenir- en andere winkels gevestigd. De nieuwe pier was met 12.000 vierkante meter tweemaal zo groot als de oude[10]. De toegangsprijs bedroeg f 0,50, voor toegang tot Hommerson's Sportland moest f 0,25 extra worden betaald.

De periode Zwolsman[bewerken]

Al na twee dagen kon de honderdduizendste bezoeker worden geteld en op 23 september 1961 de miljoenste. Bouwer Zwolsman kocht daarop in korte tijd middels zijn N.V. Landbank zoveel aandelen E.M.S. dat hij op 29 januari 1962 de volledige zeggenschap verkreeg. Het jaar daarop verdubbelde hij de toegangsprijs van de pier tot een gulden (circa 0,45 eurocent). Minister Andriessen van Economische Zaken vaardigde daarop in het kader van de geleide loon- en prijspolitiek een beschikking uit waarin werd bepaald dat de toegangsprijs maximaal f 0,55 mocht bedragen[11]. Zwolsman tekende daartegen beroep aan en werd begin 1965 in het gelijk gesteld[12].

Op 5 augustus 1964 werd het in opdracht van Zwolsman gebouwde vierde eiland naar de pier gesleept, waarna de vier 1,8 meter dikke poten in de zeebodem werden verankerd en het eiland met pneumatische vijzels omhoog werd gekrikt[13]. Daarna werd het door middel van een loopbrug met het zonne-eiland verbonden. Het ontwerp van dit eiland wijkt sterk af van de rest van de pier. Het is, volgens voor booreilanden ontwikkelde technologie, opgebouwd uit staal in plaats van beton. De reden hiervoor was dat de overheid geen toestemming gaf voor uitbreiding van de pier waarvoor een beroep zou moeten worden gedaan op de toen schaarse bouwcapaciteit voor woning- en utiliteitsbouw. Bouwer van het vierde eiland was Verolme Dok- en Scheepsbouw Maatschappij N.V. in Rozenburg[14] van Cornelis Verolme. Het eiland, door Zwolsman's vrouw op 9 juni 1964 Monitor gedoopt, meet 38 bij 23 meter en de bouwkosten bedroegen 4 miljoen gulden[15]. Op het bovendek werden twee bars en een als schip ingericht restaurant (Le Pirate) ondergebracht. Het onderdek werd ingericht met als thema Onderwaterwonderland, waar bezoekers vanuit over een monorail voortbewogen capsules uitzicht hadden op nagemaakte vissen, wier en (echt) koraal. De toegangsprijs voor deze attractie bedroeg bij de opening op 26 september 1964 f 2,50 voor volwassenen en f 1 voor kinderen[16].

Het aantal bezoekers van het openingsjaar, 2.225.000, zou niet meer worden geëvenaard. In de slechte zomers van 1962 en 1963 kwam men tot 1.664.000 en 1.324.000 miljoen bezoekers[17]. Daarna namen de aantallen af tot 800.000 in 1971. Aan het beheer door Zwolsman's E.M.S. kwam een einde in 1972, toen de pier voor een periode van vijf jaar werd verpacht aan horecaondernemer Jacques Speyer[18]. Hij probeerde de gedaalde populariteit van de pier te vergroten met nieuwe attracties en door halvering van de entreeprijs, van f 2 tot f 1.

Het Consortium Scheveningen[bewerken]

In 1973 nam Verenigde Bedrijven Bredero N.V.[19], bekend van de bouw van Hoog Catharijne in Utrecht, de pier en andere vervallen Scheveningse bezittingen van de E.M.S. over[20][21]. Voor het beheer richtte Bredero het Beheerskantoor Scheveningen B.V. (BKS) op, dat later ook de Palace Promenade en een aantal parkeergarages in Scheveningen zou beheren[22]. In 1976 bracht Bredero de herontwikkeling van Scheveningen onder in Consortium Scheveningen B.V., waarvan Bredero (50%), verzekeraar Nationale Nederlanden, FGH (Friesch Groningsche Hypotheekbank) en Amfas Groep (ieder 16 2/3%) de aandeelhouders waren[23]. Twee jaar later voerde het consortium een grote verbouwing aan de pier uit, waarbij restaurant Nautica op het zonne-eiland werd gerenoveerd[24] en een nieuwe attractie met de naam 20.000 mijlen onder zee werd gebouwd op het stalen eiland. Vanuit een nagemaakte onderzeeboot, de Nautilus, konden bezoekers verschillende onderzeese taferelen bekijken, waaronder een kwaadaardige reuzenoctopus die hen liet schrikken door met een tentakel op een raam van de Nautilus te tikken[25]. Het restaurant op dit eiland kwam daarbij te vervallen en de naam "Le Pirate" werd sindsdien voor het restaurant op het toreneiland gebruikt.

Vanaf 1987 bleef Nationale Nederlanden na het faillissement van Bredero en fusies van FGH en Amfas als enige aandeelhouder van het consortium over. Plannen om de pier te overdekken en te voorzien van een geheel nieuwe opbouw op de vier eilanden[26] vonden geen doorgang omdat partner Philips zich vanwege budgetoverschrijdingen terugtrok. De pier raakte ondertussen vanwege gebrekkig onderhoud ernstig in verval en verschillende onderdelen, waaronder veel winkelruimtes, de inmiddels Silvercity genoemde amusementshal op het schateiland en het stalen eiland[27], werden gesloten. De verzekeringsmaatschappij was inmiddels van mening dat het beheer van de pier niet tot haar kerntaken behoorde en wilde af van de jaarlijkse exploitatietekorten[28].

Overname door Van der Valk[bewerken]

In 1991 werd een koper gevonden in horecaconcern Van der Valk, die de pier voor het symbolische bedrag van één gulden overnam. Vervolgens heeft Van der Valk 118 van de 187 betonnen pijlers laten renoveren[29][30] en in 1994 opende het concern een nieuw restaurant op het zonne-eiland[31]. In 1996 werd de uitkijktoren, waar op 17 juli 1994 nog een bezoeker door de verrotte vloer was gezakt[32], opgeknapt en in 1998 startte de verbouwing van de wandelpromenade, waarbij deze geheel werd overdekt[33]. Sinds 2001 exploiteerde Van der Valk een speelhal (casino) boven het restaurant. Van der Valk stelde de entreeprijs aanvankelijk vast op f 2,50. In 2004 werd de entree vrijgegeven.

Van der Valk investeerde uiteindelijk ruim 20 miljoen euro in de pier, bijna driemaal de oorspronkelijk geraamde 16 miljoen gulden (ruim 7 miljoen euro)[34].

Verval en sluiting[bewerken]

Van der Valk in beëindigde de werkzaamheden in 2001, hoewel het schateiland, het stalen eiland en delen van het toreneiland nog niet waren gerenoveerd. Na eerdere grote branden in 1968[35] en 1994[36] brak in de nacht van 5 op 6 september 2011 brand uit in een gebouw boven het schateiland. De brandweer had het vuur snel onder controle en er vielen geen gewonden[37], maar de amusementshal raakte zwaar beschadigd en het eiland is sindsdien gesloten voor het publiek. Van der Valk maakte op 19 maart 2012 bekend de pier te willen verkopen, omdat de hoge onderhoudskosten een rendabele exploitatie onmogelijk maakten. Bovendien bleek de gewenste uitbreiding met een hotel niet mogelijk te zijn, omdat de pijlers van de pier daarvoor onvoldoende draagvermogen hebben[38]. Ook zag de gemeente Den Haag een groot hotel in zee niet zitten omdat dit zou leiden tot horizonvervuiling[39]. Een koper werd echter niet gevonden.

Nadat zij eerder gevaarlijke delen onder en in de door betonrot aangetaste wandelpromenade had afgezet zond de Gemeente in november 2012 een last onder bestuursdwang aan De Scheveningse Pier Vastgoed B.V., waarbij ze het bedrijf gelastte het noodzakelijke onderhoud te plegen of het dek te ondersteunen door een onderstempeling[40]. Het bedrijf voldeed hier niet aan, waarna de Gemeente de ondersteuning liet aanbrengen.

In 2012 heeft Van der Valk haar zogenoemde 403-verklaring, op grond waarvan ze aansprakelijk was voor schulden van De Scheveningse Pier Vastgoed B.V. en De Scheveningse Pier Exploitatie B.V. bij de Kamer van Koophandel ingetrokken[41][42]. Op aanvraag van Van der Valk zijn deze beide vennootschappen op 15 januari 2013 failliet verklaard[43]. Curator Marc Udink beëindigde op diezelfde datum de exploitatie van het restaurant maar hield de pier, inclusief het door een andere vennootschap van het Van der Valk concern geëxploiteerde casino, open. Nadat een voor 24 september 2013 geplande openbare veiling wegens gebrek aan belangstelling moest worden geannuleerd probeert de curator de pier thans onderhands te verkopen[44][45].

Over de bouwkundige staat bestaat verschil van inzicht. De curator vindt dat de staat van de pier grotendeels goed is[46] en baseert zich daarbij op een rapport van ingenieursbureau Royal HaskoningDHV[47]. Ingenieursbureau Witteveen en Bos onderschrijft de conclusies in dat rapport[48]. Andere deskundigen en veel bezoekers menen echter dat de pier in slechte staat verkeert[49][50]. Onomstreden is dat de niet gerenoveerde pijlers, de betonnen vloer boven het strand en het stalen eiland er slecht aan toe zijn. Herstel van de door betonrot aangetaste vloer kost volgens het rapport van Royal HaskoningDHV 1,2 miljoen euro en renovatie van de betonnen pijlers ruim 2 miljoen euro[51]. Het stalen eiland is zodanig door roest aangetast dat het vermoedelijk niet meer kan worden hersteld en door de nieuwe eigenaar moet worden gesloopt[52].

Vast staat ook dat de pier niet voldoet aan de eisen van brandveiligheid, onder meer omdat de sprinklerinstallatie defect is en de brandblussers onvoldoende onderhouden zijn. Op last van de gemeente Den Haag werd de pier daarom op vrijdag 11 oktober 2013 gesloten[53], nadat de curator dat middels een kort geding vergeefs probeerde te voorkomen.

Volgens het Rijk is noch het Rijk noch de Gemeente verantwoordelijk voor het behoud dan wel de sloop. Het Rijk, eigenaar van de grond waarop de pier staat, heeft in 1999 voor een periode van 50 jaar een recht van opstal verleend aan De Scheveningse Pier Vastgoed B.V. In 2049 zou, als het Rijk dit zou wensen, deze vennootschap de pier op eigen kosten hebben moeten slopen[54].

Trivia[bewerken]

  • Bij de oplevering van de pier lag de uiterste punt 381 meter in zee[55]. In 2010 is het Scheveningse strand met 50 meter verbreed, waardoor grote delen van de pier bij eb niet of nauwelijks meer in zee staan.
  • Zwolsman en Verolme planden in 1964 de bouw van een vijfde piereiland, waarop een luxueus hotel zou worden gerealiseerd[56]. Vanwege voortdurende geldproblemen bij de E.M.S. zou dit eiland er nooit komen.
  • Een bekende uitgaansplek op de pier was begin jaren '70 Club Veronica, gevestigd op het zonne-eiland en verbonden aan de radiopiraat. In de club vonden regelmatig optredens van bekende artiesten plaats.
  • Een andere publiekstrekker was discotheek Belle Amie van zanger Peter Tetteroo van de band Tee Set. Deze discotheek was -eveneens begin jaren '70- gevestigd op het toreneiland maar verhuisde begin 1973 naar het Gevers Deynootplein.
  • Attracties op de pier in de jaren '60 en '70 waren onder andere een mini-wielerbaan, een schelpen- en koraaleiland, picknickplaats, aquarium, Wild-west-dorp en griezelhuis. In 1965 werd boven het schateiland een Flintstonedorp ingericht waar een robot-Fred Flintstone rondliep. Ook vonden radio-uitzendingen, popconcerten en de verkiezing van Miss Scheveningen op de pier plaats.
  • In 2001 begonnen Henk Westbroek en Broos Schnetz een tweede filiaal van hun succesvolle Utrechtse rockcafé Stairway to Heaven op het toreneiland op de pier. Al na enkele maanden werd het café gesloten wegens tegenvallende bezoekersaantallen.
  • Het Wandelhoofd Koningin Wilhelmina was 416 meter lang, gemeten vanaf de winkelgalerij, of 372 meter vanaf de strandmuur. Het telde veertien uitgebouwde balkons met brede banken, en een zeshoekig middenvak van 37 bij 26 meter. Het platform aan het einde was 64 bij 62 meter, het paviljoen kwam tot 40 meter boven de zee en woog 90,000 kg. De pier telde 318 zes tot dertien meter lange stalen schroefpalen met daarop 19 overspanningen van 11 meter lengte, die ondersteund werden door 4,5 meter brede pijlers[57].
  • De holle pijlers van de nieuwe pier zijn gemaakt van voorgespannen beton, hebben een totale lengte van 4.200 meter en wegen samen met de betonnen dekelementen 5.400 ton. In totaal is 3.500 kubieke meter beton gestort en 8.000 vierkante meter geasfalteerd. De bouw kostte 400.000 manuren[58].
  • De bouw werd vertraagd toen op 29 juni 1960 een zware storm de houten steigers wegsloeg waarop de heistellingen stonden. Die belandden daarbij in zee[59].
  • De visring op het pirateneiland was alleen toegankelijk voor leden van zeehengelclub De Pierewaaiers.
  • De restanten van het Wandelhoofd Wilhelmina waren tot 1955 bij laag water aan de zeeoppervlakte te zien. In dat jaar werd het complete metalen onderstel verwijderd.
  • Een arbeider verloor bij een ongeluk tijdens de bouw van de pier een arm. Bij de opening sprak prins Bernhard hem bemoedigend toe[60].
  • De pier is in 2013 beoordeeld voor het Beschermingsprogramma Wederopbouw 1959-1965, maar niet in de selectie gevallen[54]. Redenen hiervoor zijn dat het oorspronkelijke ontwerp door de verbouwingen in de periode 1993 tot en met 2001 te sterk is aangetast en dat er vanwege de slechte staat geen positief behoudsperspectief is.

Vervoer[bewerken]

De nabije halte Kurhaus ligt aan tramlijn 1 en tramlijn 9.

Externe link[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Bungeejumpen Scheveningen bungeejumpen.com, geraadpleegd op 20 april 2014
  2. Wandelhoofd Koningin Wilhelmina (Scheveningen) nai.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  3. Mariët Herlé, De Pier van Scheveningen, p.12
  4. Mariët Herlé, De Pier van Scheveningen, p.28
  5. De Rotonde van het wandelhoofd Wilhelmina staat in brandHaagse Beeldbank
  6. Will G. Gilbert, Scheveningen en zijn pier (1961), p.13
  7. Nederlands Architectuur Instituut De Pier (Scheveningen)Nederlands Architectuurinstituut, geraadpleegd op 20-04-2014
  8. Mr. A. Adama Zijlstra, Vaar Wel Scheveningen, p. 334
  9. Film: De Pier zij groeide voort (1960-1961)Haagse Filmbank
  10. Will G. Gilbert, Scheveningen en zijn pier (1961), p.20
  11. De Telegraaf, 11 augustus 1964 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  12. Mariët Herlé, De Pier van Scheveningen, p.76
  13. De Waarheid, 30 juli 1964 Delpher.nl, geraadpleegd op 9 juni 2014
  14. Limburgsch Dagblad, 30 juli 1964 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  15. De Telegraaf, 13 augustus 1964 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  16. De Waarheid, 28 september 1964 Delpher.nl, geraadpleegd op 9 juni 2014
  17. De Telegraaf, 04 januari 1964 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  18. De Telegraaf, 07 oktober 1972 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  19. Verenigde Bedrijven Bredero N.V. Wikisage, geraadpleegd op 9 augustus 2014
  20. W.M.J. Bekkers, Bredero's Bouwbedrijf. Familiebedrijf - mondiaal bouwconcern - ontvlechting, p.90
  21. 'Bredero' koopt bezit E.M.S.Digibron, 12 september 1973, geraadpleegd op 9 juni 2014
  22. BKS Scheveningen bksparking.nl, geraadpleegd op 13 juni 2014
  23. Leeuwarder Courant, 29 september 1975 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  24. Foto: onttakeling van Nautica tijdens de renovatieHaagse Beeldbank
  25. Foto: de Nautilus in aanbouwHaagse Beeldbank
  26. Het Vrije Volk, 21 maart 1988Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  27. Leeuwarder Courant, 9 september 1991Delpher.nl, geraadpleegd op 20 september 2013
  28. Nieuwsblad van het Noorden, 10 augustus 1993Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  29. Investeren in Scheveningse pier aantrekkelijker dan sloop en herbouwPersbericht Royal HaskoningDHV, 22 februari 2013
  30. Conserveren van de Pier van ScheveningenDUC Diving
  31. Foto: restaurant op de pier (1995)Haagse Beeldbank
  32. Leeuwarder Courant, 19 juli 1994 Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  33. Pier krijgt nieuwe wandelpromenade, Digibron, 19 februari 1998
  34. 'Veiling Pier van Scheveningen afgeblazen'nu.nl 20 september 2013
  35. Foto: het door brand verwoeste deel van de pier, 23 april 1968Geheugen van Nederland
  36. De Telegraaf, 14 februari 1994Delpher.nl, geraadpleegd op 9 juni 2014
  37. Brand op Pier ScheveningenDe Telegraaf, 6 september 2011
  38. Haagse partijen willen reddingsplan pierDe Telegraaf, 20 maart 2012
  39. Scheveningse pier weer springlevend, De Telegraaf, 2 juni 2001, geraadpleegd op 9 juni 2014
  40. Stand van zaken van de PierGemeente Den Haag, 16 november 2011, geraadpleegd 9 juni 2014
  41. Twee van vier pier-B.V.'s faillietOmroep West, 16 januari 2013, geraadpleegd op 8 oktober 2013
  42. Van der Valk liet de pier bewust failliet gaanOmroep West, 9 januari 2013
  43. Faillissement De Scheveningse Pier Vastgoed faillissementsdossier.nl, 25 januari 2013
  44. De Pier van Scheveningen wordt openbaar geveild, NRC, 24 januari 2013, geraadpleegd op 25 januari 2013
  45. Veiling pier van Scheveningen afgeblazen nu.nl, 20 september 2013, geraadpleegd op 20 april 2014
  46. De pier Scheveningen geen bouwval Omroep West 14 augustus 2013, geraadpleegd op 8 oktober 2013
  47. Persbericht van de curator van de Pier te ScheveningenUdink & De Jong
  48. Scheveningse pier nog goed voor jarenlang gebruikWitteveen & Bos, 20 februari 2013, geraadpleegd op 9 juni 2014
  49. Filmpje: Scheveningse Pier 'niks meer waard'YouTube-item Omroep West
  50. Beoordelingen van gasten van de pierTripadvisor.nl
  51. Scheveningse Pier geen bouwvalOmroep West, 14 augustus 2013, geraadpleegd op 9 juni 2014
  52. Den Haag wil sloop van een deel van de pier, De Telegraaf, 17 oktober 2013, geraadpleegd op 9 juni 2014
  53. De pier is niet brandveilig en sluit over een weekNRC, 4 oktober 2013, geraadpleegd op 8 oktober 2013
  54. a b Kamervragen over de pier
  55. Will G. Gilbert, Scheveningen en zijn pier, p.33
  56. De Telegraaf, 11 juni 1964Delpher.nl, geraadpleegd op 20 april 2014
  57. Algemeen Handelsblad, 7 mei 1901Delpher.nl, geraadpleegd op 9 juni 2014
  58. Will G. Gilbert, Scheveningen en zijn pier, p.29
  59. Will G. Gilbert, Scheveningen en zijn pier, p.16
  60. Het vrije Volk, 19 mei 1961