Schijfwereld

De Schijfwereld (Engels: Discworld) is een imaginaire wereld waarop zich een groot aantal boeken van de humoristische fantasy-auteur Terry Pratchett afspeelt.

Kaart van de Schijfwereld

De Schijfwereld

De schijfwereld bestaat uit een platte schijf, gedragen door vier olifanten die op de rug van een gigantische schildpad genaamd A'Tuin De Grote staan, die door de lege ruimte op weg is. De zon van de schijfwereld is klein en cirkelt dwars op de zwemrichting van de schildpad om het stelsel heen. Een van de olifanten moet steeds even een poot optillen om het zonnetje ongehinderd zijn baan te kunnen laten vervolgen. Op de schijfwereld speelt toverkracht een belangrijke rol. De schijfwereld is niet alleen bevolkt met gewone mensen maar ook met trollen, heksen, tovenaars, dwergen, helden (o.a. Cohen de Barbaar) en vele andere mythologische wezens. De belangrijkste stad is Ankh-Meurbork, die onder het gezag staat van de Patriciër Huigen Ottopedi.

Wetenschappers op de schijfwereld strijden erover of de schildpad op weg is om een partner te zoeken (de big bang-theorie) of eeuwig naar niets zal blijven doorzwemmen (de steady gaittheorie.)

In de olifanten en de schildpadden herkennen we elementen uit de Hindoe-mythologie.

Schijfwereld staatkundig

Er zijn diverse grote rijken op de Schijfwereld: op het centrale, naamloze continent ligt de grootste stad van de Schijfwereld: Ankh-Meurbork, militair gezien geen grote macht, (als je het feit dat ze een leger volledig platzak kunnen maken niet meetelt) maar wel een van de grootste economische machten op de schijf. Verder zijn er Klatsch - een multicultureel rijk dat aan de andere kant van de Cirkelzee ligt en het Tegenwichter Continent - waarop zich het goudrijke Agatese Rijk bevindt. Andere min of meer bekend landen en streken zijn Überwald, het bergstaatje Lankhr, het op de velgrand liggende Kruul, het toverachtige Würmberg, Howondaland, Continent XXXX en de Trobi eilanden.

Religie op de Schijfwereld

Er bestaan zo'n 3000 belangrijke goden op de Schijfwereld, naast ontelbare kleine goden. De goden wonen op de centrale berg van de Schijfwereld, de Axis Firmamenti of Naaldpiek, een steile 15 kilometer hoge berg van grijs gesteente en groen ijs. De goden wonen hier in een paleis van marmer, albast en kamerbrede trijp; het zogenaamde Duinmanifesting.

De goden staan onder leiding van Blinde Io, ook wel Oochytoe genoemd. Andere machtige goden zijn Offlaar - de krokodillengod, Nacht, Toeval, Bestemming, Noodlot en De Vrouwe - de Godin Wier Naam Men Niet Noemt. Zephyrus (de god der zachte koeltjes) en Stoki de natuurgod zijn andere bekende goden.

Seizoenen op de Schijfwereld

Het Astronomische jaar op de Schijfwereld

De tijdrekening en de seizoenen op de schijfwereld lijken wel wat op die van de Aarde, maar er zijn toch wat verschillen. De seizoenen worden veroorzaakt door de draaiing van de schijf om de eigen as, terwijl op aarde de seizoenen worden bepaald door de omloop om de zon.

Volgens de meest gebruikte Agrarische Kalender zitten er vier seizoenen in een jaar. Het agrarisch jaar duurt 400 dagen en heeft 50 weken van acht dagen. Een dag is de duur die het kleine zonnetje van het Schijfwereldstelsel nodig heeft om eenmaal om de schijf te draaien. De helft van die tijd bevindt de zon zich aan de bewoonde zijde van de schijf: dan is het op de schijf dus dag. Wanneer de zon onder de rand verdwijnt, waar zich A'Tuin en de olifanten bevinden, is het op de Schijfwereld nacht.

Het Astronomische jaar duurt echter 800 dagen: de tijd die de schijf nodig heeft om eenmaal om haar eigen as te draaien. In de Astronomische Kalender zijn er daarom tweemaal vier seizoenen. Het Astromische Jaar begint op Berewaaksavond, na telkens 100 dagen gevolgd door respectievelijk Prima Lente, Kleingodenavond (of Eerste Midzomer), Vuilak (of Wentelwinter), Lente Bis, Zomer Tweeds, Allervielen waarna er weer een nieuw jaar begint met Berewaaksavond. De vier hoofdseizoenen (de twee zomers en winters) van het Astronomische jaar staan op de tekening hieronder afgebeeld.

Door de onconventionele vorm van de Schijfwereld zijn de richtingen ook anders dan op Aarde. De belangrijkste richtingen zijn Naafwaarts (naar de centrale as toe) en Velgwaarts (naar de schijfrand). De twee mindere richtingen zijn Zonmee en Tegenzons (met de draaiing van de schijf mee en tegen de draairichting in).

Populaire karakters uit de boeken

• Rinzwind (Rincewind) staat bekend als de minst getalenteerde tovenaar op de Schijfwereld. Rinzwind's overlevingsdrang is groter dan van anderen, waarschijnlijk heeft hij daardoor een groot aantal bijna-doodervaringen overleefd.

• De Dood (Death) ziet er vrij herkenbaar uit. Misschien komt dat doordat hij een skelet is, een blauwe gloed in plaats van zijn ogen heeft en met een zeis rondloopt. De Dood PRAAT ENKEL IN HOOFDLETTERS en komt bij tovenaars tevoorschijn aan het eind van hun leven. Bij gewone stervelingen komen afgezanten van de dood. De Dood heeft al veel bijna-Rinzwind ervaringen gehad.

• Opoe Wedersmeer (Granny Weatherwax) uit het bergkoninkrijkje Lankhr is de machtigste heks van de Schijfwereld. Ze gebruikt liever hoofdelogie in plaats van echte toverkracht. Samen met de heksen Ootje Nack en Magraat Knophlox vormt ze een heksenkring.

• Douwe Flinx (Sam Vimes) is de commandant van de wacht in Ankh-Meurbork.

De boeken over Schijfwereld

Er is een aantal grote lijnen te vinden in de boeken, zoals de Rinzwindcyclus, de heksencyclus, de Doodcyclus en de Wachtcyclus. Deze boeken zijn aan elkaar verbonden qua verhaallijn.

De boeken zijn oorspronkelijk in het Engels verschenen en in het Nederlands vertaald door Venugopalan Ittekot (pseudoniem van Ruurd Groot). Op deze vertalingen worden als kritiek gegeven, dat de subtiliteit van Pratchett's grappen (met name de woordspelingen) erdoor verdwijnt, evengoed worden de Nederlandse vertalingen beschouwd als de beste Pratchett-vertalingen.

De auteur heeft met twee beroepswetenschappers samengewerkt aan een reeks populair-wetenschappelijke boeken met als uitgangspunt de schijfwereld, zie The Science of Discworld. Er zijn tevens geïllustreerde boeken verschenen, zoals The Last Hero, deze zijn niet in Nederlandse vertaling verschenen.

Nº	Titel	Originele titel	Gepubliceerd in	Cyclus
1	De Kleur van Toverij	The Colour of Magic	1983	Rinzwind
2	Dat wonderbare licht	The Light Fantastic	1986	Rinzwind
3	Meidezeggenschap	Equal Rites	1987	Heksen
4	Dunne Hein	Mort	1987	Dood
5	Betoverkind	Sourcery	1988	Rinzwind
6	De plaagzusters	Wyrd Sisters	1988	Heksen
7	Pyramides	Pyramids	1989	Individueel
8	Wacht! Wacht!	Guards! Guards!	1989	Wacht
9	Faust Erik	Faust Eric	1990	Rinzwind
10	Rollende Prenten	Moving Pictures	1990	Individueel
11	Maaierstijd	Reaper Man	1991	Dood
12	Heksen in de lucht	Witches Abroad	1991	Heksen
13	Kleingoderij	Small Gods	1992	Individueel
14	Edele Heren en Dames	Lords and Ladies	1992	Heksen
15	Te Wapen	Men at Arms	1993	Wacht
16	Zieltonen	Soul Music	1994	Dood
17	Interessante Tijden	Interesting Times	1994	Rinzwind
18	Maskerade	Maskerade	1995	Heksen
19	Lemen voeten	Feet of Clay	1996	Wacht
20	Berevaar	Hogfather	1996	Dood
21	Houzee!	Jingo	1997	Wacht
22	Het Jongste Werelddeel	The Last Continent	1998	Rinzwind
23	Pluk de Strot	Carpe Jugulum	1998	Heksen
24	De Vijfde Olifant	The Fifth Elephant	1999	Wacht
25	De Waarheid	The Truth	2000	Individueel
26	De Dief van Tijd	Thief of Time	2001	Dood
27	Nog niet vertaald	The Last Hero	2001	Rinzwind (geïllustreerd door Paul Kidby)
28	Mirakelse Maurits en zijn Gestudeerde Knaagdieren	The Amazing Maurice and his Educated Rodents	2001	Individueel (kinderboek)
29	De Nachtwacht	Night Watch	2002	Wacht
30	De Vrijgemaakte Ortjes	The Wee Free Men	2003	Tiffany Aching
31	Monsterlijk Regiment	Monstrous Regiment	2003	Individueel
32	Een Hoed van Lucht	A Hat Full of Sky	2004	Tiffany Aching
33	Posterijen	Going Postal	2004	Feucht von Lippvacht
34	Bam!	Thud!	2005	Wacht
35	Wintersmid	Wintersmith	2006	Tiffany Aching
36	Geld Moet Wapperen	Making Money	2007	Feucht von Lippvacht
37	Academische Boys	Unseen Academicals	2009	Rinzwind
38		I Shall Wear Midnight	2010	Tiffany Aching
39		Snuff	2011	De Stadswacht (Sam Vimes)
40		Raising Taxes	in voorbereiding	Feucht von Lippvacht

Andere boeken over de Schijfwereld

• The Science of Discworld (2002) (niet vertaald)
• The Science of Discworld II: The Globe (2003) (niet vertaald)
• The Science of Discworld III: Darwin's Watch (2005) (niet vertaald)

• The Streets of Ankh-Morpork (1993) (niet vertaald)
• The Discworld Mapp (1995) (niet vertaald)
• A Tourist Guide to Lancre (1998) (niet vertaald)
• Death's Domain (1999) (niet vertaald)

Externe links

• (en) Website van de auteur
• (en) Discworld Covers Wiki Book covers collection from all over the world.

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Schijfwereld op Wikimedia Commons.