Schortens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schortens
Stad in Duitsland Vlag van Duitsland
Wapen van Schortens
Schortens
Schortens
Situering
Deelstaat Nedersaksen
Landkreis Friesland
Coördinaten 53° 32′ NB, 7° 57′ OL
Algemeen
Oppervlakte 68,67 km²
Inwoners (31-12-2012[1]) 20.234 (295 inw/km²)
Hoogte 4 m
Burgemeester Gerhard Böhling (partijloos)
Overig
Postcode 26419
Netnummers 04421, 04422, 04423, 04461, 04468
Kenteken FRI
Stad 12 stadsdelen
Gemeentenummer 03 4 55 015
Website www.schortens.de
Locatie van Stad Schortens in Friesland
Schortens in FRI.svg
Portaal  Portaalicoon   Duitsland

Schortens (Nederduits: Schörtens) is een gemeente in de Duitse deelstaat Nedersaksen. De gemeente maakt als selbständige Gemeinde deel uit van het Landkreis Friesland. Het is na Varel de grootste stad in Friesland en ligt ruim 6 kilometer van Jever. Schortens telt 20.234 inwoners[2].

Geografie[bewerken]

Topografie[bewerken]

Schortens ligt in het historische Jeverland op het Oost-Friese schiereiland, aan de rand van de kleigrond. Talrijke dorpen, bijvoorbeeld de huidige dorpen Accum en Schoost, liggen op geestgronden. Daartussen lagen vroeger brede moor- en heidegebieden. Het stadsdeel Schoost ligt aan het Upjeversche Tief, een riviertje dat in de Maade stroomt. Aan deze rivier liggen de stadsdelen Roffhausen en Middelsfähr.

Buurgemeenten[bewerken]

Schortens grenst in het noordwesten aan de stad Jever, in het noorden aan de gemeente Wangerland, in het oosten aan de stad Wilhelmshaven, in het zuiden aan de gemeente Sande en in het zuidwesten aan de gemeente Friedeburg, die bij het district Wittmund hoort.

Plaatsen in de gemeente[bewerken]

De gemeente kent de volgende 12 Stadtteile.

Het stadscentrum (ruim 14000 inwoners) bestaat uit:

  • Oud-Schortens (ruim 2400 inwoners)
  • Heidmühle (ruim 8500 inwoners)
  • Ostiem
  • Oestringfelde (ruim 1600 inwoners)

Daaromheen liggende dorpen:

Geschiedenis[bewerken]

De eerste tekens van een vestiging in het huidige stadsgebied dateren uit de vijfde eeuw. Schortens was toen weliswaar nog geen structurele eenheid, maar er waren kleinere dorpen en enkele boerderijen. De administratieve eenheden waren de kerkspelen die zich voor het grootste deel rond de geografische grenzen concentreerden. Na de bouw van de St.-Stephanus-Kerk in 1153 groeide het huidige stadscentrum tot het kerkelijke centrum van de hele omgeving. Ook het nabije klooster Oestringfelde dat in de middeleeuwen overregionaal bekend was ondersteunde deze ontwikkeling. In 1158 wordt de naam Schortens voor het eerst vermeld. In deze tijd hoorde Schortens bij de Friese gouw Östringen. In de veertiende eeuw ontstonden uit de voormalige gouwen verschillende erfelijke dynastieën. Het Jeverland met onder meer Schortens was onder het bestuur van Edo Wiemken en zijn afstammelingen. (zie ook Magna Frisia)

In de middeleeuwen was Schortens vooral bekend om zijn paardentucht. Daarvandaan komt ook het wapendier - een rood paard op een witte grond. Paarden speelden altijd een grote rol in de geschiedenis van de stad. Er zou ook een wonderpaard in het bezit van het klooster Oestringfelde bestaan hebben waarmee de eigenaar Jürgen Schemering aan het begin van de achttiende eeuw door heel Europa reisde.

Sinds 1548 hoorde Schortens bij de Bourgondische Kreits van het Heilige Roomse Rijk.

Gekleurde kopergravurekaart van Homann, Nürnberg, rond 1718: Geographische Vorstellung der jämerlichen Wasser-Flutt in Nieder-Teutschland.

In 1717 overleden bij de Kerstvloed in de heerlijkheid Jever in het totaal 1.700 mensen. Ook Schortens was daardoor getroffen. In deze tijd hoorde de heerlijkheid Jever bij Anhalt-Zerbst. Vanaf 1793 kwam ze onder Catharina de Grote bij Rusland.

Napoleon veroverde het gebied rond Jever en Schortens in 1807 en bij de Vrede van Tilsit moest Rusland het gebied afstaan, waarna het gebied bij het koninkrijk Holland werd gevoegd als deel van het departement Oost-Friesland.

Toen vanaf 1786 de eerste burgerlijke administratieve eenheden ontstonden, nam men de grenzen van de kerkspelen over. Het kerkspel van Schortens vormde dus ook een politieke eenheid en groeide tot de huidige stad. Vanaf de negentiende eeuw vestigden zich steeds meer mensen in Schortens. Dit werd veroorzaakt door de voltooiing van de straat Oldenburg - Jever in 1837 en de bouw van de treinverbinding Sande - Heidmühle - Jever in 1872. Bovendien profiteerde Schortens van de oprichting van Wilhelmshaven als marinebasis.

In de tijd na de Eerste Wereldoorlog steeg in het rustieke Schortens net als in andere Duitse streken de werkloosheid. In 1933 werd Schortens samen met Cleverns, Sande en Sandel tot de Grootgemeente Östringen verenigd. In 1936 werd in de huidige wijk Upjever de Fliegerhorst Jever geopend.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide de bevolking opnieuw, doordat meer dan 4000 ontheemden uit de voormalige Duitse Oost-gebieden naar Schortens kwamen. Ook de oprichting van de Olympiawerken in de wijk Roffhausen versnelde de bevolkingsgroei. Terwijl Schortens in 1948 maar 8.100 inwoners had, waren het er in 1960 al meer dan 10.000. In het kader van een gebiedsherindeling in 1972 gingen de twee gemeenten Schortens en Sillenstede samen.

In 2005 kreeg Schortens stadsrechten en sindsdien is dit een zelfstandige gemeente.

Wijken[bewerken]

Oud-Schortens[bewerken]

Voor de eerste keer wordt de naam Schortens, die van een oude familienaam afgeleid is, in het jaar 1158 vermeld. De bouw van de St.-Stephanus-Kerk werd in hetzelfde jaar voltooid. Deze kerk, de oudste van het Jeverland, is een romaanse kerk, die gebouwd is in de tweede helft van de 12e eeuw. De kerk heeft een doksaal waarop zich afbeeldingen van de profeten bevinden en een altaar met een retabel, waarop de lijdensweg van Christus is afgebeeld.[3]

Het centrum van de stad Schortens heeft zich met de bouw van het station naar Heidmühle verplaatst. In Oud-Schortens zijn vandaag de dag nog verschillende horecabedrijven, een basisschool en de enige discotheek van Schortens, de Nachtschicht. Oud-Schortens heeft rond 2400 inwoners.

Heidmühle[bewerken]

Heidmühle ontleende zijn naam aan de heimolen, een windmolen, die in 1561 van Upjever naar daar werd verplaatst. Na de bouw van het station vestigden zich hier veel scheepswerfarbeiders uit Wilhelmshaven, en Heidmühle ontwikkelde zich langzamerhand tot een stadscentrum. In 1910 ontstond de eerste school, in de jaren dertig het stadhuis. In 1987 werd aan de Menkestraße het burgerhuis gebouwd dat tot nu toe het culturele centrum van de stad is. In het gebouw zit de stadsbibliotheek met meer dan 25.000 media-eenheden en er is plaats voor meer dan 300 evenementen per jaar. De Menkestraße en de Oldenburger Straße - de winkelstraten en ontmoetingspunten van de stad - liggen in Heidmühle. Ook twee basisscholen en het schoolcentrum aan de Beethovenstraße zijn hier gevestigd. Bovendien maken de administratieve instellingen, zoals politie en het stadhuis, het jeugdcentrum en het station Heidmühle tot het centrum van Schortens. In de Menkestraße vindt jaarlijks het Oktoberfeest plaats, op de Roter Platz ("Rode Plein") voor het Burgerhuis vindt in december de Kerstmarkt plaats, en de Schortenser Klinkerzauber wordt iedere zomer in de Menkestraße gehouden. Heidmühle heeft 8.500 inwoners.

De naamgevende molen werd in 1913 voltooid en aan Apen verkocht.

Oestringfelde[bewerken]

Het Oestringer Veld was ooit een uitgestrekt heidelandschap. De naam van het stadsdeel Oestringfelde herinnert hier nog steeds aan. Wellicht was er al in de voorchristelijke tijd een heidens gebedshuis. Ook in de middeleeuwse twisten tussen de verschillende Friese stammen speelde Oestringfelde een belangrijke rol. Uit dankbaarheid tegenover God bouwden de Östringers na een gewonnen veldslag in de twaalfde eeuw tegen de Rüstringers een prachtige kerk en beloofden „Unser leven vrouwen bilde dorch gans Oestringerland um to dragen“. Naast de kerk ontstond een monnikenklooster. Over de bouw van de kerk is verder niets bekend. Ze was wellicht van hout gemaakt en brandde in 1272 af. Men begon weliswaar met de heropbouw van de kerk maar het gesticht bestond vanaf de veertiende eeuw niet meer. De meeste monniken overleden aan de pest. In 1350 werd het klooster aan een Dominicaanse orde overgedragen en er werd een nonnenconvent ingericht. Daaraan dankt bijvoorbeeld de buurt Jungfernbusch zijn naam. In deze tijd verwierf het klooster een grote bekendheid vanwege de Östringer paardentucht. Met de reformatie in de zestiende eeuw kwam een eind aan het klooster. Het convent werd in 1577 gesloten, de nonnen mochten echter nog hun hele leven in het klooster wonen. In 1596 overleed de laatste non, Hille Engelken, en de aftakeling van de gebouwen begon. Het enige overblijfsel was de ruïne van de kerktoren. In 1839 kocht Heinrich Georg Ehrentraut voor 10.900 Reichtstaler het gebied en legde groenvoorzieningen rond de ruïne aan. De zogenoemde Klosterpark staat er vandaag nog. Het gebied van het huidige Oestringerfelde werd in stukjes gesneden, verpacht en langzamerhand bevolkt. Vandaag de dag behoort Oestringerfelde bij het gesloten stadscentrum van Schortens en heeft het rond 1600 inwoners.

Ostiem[bewerken]

Ostiem (vroeger ook Ostien) bestaat uit de twee samengegroeide dorpen, Groot- en Klein-Ostiem. Het is op geestgrond gebouwd en ligt aan het kruispunt van de huidige straten B210 en Plaggestraße.

Sillenstede[bewerken]

Het stadsdeel Sillenstede ligt in het noorden van het stadsgebied en grenst daar aan Wangerlandse dorpen. Voor het eerst werd de vestiging in 1138 als Celensteda in een document van het Vaticaans archief genoemd. Via de afleidingen Zelandsteda (1350), Szelinstede (1354) en Tzillenstede ontwikkelde zich de naam tot Sillenstede. De kerk werd in 1233 voltooid. Vanuit Sillenstede begon een twist tussen Östringers en Wangerers met als resultaat dat er in Schortens een kerk werd gebouwd. De St.-Florian-Kerk in Sillenstede werd pas in 1233 voltooid en is met 48 meter de grootste quaderkerk van Friesland. De kerk werd opgedragen aan St. Florian, de beschermheilige bij brand en watersnood. Sinds de reformatie is de kerk evangelisch.

Tot het kerkspel Sillenstede behoorden ook kleinere dorpen, waaronder de huidige stadsdelen Grafschaft, Glarum en Moorhausen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam ook Accum in het kader van een gebiedsherindeling bij Sillenstede. In 1972 werd de gemeente Sillenstede een deel van Schortens.

Tegenwoordig wonen er rond de 2200 mensen in Sillenstede. Er zijn een peuterschool en een basisschool, een brandweerkazerne en kleine winkels.

In 1899 werd de schilder Arthur Eden in Sillenstede geboren. In Sillenstede is een plein naar hem vernoemd.

Grafschaft[bewerken]

In het jaar 1585 werd voor het eerst het landgoed Barkel vermeld, dat toen rond de 100 hectare groot was. De naam van de eigenaar was Meno to Barkel, die echter altijd Peter Grave ("de graaf") werd genoemd, en later werd deze naam aan het hele dorp gegeven. Barkel heette toen Grafschaft ("graafschap").

In de jaren zestig van het twintigste eeuw groeide de bevolking van Grafschaft doordat het waterwerk Feldhausen werd gebouwd. Het personeel verhuisde naar Grafschaft, later kwamen ook mensen uit Wilhelmshaven en Jever die niet langer in de stad wilden wonen. Grafschaft wordt omgeven door bossen en meertjes (Pöttkenmeer, Barkeler Wald) en is daarom ook een geliefde recuperatiebestemming. Er is een basisschool in Glarum en een winkelcentrum in het dorpscentrum.

Sinds 1961 vindt elk jaar in september het Brunnenfest ("bronfeest") in Grafschaft plaats. Grafschaft telt rond de 1500 inwoners.

Accum[bewerken]

Accum is een dorpje met ruim 1000 inwoners dat net tussen Schortens en Wilhelmshaven ligt. De naam is waarschijnlijk afgeleid van het Friese ak (dijkovergang) en hem (heem, thuis). Accum (ook acumb of Akem) betekent dus thuis aan het water, wat nog naar de tijd voor de inpolderingen van het huidige Wangerland verwijst. Rond 840 wordt Accum voor het eerst in een kerkkroniek vermeld, omdat de bisschop Ansgar van Bremen de St.-Willehad-Kerk liet bouwen. Aan de huidige Pingelei lag vroeger een kleine haven. Rond 1340 vernietigde het Friese stamhoofd Edo Wiemken de Glarenburg (Glarum) en vermoordde het stamhoofd van Accum, Wilmet Tannen. Hij gaf het veroverde Accum aan Popke Ihnen van Innhausen. In 1496 komt Accum in het bezit van de heerschappij Knyphausen onder Fulf van Innhausen. De Fulfstraat achter de kerk getuigt nog in de huidige tijd van de functie van de Accums kerk als hofkerk. In 1526 voert Tido van Knyphausen het gereformeerde geloof in. De Accumse kerk blijft tot huidige tijden een evangelisch-gereformeerde enclave in een evangelisch-lutherisch gebied. In 1746 werd de tweede molen gebouwd, de eerste zou verder in het oosten hebben gestaan, vlakbij de huidige Pingelei. Van 1804 tot 1807 is de heerschappij Knyphausen een onafhankelijke zeestaat met eigen vlag en munteenheid en dus niet door het Napoleontische leger bezet. Van 1807 tot 1813 is het in Hollands, Frans en Oldenburgs bezit. In 1825 werd Knyphausen weer onafhankelijk. Graf Bentinck van Knyphausen verkondigt: "De nieuwe tijd kwam met macht over Knyphausen." Hij zorgt voor een herordening en modernisering van de heerschappij Knyphausen en Innhausen. In 1836 bevrijdden Accumse en Fedderwardense burgers hun bezette hoofdstad Knyphausen. In 1854 werd Knyphausen voor 500000 taler aan Oldenburg verkocht. Tijdens de Oldenburgse heerschappij wordt de gemeente Accum opgericht. Ze omvat Accum, Langewerth, Antonslust, Rundum en Accumersiel. In 1933 wordt de gemeente met Sillenstede en Knyphausen in de groot-gemeente Knyphausen samengevat. In 1972 komen Langewerth en Knyphausen aan de stad Wilhelmshaven, terwijl Sillenstede, Grafschaft en Accum bij de gemeente Schortens worden aangesloten. Bezienswaardigheden van Accum zijn de molen en de kerk. Bovendien is er een brandweer en een golfbaan in Accum.

Roffhausen[bewerken]

Roffhausen is een rijdorpje aan een oude dijk van de Maade. Aan het oostelijke eind van het dorp is de voormalige landbezit van de stamhoofden van Roffhausen. Eentje draagt de naam Hobbie. De naam Roffhausen wordt het eerst vermeld in een document van 1517. Het gaat om een rechtsstrijd tussen de predikant te Schortens en de gemeente. Er wordt een Joleff tho roeffhusen als getuige genoemd. Roffhausen werd in de naoorlogse tijd heel belangrijk voor de gemeente Schortens omdat de Olympiawerken hier werden opgericht, de grootste fabrikant van typemachines in Duitsland. In 1957 werkten er rond 12000 mensen. In 1961 was een op twee geproduceerde typemachines van Olympia. Met de ontwikkeling van de moderne computer begon echter de neergang van het bedrijf. In 1991 werd het gesloten.

Middelsfähr[bewerken]

Middelsfähr ligt in het uiterste zuidoosten van de stad en wordt van Roffhausen door de B210 gescheiden. In de middeleeuwen bevond zich hier een van drie veren over de Maade. Deze rivier was al eeuwenlang de grens tussen de Friese gouwen Östringen (het huidige gebied van Schortens en het Jeverland) en Rüstringen (het huidige Wilhelmshaven). Van de drie veren over de Maade was Middelsfähr wellicht de 'middelste'. In 1905, toen Middelsfähr nog als een deel van Roffhausen werd beschouwd, woonden er 59 inwoners. Tegenwoordig heeft het iets meer dan 1000 inwoners. Na de Tweede Oorlog hoorde Middelsfähr bij Sande. Daar waren de inwoners het echter niet mee eens en er vond een referendum plaats. Na het resultaat kwam Middelsfähr op 1 oktober 1951 weer bij de gemeente Schortens.

Addernhausen[bewerken]

In het jaar 1587 werd Addernhausen voor het eerst met drie huizen vermeld. Het is een dorpje dat in het uiterste westen tegen de stad Jever aanligt. De naam komt wellicht van ad/od (Fries voor piek of punt) met betrekking tot de ligging op het uiterste punt van de Jeveraanse geestgrond. Pas in het begin van de twintigste eeuw - er waren tot dan toe maar twee huisjes bijgekomen - begon Addernhausen te groeien. Er werden typisch Friese boerderijen gebouwd. Vanaf de oprichting van de Fliegerhorst in Upjever kwam het personeel gedeeltelijk ook in Addernhausen wonen.

Upjever[bewerken]

Upjever was in de middeleeuwen vermeld als een landbezit van Maria von Jever. Ze had hier een zogenaamd grashuis - een landbouwkundig bedrijf, waar vee wordt gefokt. Ook de Upjeversche Forst, het grootste bosgebied van de stad Schortens, werd door Maria von Jever voorgesteld. In 1935 veranderde Upjever zijn rustiek karakter toen de militaire luchthaven Fliegerhorst Upjever werd opgericht. Daarmee steeg ook de inwonertal van Upjever.

Schoost[bewerken]

Het met 150 inwoners kleinste deel van Schortens vierde in 1999 zijn 875ste verjaardag. In een document van Paus Calixtus II werd Schoost (van het Friese sco = bos, horst = droge heuvel in het moerasland) in 1124 voor het eerst vermeld. Schoost hoorde bij het land van het klooster Rastede dat in 13 dorpen was onderverdeeld. Eentje daarvan is het toenmalige Scohorst. In het jaar 1886 werd de straat van Dose via Schoost naar Schortens gebouwd.

Inwonersontwikkeling[bewerken]

jaar inwoners[4][5]
1791 1.130
1816 1.356
1871 1.770
1890 1.865
1910 3.272
1925 4.052
1939 5.484
1946 7.690
1950 7.980
1961 9.805
1964 10.545
1969 ¹ 17.070
1970 ¹ 18.154
1972 18.745
1974 20.100
1978 20.282
1982 19.952
1986 20.020
1990 19.485
1994 20.527
1998 21.282
2002 21.320
2006 21.132
2007 21.171

¹ Samen met de gemeente Sillenstede

Cultuur[bewerken]

Sport[bewerken]

Hardlopen[bewerken]

In Schortens vindt elke augustus de Internationale Jever-Fun-Lauf plaats, een loop over 10 Engelse mijlen (16,09 km), waaraan altijd bekende nationale en internationale hardlopers deelnemen. Het wordt door de bierbrouwerij Jever gesponsord. De route gaat langs de Menkestraße, de Kirchstraße, de Klosterstraße en de Mühlenweg. De finish is aan het Bürgerhaus.

Voetbal[bewerken]

Met Pinksteren vindt elk jaar de voetbalwedstrijd Nordfrostcup in het Klosterparkstadion te Schortens plaats.

Er zijn meerdere voetbalclubs in Schortens, waarvan de Heidmühler FC zeker de bekendste is. Hun thuiswedstrijden vinden of in het Stadion an der Beethovenstraße of in het Klosterparkstadion plaats. De Heidmühler FC is lid van het Niedersächsischer Fußballverband e.V. en speelt momenteel in de Bezirksliga Weser-Ems (de op zes na hoogste klasse). Andere bekende sportclubs zijn de TuS Glarum, de TuS Oestringfelde, Olympia Roffhausen, de TuS Sillenstede en de SV Middelsfähr Mariensiel.

Bowling[bewerken]

In Schortens is het Friesland Bowling Center gevestigd.

Muziek en uitgaansleven[bewerken]

Elke zomer vindt op de Roter Platz voor het Bürgerhaus een keer per week Umsonst & draußen plaats: de hele zomer treden verschillende zangers en groepen in Schortens op. De concerten zijn gratis en heel geliefd onder de Schortenzers.

De Nachtschicht in Oud-Schortens is de enige discotheek in het stadsgebied. Ze heette vroeger In't Dörp en is ook aantrekkelijk voor jongeren uit Jever, het Wangerland en Wilhelmshaven. Er wordt popmuziek en rockmuziek gedraaid. Elk jaar op 27 december vindt de grote verloting van een auto in de Nachtschicht plaats. Ook voor Schortenzers die naar elders zijn verhuisd is deze datum een vaste afspraak in de agenda's.

Op onregelmatige tijden vinden concerten en optredens in het Café Henry in Heidmühle en in het Fair Café in Grafschaft plaats.

Meer dan 300 culturele evenementen vinden per jaar in het Bürgerhaus Schortens plaats.

Educatie[bewerken]

Er is een bibliotheek in het Bürgerhaus van Schortens. Ze is qua aantal documenten de grootste in Friesland.

Aan de Volkshochschule Schortens is een groot aanbod aan cursussen. Naast praktijkcursussen kunnen er ook taalcursussen Arabisch, Deens, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands, Nederduits, Portugees, Russisch, Spaans, Zweeds gevolgd worden.

Talen[bewerken]

Jeverlander Fries[bewerken]

Oldenburgs-Friesland in het oorspronkelijke taalgebied van de Friese talen

Het huidige stadsgebied van Schortens behoort tot het oorspronkelijke taalgebied van het Fries, strikt genomen van de Wezerfriese tak van het Oost-Fries. Tussen 1500 en 1550 begon het proces van de ontfriezing ten voordele van het Nederduits. In het rustieke Schortens bleef de Friese taal waarschijnlijk iets langer bewaard dan in de burgerlijke kringen van de steden. In het jaar 1568 overleed de laatste pastoor van het Jeverland, Minnert Focken. In deze tijd stierf waarschijnlijk ook het Fries in Schortens uit. Het Jeverlânsk (Jeverlander Fries), dat in Schortens werd gesproken, hoorde bij het Harlinger Fries.

Oldenburgs Plat[bewerken]

Begin zestiende eeuw werd het Fries verdrongen door het Nederduits, strikt genomen door de Oldenburgse variant van het Noord-Nedersaksische Plat. Het Oldenburgs Plat in het Jeverland vertoont veel overeenkomsten met het Oostfries Plat. Het is echter heel opvallend dat ze in Schortens snaken terwijl ze westelijk van Jever proten. Hoewel er vanaf de jaren 1990 weer een nieuw bewustzijn voor de Nederduitse taal ontstond wordt het vandaag alleen nog door de oudere generatie in Schortens gesproken. Aan de basisscholen worden de kinderen in het kader van lessen Heimatkunde vertrouwd gemaakt met de Nederduitse taal. Er vindt ook een regionale leeswedstrijd plaats. Sommige Nederduitse woorden konden hun weg in de Hoogduitse omgangstaal van Schortens en het Jeverland vinden: Moin! (ndl. Dag!, dt. Hallo!), düster (ndl. donker, dt. dunkel), dröge (ndl. droog, dt. trocken), schnacken (ndl. praten, dt. reden), büdel (ndl. zakje, buidel, dt. Beutel) enz.

Noord-Duits Hoogduits[bewerken]

Aan het begin van het twintigste eeuw verdrong het Hoogduits het Nederduits eerst in de school, kerk, literatuur en wetenschap, later ook in de familiaire omgang. In Schortens vond deze ontwikkeling iets later plaats. De rond 4000 ontheemden uit de voormalige Duitse Oost-gebieden, die in de jaren vijftig naar Schortens kwamen, versnelden deze ontwikkeling. Tegenwoordig wordt er in Schortens een duidelijk Noord-Duits gekleurde variant van het Hoogduits gesproken. In de rest van Duitsland wordt het Hoogduits in de deelstaat Nedersaksen echter als redelijk dialektfrei ervaren.

Religies[bewerken]

Hoewel er geen Joodse gemeenschap meer in Schortens is, is er nog steeds een Joodse begraafplaats bewaard gebleven. Die bevindt zich tussen de Menkestraße en de Grüner Weg en omvat 45 grafstenen. De oudste is van 1908, de nieuwste van 1979.

Politiek[bewerken]

Stadsraad[bewerken]

zetelverdeling in de stadsraad (2006)
zetelverdeling in de voormalige gemeenteraad (2001)

Het resultaat van de laatste verkiezingen voor de stadsraad (2006) en de gemeenteraad (2001):

partij 10 september 2006 9 september 2001 15 september 1996
SPD 34,6 % 7.140 12 zetels 34,0 % 8.726 12 zetels 38,1 % 11.170
CDU 31,0 % 6.397 10 zetels 35,6 % 9.139 14 zetels 32,3 % 9.458
FDP 8,3 % 1.713 3 zetels 7,1 % 1.814 2 zetels 6,1 % 1.781
Grüne 7,3 % 1.503 2 zetels 6,9 % 1.762 2 zetels 7,7 % 2.264
Unabhängige Wählergruppe 5,7 % 1.181 2 zetels 5,0 % 1.271 2 zetels  ?  ?
Bürger für Bürger 11,2 % 2.313 4 zetels 10,4 % 2.668 3 zetels  ?  ?
Linksbündnis 1,9 % 382 1 zetel - - - - -
Rensch¹ - - - 1,1 % 275 - - -
opkomst 7.353 van 17.267 8.868 van 16.827 10.222 van 16.415
42,6 % 52,7 % 62,3 %

¹ enkele kandidaat

In de in 2001 verkozen raad vormen CDU, FDP en UWG een meerderheid.

Burgemeester[bewerken]

Burgemeesterreferendum 2004

Burgemeester van Schortens is momenteel de partijloze Gerhard Böhling. Hij volgde in november 2004 Herbert Lahl (CDU) op en is de eerste professionele burgemeester.

burgemeesterreferendum
op 13 juni 2004
Gerhard Böhling 4.938 61,0 %
Carsten Feist 2.688 33,2 %
Ewald Eden 467 5,8 %
opkomst 8.253 van 17.097
48,3 %

Wapen[bewerken]

Het wapen van de stad Schortens

Het wapen van de stad Schortens toont een rood, springend paardje met een opstaand staart op witte grond, vergelijkbaar met het Nedersaksische wapen (wit paardje op rode grond). Het wapen van Schortens heeft wellicht betrekking tot het paardenfokken van de Oestringers in de middeleeuwen, die toen al internationaal bekend was. Een andere hypothese is, dat een "wonderpaard", waarmee een Schortenzer in de middeleeuwen door heel Europa reisde, de reden voor het wapen is. Dat is ook de officiële toelichting van de gemeente, toen het wapen op 21 april 1948 werd voorgesteld.

Het springende paard was ook al het wapendier van de Grootgemeente Östringen van 1933 tot 1945.

Partnersteden[bewerken]

Infrastructuur[bewerken]

Verkeer[bewerken]

Verkeerswegennet in Oost-Friesland

Schortens is door de Bundesautobahn 29 met het Duitse snelwegennet verbonden. De A29 gaat in zuidelijke richting via Varel naar Oldenburg. Op het gebied van de stad Schortens kruist de snelweg de Bundesstraße 210. Deze straat gaat van oost naar west en verbindt Schortens naar het oosten met Wilhelmshaven en naar het westen met Jever, Aurich en Emden. De planning van een wegomlegging van de B210, zoals in Jever, is begonnen. Bovendien is er in Schortens het treinstation Schortens-Heidmühle, waardoor Schortens met Wilhelmshaven, Sande, Jever, Wittmund en Esens direct is verbonden. Het vervoer wordt verzorgd door de NordWestBahn. (Zie ook Ostfriesische Küstenbahn, Spoorlijn Sande - Jever.)

Schortenzer bedrijven[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog werd Olympia Werke AG in de voormalige gebouwen van de Wilhelmshavense marinewerf in Roffhausen opgericht. In dit bedrijf werkten op een bepaald ogenblik meer dan 12.000 mensen. Wegens economische problemen werd dit bedrijf in 1992 echter gesloten. Tegenwoordig zijn er op het voormalige terrein van de Olympia Werke AG circa 60 verschillende bedrijven gevestigd (verenigd in het Technologie Centrum Nordwest) met ongeveer 2.000 medewerkers.

Op het nieuwe bedrijfsterrein aan de B210 bevindt zich het Europese hoofdkantoor van de Nordfrost-groep, een bedrijf dat in 1975 werd gesticht en dat circa 1.200 medewerkers in 29 plaatsen in Duitsland, Denemarken en Nederland in dienst heeft. Ook Meienburg GmbH heeft haar hoofdkantoor in de Branterei te Schortens. Dit bedrijf verkoopt noten, chocolade en gedroogde vruchten in Duitsland en overige landen in Europa.

Scholen en Peuterscholen[bewerken]

  • Secundair onderwijs
    • Hauptschule Schortens
    • Realschule Schortens
    • Mariengymnasium Jever (locatie Schortens)
  • Primair onderwijs
    • Grundschule Schortens
    • Grundschule Heidmühle
    • Grundschule Oestringfelde
    • Grundschule Jungfernbusch
    • Grundschule Glarum
    • Grundschule Sillenstede
    • Grundschule Roffhausen
  • Peuterscholen
    • Kommunaler Kindergarten Schortens
    • Ev. Kindergarten Heidmühle
    • Kommunaler Kindergarten Sillensteder Spatzennest
    • Kommunaler Kindergarten Oestringfelde "Abenteuerland"
    • Kommunaler Kindergarten „Glarumer Mäuseland“
    • Kath. Kindertagesstätte Roffhausen
    • Evangelische Kindertagesstätte Roffhausen
    • Waldkindergarten "Die Trolle"
  • Volksuniversiteit
    • Kreisvolkshochschule Friesland (locatie Schortens)

Bekende Schortenzers[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (de) Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen, Fortgeschriebene Einwohnerzahlen zum 31. Dezember 2012
  2. (de) Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen, Fortgeschriebene Einwohnerzahlen zum 31. Dezember 2012
  3. Karstkarel, Peter Alle middeleeuwse kerken: Van Harlingen tot Wilhelmshaven (2007) Leeuwarden/Groningen, Uitgeverij Noordboek, ISBN 978 9033005589
  4. 75 Jahre Heimatverein Schortens (s. u.), S. 117, 120f.
  5. Wilhelmshavener Heimatlexikon (s. u.), Bd. 3, S. 77.