Schrift

Een schrift is een systeem om taal grafisch weer te geven: het is een methode om een boodschap vast te kunnen leggen en over een afstand (in plaats én tijd) te kunnen vervoeren.

Geschiedenis

Duizenden jaren geleden kwamen de eerste niet-nomadische culturen tot bloei. In plaats van rond te trekken, vingen en domesticeerden deze mensen dieren en ze verbouwden groenten en andere gewassen. Dit bracht vele veranderingen met zich mee, waaronder de mogelijkheid dingen op te slaan en te verhandelen. Hierbij ontstonden de eerste kunstmatige geheugensystemen, waarmee men de handel ging documenteren. Uit deze vroege geheugensystemen ontwikkelde zich ook het schrift. Het schrift maakte het mogelijk ook zaken vast te leggen die niet met de handel te maken hadden, zoals de verhalen die tot dan toe alleen mondeling overgedragen konden worden.

Vermoedelijk ontstond het schrift zo'n 5.000 tot 6.000 jaar geleden in Sumer en later in zeer uiteenlopende gebieden van de wereld, zoals Egypte, de Indusvallei en China en (tussen 1.200 en 400 v.Chr.) ook in Meso-Amerika. Waarschijnlijk is het schrift vanuit Mesopotamië verspreid naar de Indusvallei en naar Egypte. Aangenomen wordt dat het Chinese schrift onafhankelijk daarvan is ontwikkeld.

Schrijven als proces

Eenvoudig model van het schrijfproces vanuit de gedachte naar het geschreven woord. Weergegeven is de directe route

Schrijven is een van de manieren waarop taal kan worden gebruikt. Taalgebruik is namelijk gebaseerd op het vermogen geschreven of gesproken taal te begrijpen of te produceren. Bij schrijven gaat het om het produceren van geschreven woorden en zinnen.

Hierbij wordt een woord uit het mentale lexicon (een soort mentaal woordenboek) opgediept, en vervolgens via een aantal tussenstappen (analyse van respectievelijk de woordbetekenis, de visuele woordvorm, opstellen van een schrijfplan) in een geschreven woord omgezet. Mogelijk wordt, net als bij het lezen, bij het schrijven soms gebruik gemaakt van een indirecte of fonologische route, dat wil zeggen dat het woord eerst innerlijk wordt uitgesproken en daarna wordt vertaald naar een orthografische code (de visuele woordvorm of het schriftbeeld).

Kunnen schrijven hangt samen met kunnen spellen: weten uit welke letters een woord is samengesteld en/of de fonemen van gesproken taal kunnen omzetten in grafemen.

Bij schrijfstoornissen, samengevat met de term agrafie zijn twee varianten te onderscheiden: fonologische en lexicale agrafie. In het eerste geval heeft men vooral moeite met het spellen en schrijven van verzonnen woorden (er is een probleem met de fonologische route), in het tweede geval bij het spellen en schrijven van bestaande woorden (er is een probleem met de directe route).

Soorten en verwantschap

Tegenwoordig gebruikte schriftsystemen

Men kan schriften naar het gekozen weergaveprincipe in drie typen verdelen: logografisch of beeldschrift, syllabisch of lettergrepenschrift en alfabetisch schrift.

Over het algemeen ziet men een ontwikkeling van beeldschrift naar lettergrepenschrift omdat dit gemakkelijker aan te leren is. Als er één uitvinder van het alfabetschrift was, dan was dat een genie: hij ontdekte dat je met circa 25 tekens alles kon schrijven wat nodig is. Waarschijnlijker is het echter dat het alfabetschrift een collectieve uitvinding is. Omdat het alfabetschrift werd uitgevonden door Semitische volkeren, bij wie de betekenis van de woorden grotendeels bepaald wordt door de medeklinkers, was het alfabet een consonantenschrift. Toen de Grieken het aanpasten aan hun taal reserveerden ze enkele letters, die in het Grieks niet nodig waren, voor klinkers: de He werd een E, de Samek een O, de Alef een A.

Het schrift werd gebruikt om gebeurtenissen en handelsovereenkomsten op te schrijven. Het is hierdoor een belangrijke bron voor de geschiedenis van volkeren en culturen.

Sommige schriften lijken op elkaar. Dit komt doordat volkeren ze van elkaar hebben overgenomen. Zo lijken zowel het Latijnse als het Cyrillische alfabet sterk op het Oudgriekse omdat de Romeinen en de Oost-Europeanen het van de Grieken hebben overgenomen en aan eigen behoeften aangepast. De Grieken hebben op hun beurt het alfabet van de Phoeniciërs overgenomen. De kleitabletten in Ugarit laten al ongeveer dezelfde volgorde van de letters zien als het hedendaagse ABC.

Het Fenicisch alfabet

Het Fenicisch alfabet vergeleken met diverse andere alfabetten.

Letter	Naam	Betekenis	Getalswaarde	Transliteratie	Corresponderende letter in het
					Hebreeuws	Arabisch	Grieks	Latijn
	ʾāleph	os	1	ʾ	א	ﺍ	Αα	Aa
	bēth	huis	2	b	ב	ﺏ	Ββ	Bb
	gīmel	kameel	3	g	ג	ﺝ	Γγ	Cc, Gg
	dāleth	deur	4	d	ד	ﺩ	Δδ	Dd
	hē	venster	5	h	ה	ﻩ	Εε	Ee
	wāw	haak	6	w	ו	ﻭ	(Ϝ ϝ), Υυ	Ff, Uu, Vv, Ww, Yy
	zayin	wapen	7	z	ז	ﺯ	Ζζ	Zz
	ḥēth	hek	8	ḥ	ח	ﺡ	Ηη	Hh
	ṭēth	wiel	9	ṭ	ט	ﻁ	Θθ
	yōdh	arm	10	y	י	ﻱ	Ιι	Ii, Jj
	kaph	palm	20	k	כ	ﻙ	Κκ	Kk
	lāmedh	prikkel	30	l	ל	ﻝ	Λλ	Ll
	mēm	water	40	m	מ	ﻡ	Μμ	Mm
	nun	slang	50	n	נ	ﻥ	Νν	Nn
	sāmekh	vis	60	s	ס		Ξξ, Χχ	Xx
	ʿayin	oog	70	ʿ	ע	ﻉ	Οο	Oo
	pē	mond	80	p	פ	ﻑ	Ππ	Pp
	ṣādē	papyrus	90	ṣ	צ	ﺹ	(Ϻϻ)
	qōph	aap	100	q	ק	ﻕ	(Ϙϙ)	Qq
	rēš	hoofd	200	r	ר	ﺭ	Ρρ	Rr
	šin	tand	300	š	ש	ﺱ	Σσ	Ss
	tāw	teken	400	t	ת	ﺕ	Ττ	Tt

Ook in de vele Indiase alfabetten is verwantschap te ontdekken, omdat ze veelal gebaseerd zijn op het klassieke devanagari-alfabet, waarin de heilige taal Sanskriet als eerste werd geschreven.

Ook gebarentalen kunnen opgeschreven worden. Het bekendste gebarenschrift is SignWriting. Voor blinden en slechtzienden is het brailleschrift ontwikkeld, dat een blinddruk is.

Zie ook

• Abugida
• Hiëroglief
• Heilige Schrift
• Proto-Sinaïtisch
• Schoolschrift
• Spijkerschrift

Referenties

Wikiquote

Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan schrijven.