Schrift

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel beschrijft het gebruik van tekens om taal over te brengen. Zie Schrift (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Schrift.

Een schrift is een systeem om taal grafisch weer te geven. Met behulp van schrift kan men een boodschap vastleggen en over een afstand (in plaats én tijd) vervoeren.

Geschiedenis[bewerken]

Het schrift werd gebruikt om gebeurtenissen en handelsovereenkomsten op te schrijven. Het is hierdoor een belangrijke bron voor de geschiedenis van volkeren en culturen. Duizenden jaren geleden kwamen de eerste niet-nomadische culturen tot bloei. In plaats van rond te trekken, vingen en domesticeerden deze mensen dieren en ze verbouwden groenten en andere gewassen. Dit bracht vele veranderingen met zich mee, waaronder de mogelijkheid dingen op te slaan en te verhandelen. Hierbij ontstonden de eerste kunstmatige geheugensystemen, waarmee men de handel ging documenteren. Uit deze vroege geheugensystemen ontwikkelde zich ook het schrift. Het schrift maakte het mogelijk ook zaken vast te leggen die niet met de handel te maken hadden, zoals de verhalen die tot dan toe alleen mondeling overgedragen konden worden.

Vermoedelijk ontstond het schrift zo'n 5.000 tot 6.000 jaar geleden, rond 3500 v.Chr., in Sumer en later in zeer uiteenlopende gebieden van de wereld, zoals Egypte, de Indusvallei en China en (tussen 1200 en 400 v.Chr.) ook in Meso-Amerika. Waarschijnlijk is het schrift vanuit Mesopotamië verspreid naar de Indusvallei en naar Egypte. Aangenomen wordt dat het Chinese schrift onafhankelijk daarvan is ontwikkeld.

Over het algemeen ziet men in de geschiedenis een ontwikkeling van pictografisch schrift (ieder begrip heeft een eigen schriftteken) via lettergrepenschrift (vereenvoudigd beeldschrift) naar alfabetisch schrift (alleen klinkers en/of medeklinkers hebben een schriftteken) omdat dit laatste gemakkelijker aan te leren is. Alfabetisch schrift heeft maar een paar tientallen tekens nodig om mee te kunnen schrijven en lezen in tegenstelling tot de duizenden tekens van beeldschriften.

Schrijven als proces[bewerken]

Eenvoudig model van het schrijfproces vanuit de gedachte naar het geschreven woord. Weergegeven is de directe route

Schrijven is een van de manieren waarop taal kan worden gebruikt. Taalgebruik is namelijk gebaseerd op het vermogen geschreven of gesproken taal te begrijpen of te produceren. Bij schrijven gaat het om het produceren van geschreven woorden en zinnen.

Hierbij wordt een woord uit het mentale lexicon (een soort mentaal woordenboek) opgediept, en vervolgens via een aantal tussenstappen (analyse van respectievelijk de woordbetekenis, de visuele woordvorm, opstellen van een schrijfplan) in een geschreven woord omgezet. Mogelijk wordt, net als bij het lezen, bij het schrijven soms gebruikgemaakt van een indirecte of fonologische route, dat wil zeggen dat het woord eerst innerlijk wordt uitgesproken en daarna wordt vertaald naar een orthografische code (de visuele woordvorm of het schriftbeeld).

Kunnen schrijven hangt samen met kunnen spellen: weten uit welke letters een woord is samengesteld en/of de fonemen van gesproken taal kunnen omzetten in grafemen.

Bij schrijfstoornissen, samengevat met de term agrafie zijn twee varianten te onderscheiden: fonologische en lexicale agrafie. In het eerste geval heeft men vooral moeite met het spellen en schrijven van verzonnen woorden (er is een probleem met de fonologische route), in het tweede geval bij het spellen en schrijven van bestaande woorden (er is een probleem met de directe route).[1]

Soorten en verwantschap[bewerken]

Tegenwoordig gebruikte schriftsystemen

Men kan schriften naar het gekozen weergaveprincipe in drie typen verdelen: logografisch of beeldschrift, syllabisch of lettergrepenschrift en alfabetisch schrift.

Beeldschrift[bewerken]

Tegenwoordig is het meest gebruikte beeldschrift het Chinees dat met vele duizenden beeldtekens (karakters of Hanzi) geschreven wordt. Er is tegenwoordig naast het klassieke beeldschrift ook een vereenvoudigd Chinees beeldschrift in gebruik dat iets gemakkelijker aan te leren is. Er zijn in de loop der tijd zo'n 56.000 unieke Hanzi-tekens ontstaan, maar een goed opgeleide, belezen Chinees kent er gemiddeld maar zo'n 7000. Ook het Japans wordt gedeeltelijk met beeldtekens geschreven. Het Japans schrift is eigenlijk een combinatie van drie verschillende systemen waarvan het belangrijkste, Kanji, vrijwel ongewijzigd is overgenomen van het Chinese Hanzi. Ook de cijfers die in de Westerse wereld worden gebruikt zijn in feite beeldtekens.

Lettergrepenschrift[bewerken]

Het syllabisch schrift of lettergrepenschrift komt in de moderne tijd zelden voor, voorbeelden zijn het Cherokee-syllabenschrift, het Oji-Cree Ojibwe, het schift van de Mangyan op de Filipijnen en het Japanse Katakana en Hiragana. Ook diverse Inuit talen hebben een syllabisch schrift. Vroeger waren schriften van dit type vrij algemeen: zoals de hiërogliefen, het Lineair A en het Lineair B en het schrift van de Maya's.

Alfabetisch schrift[bewerken]

Het woord alfabet is afgeleid van alpha en bèta, de eerste twee symbolen van het Griekse alfabet. Als er één uitvinder van het alfabetschrift was, dan was dat een genie: hij ontdekte dat je met circa 25 tekens alles kon schrijven wat nodig is. Waarschijnlijker is het echter dat het alfabetschrift een collectieve uitvinding is. Het alfabetschrift werd uitgevonden door Semitische volkeren, waarvan de Feniciërs de bekendste waren. Via hun contacten met omringende volkeren namen, met de nodige aanpassingen, de Grieken, Hebreeërs en Arabieren dit alfabet over. Via de Grieken namen ook de Romeinen het over en na de nodige aanpassingen werd dit het Latijnse alfabet. Omdat het alfabet oorspronkelijk afkomstig was van Semitische volkeren, bij wie de betekenis van de woorden grotendeels bepaald wordt door de medeklinkers, was het alfabet een consonantenschrift. Toen de Grieken het aanpasten aan hun taal reserveerden ze enkele letters, die in het Grieks niet nodig waren, voor klinkers: de He werd een E, de Samek een O, de Alef een A.

Sommige alfabetten lijken op elkaar. Dit komt doordat volkeren ze van elkaar hebben overgenomen. Zo lijken zowel het Latijnse als het Cyrillische alfabet sterk op het Oudgriekse, doordat de Romeinen en de Oost-Europeanen het van de Grieken hebben overgenomen en aan eigen behoeften aangepast. De Grieken hebben op hun beurt het alfabet van de Feniciërs overgenomen. De kleitabletten in Ugarit laten al ongeveer dezelfde volgorde van de letters zien als het hedendaagse ABC.

Ook in de vele Indiase alfabetten is verwantschap te ontdekken, omdat ze veelal gebaseerd zijn op het klassieke devanagari-alfabet, waarin de heilige taal Sanskriet als eerste werd geschreven.

Ook gebarentalen kunnen opgeschreven worden. Het bekendste gebarenschrift is SignWriting. Voor blinden en slechtzienden is het brailleschrift ontwikkeld, dat een blinddruk is.

Alfabetten vergeleken[bewerken]

Hieronder een vergelijking tussen enkele alfabetten

Letter Naam Betekenis Getalswaarde Transliteratie Corresponderende letter in het
Hebreeuws Arabisch Grieks Latijn
Aleph ʾāleph os 1 ʾ א Αα Aa
Beth bēth huis 2 b ב Ββ Bb
Gimel gīmel kameel 3 g ג Γγ Cc, Gg
Daleth dāleth deur 4 d ד Δδ Dd
He venster 5 h ה Εε Ee
Waw wāw haak 6 w ו (Ϝ ϝ), Υυ Ff, Uu, Vv, Ww, Yy
Zayin zayin wapen 7 z ז Ζζ Zz
Heth ḥēth hek 8 ח Ηη Hh
Teth ṭēth wiel 9 ט Θθ
Yodh yōdh arm 10 y י Ιι Ii, Jj
Kaph kaph palm 20 k כ Κκ Kk
Lamedh lāmedh prikkel 30 l ל Λλ Ll
Mem mēm water 40 m מ Μμ Mm
Nun nun slang 50 n נ Νν Nn
Samekh sāmekh vis 60 s ס Ξξ, Χχ Xx
Ayin ʿayin oog 70 ʿ ע Οο Oo
Pe mond 80 p פ Ππ Pp
Sade ṣādē papyrus 90 צ (Ϻϻ)
Qoph qōph aap 100 q ק (Ϙϙ) Qq
Res rēš hoofd 200 r ר Ρρ Rr
Sin šin tand 300 š ש Σσ Ss
Taw tāw teken 400 t ת Ττ Tt

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Shallice, T. (1981). Phonological agraphia and the lexical route in writing. Brain, 104, 413-429.
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan schrijven.