Schrikkelseconde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Weergave van een schrikkelseconde

Een schrikkelseconde is een seconde die aan de kalenderdatum/tijd toegevoegd wordt om het verschil in lengte tussen de gemiddelde zonnedag en de uurwerkdag (24 uur) te corrigeren. Onder een zonnedag verstaan we de tijdsduur tussen twee opeenvolgende momenten dat de zon z'n hoogste punt bereikt. De middeling vindt plaats over een heel jaar.

Vroeger was de seconde gedefinieerd als:

{1 \over 24 \times 60 \times 60}

of een 1/86400e deel van de gemiddelde zonnedag. Dat is een onnauwkeurige definitie, want de gemiddelde zonnedag is niet nauwkeurig bekend en zelfs niet constant. Tegenwoordig is de seconde gedefinieerd als 9 192 631 770 perioden van de straling die correspondeert met de overgang tussen de twee hyperfijnenergieniveaus van de grondtoestand van de isotoop cesium-133. Atoomklokken, die als referentie dienen voor alle tijdsbepaling op aarde zijn hierop gebaseerd.

Dit is een nauwkeurige definitie, maar de waarde is niet exact gelijk aan de oorspronkelijke definitie. De gemiddelde zonnedag is iets langer en neemt, als gevolg van een langzaam afnemende rotatiesnelheid van de aarde, ook geleidelijk toe (gemiddeld 1,7 ms per eeuw). De belangrijkste oorzaak hiervan ligt in de getijdenwerking door de maan.

Er ontstaat dus een steeds groter verschil tussen de zonnetijd en de tijd volgens de atoomklokken en als dit verschil groter dreigt te worden dan 1 seconde, wordt de atoomklok met 1 seconde bijgesteld. Deze extra seconde heet de schrikkelseconde.

Voorkomen[bewerken]

Sinds de invoering van dit systeem in 1972 zijn in totaal 25 schrikkelseconden toegevoegd, gemiddeld ongeveer een seconde per 18 maanden. Sedert 1998 lijkt de aarde weer wat sneller te draaien, want schrikkelseconden zijn sindsdien zeldzamer.

Jaar 30 juni
23:59:60 UTC
31 december
23:59:60 UTC
1972 +1 seconde +1 seconde
1973   +1 seconde
1974   +1 seconde
1975   +1 seconde
1976   +1 seconde
1977   +1 seconde
1978   +1 seconde
1979   +1 seconde
1981 +1 seconde  
1982 +1 seconde  
1983 +1 seconde  
1985 +1 seconde  
Jaar 30 juni
23:59:60 UTC
31 december
23:59:60 UTC
1987   +1 seconde
1989   +1 seconde
1990   +1 seconde
1992 +1 seconde  
1993 +1 seconde  
1994 +1 seconde  
1995   +1 seconde
1997 +1 seconde  
1998   +1 seconde
2005   +1 seconde
2008   +1 seconde
2012 +1 seconde  

Op 5 januari 2012 maakte de IERS (International Earth Rotation and Reference Systems Service) bekend dat er een schrikkelseconde zal zijn eind juni 2012.[1]

Toevoegingsmoment[bewerken]

De seconde wordt ingevoegd aan het eind van een maand, en bij voorkeur worden hiervoor de overgangen van december op januari of juni op juli gebruikt. Na UTC 23:59:59 komt in zo'n geval de schrikkelseconde UTC 23:59:60, en pas daarna begint de nieuwe dag op UTC 0:00:00. De aanpassing geschiedt in alle tijdzones gelijktijdig, op een moment als het in Greenwich middernacht is. Op het oostelijk halfrond wordt de seconde dus toegevoegd in de loop van de nieuwe dag, terwijl op het westelijk halfrond juist de oude dag een seconde langer is. Voor bewoners rondom de Stille Oceaan vindt de schrikkelseconde midden overdag plaats. Het spreekt vanzelf dat een schrikkelseconde in het burgerlijk leven ongemerkt voorbij gaat, zodat het niet bezwaarlijk is als de overgang overdag gebeurt.

Negatieve schrikkelseconden[bewerken]

Het systeem houdt ook rekening met negatieve schrikkelseconden, waartoe zo nodig UTC 23:59:59 wordt overgeslagen. Aangezien de rotatie van de aarde marginaal afneemt, wordt niet verwacht dat dit ooit zal voorkomen, maar de praktijk kan weerbarstig zijn.

Gregoriaanse kalender[bewerken]

Ten onrechte wordt soms aangenomen dat schrikkelsecondes dienen om de kleine afwijking in de gregoriaanse kalender te corrigeren. Aangezien die afwijking betrekking heeft op de rotatie van de aarde om de zon, moet dat echter opgelost worden met een schrikkeldag.

Discussie[bewerken]

In 2005 komt in het nieuws dat wetenschappers het niet allemaal eens zijn over de schrikkelseconden. In de astrofysica is de schrikkelseconde welkom, omdat daardoor de "echte" aardse tijd wordt vastgehouden. Metrologen vinden de schrikkelseconden maar lastig en willen de secondes opsparen totdat er een schrikkeluur moet worden ingevoerd. De schrikkelseconden leveren moeilijkheden op bij sommige computers en gps-systemen.

Begin 2012 zou er op de World Radiocommunication Conference in Genève een besluit komen.[2] Tijdens deze conferentie was er echter onvoldoende consensus en werd er besloten het besluit uit te stellen tot de volgende conferentie in 2015. [3]

Referenties[bewerken]

  1. IERS Bulletin C Number 43
  2. Scientists call to redefine time
  3. Leap second decision is postponed

Zie ook[bewerken]