Schulden

De schuld is in de economie een openstaand bedrag dat betaald moet worden. De schuld omvat de leningen, hypotheken, uitgestelde opbrengsten en uitgaven. De schuld geldt als vreemd vermogen en vormt samen met het eigen vermogen de passiva. Iemand die een schuld aan een ander heeft is een schuldenaar of debiteur, terwijl de schuldeiser ook wel als crediteur wordt aangeduid. Hij heeft een (geld)vordering op de ander.

Soorten schulden

Er zijn verschillende soorten schulden, waarbij onderscheid wordt gemaakt naar de manier van ontstaan van de schuld. Meestal ontstaat deze door een overeenkomst of contract tussen partijen, bijvoorbeeld een geldlening of levering op krediet. Het is echter ook mogelijk dat de schuld uit de wet voortvloeit. Dit is het geval bij boetes, belastingen en schadevergoedingen. Men kent onder meer:

• Leningen - De lening is de bekendste soort schuld, met als kenmerk een duidelijke afspraak over de wijze van terugbetaling en de vergoeding voor het ter beschikking stellen van het geld.
• Schulden aan derden als gevolg van leveringen van diensten of goederen ('op de rekening', 'op krediet', 'op de pof').
• Schulden als gevolg van veroorzaakte schade aan eigendommen van derden (schadevergoeding).
• Gokschulden.
• Een schuld voortvloeiend uit het opgelegd krijgen van een boete door een strafrechter of bestuursorgaan.
• Belastingschulden.
• Sociale premieschulden.
• Loonschulden.

Men kan ook onderscheid maken naar de hoedanigheid van de schuldenaar. Men onderscheidt dan:

• Persoonlijke schulden
• Bedrijfsschulden
• Overheidsschulden

Bedrijfsschulden

Bedrijfsschulden zijn verplichtingen aangegaan door een bedrijf of door een ondernemer. In principe maakt het juridisch niet uit of iemand in privé of zakelijk heeft gehandeld: hij zal in principe volledig aansprakelijk zijn voor zijn schuld. Dit is echter anders wanneer het bedrijf wordt uitgeoefend in een rechtsvorm met beperkte aansprakelijkheid, zoals een rechtspersoon. In dit geval is slechts de rechtspersoon zelf aansprakelijk en niet de vertegenwoordigers of inbrengers van kapitaal. Slechts bij verwijtbaar handelen kent het recht echter de mogelijkheid hen in privé voor bedrijfsschulden aan te spreken. De bedrijfsschuld wordt dan een persoonlijke schuld.

Staatsschuld

Zie Staatsschuld voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor overheidsschulden gelden andere normen. Algemeen wordt aangenomen dat in de meeste landen de overheid enkel de rente op de schuld terugbetaalt en niet het kapitaal, tenzij door verlegging van de schuld op een nieuwe lening.

Schulden uit leningen

Schulden uit leningen zijn geldbedragen die iemand geleend heeft met de afspraak om die op een zeker moment terug te betalen. Leningsovereenkomsten regelen vaak uitgebreid de voorwaarden voor het aangaan en terugbetalen van de schuld en eventuele rente. Wanneer dit echter niet expliciet het geval is, moet teruggevallen worden op wettelijke bepalingen.

Bijvoorbeeld: iemand heeft tien euro geleend van een collega voor het kopen van een buskaart. Zij spraken af het bedrag de volgende dag terug te geven. Meestal hoeft de persoon van wie het tientje was geleend, alleen maar dat tientje terug, hij verlangt geen rente. Pas als iemand een langere periode geld van iemand leent, wordt vaak een vergoeding verlangd. De vergoeding voor het lenen van geld vergoeding wordt vrijwel altijd in de vorm van rente gevraagd, bijvoorbeeld: 1,5% rente per maand. Leent iemand 100 euro van een ander, dan betaalt hij na een maand € 101,50 terug.

Het afdwingen van terugbetaling van een schuld

Op het moment dat een schuld niet op het afgesproken tijdstip wordt terugbetaald of de afgesproken vergoeding voor het ter beschikking stellen van het geld niet tijdig wordt betaald, zal de schuldeiser de schuldenaar op straffe van maatregelen verzoeken aan zijn verplichtingen te voldoen. Deze maatregelen zijn vaak in de overeenkomst bij het aangaan van de schuld bekendgemaakt of opgenomen in de verkoop- of leningvoorwaarden. Wanneer hierin niets expliciet is geregeld, kan worden teruggevallen op algemene wettelijke regels.

Wanneer een schuldenaar niet betaalt of reageert, of weigert de schuld af te lossen, zal de schuldeiser zijn schuld moeten afdwingen. Dit zal in eerste instantie geschieden door deze opeisbaar te maken. Wanneer het contract een termijn heeft genoemd is de schuld opeisbaar bij het verstrijken van de termijn, anders moet de schuldeiser de schuldenaar een laatste aanmaning met termijnstelling sturen (ingebrekestelling). Wanneer de schuld opeisbaar is kan de schuldeiser extra rente in rekening brengen (boeterente) wegens te late betaling, soms in combinatie met een kostenbedrag ter dekking van de incassokosten. Naarmate de schuldenaar langer verzuimt zijn verplichtingen na te komen, worden de incassomaatregelen zwaarder: de schuldeiser kan een incassobureau of deurwaarder inschakelen om de vordering geïnd te krijgen. Ook dat brengt extra kosten met zich mee, die contractueel en wettelijk kunnen worden verhaald op de schuldenaar.

Voor het afdwingen van de schuld en kosten is in principe wel een vonnis van de rechter nodig. Een uitzondering geldt wanneer de schuld gedekt wordt door een pandrecht of een hypotheekrecht. Dan kan de schuldeiser dit zonder rechterlijke tussenkomst te gelde maken door de verpande zaken te verkopen en zich te verhalen op de opbrengst. Wanneer de schuld opeisbaar is kan de schuldeiser in principe de schuldenaar dagvaarden. De rechter zal de schuldenaar vervolgens tot betaling veroordelen, waarna de schuldeiser of diens advocaat het vonnis ten uitvoer kan laten leggen met behulp van een deurwaarder. Deze kan bijvoorbeeld beslag laten leggen op bezittingen van de schuldenaar, waarna de schuldeiser zich via de verkoopopbrengst van deze zaken kan verhalen. Ook kan beslag worden gelegd op de bankrekening of het salaris van de schuldenaar (derdenbeslag).

Uiteindelijk kan de insolventie onder bepaalde voorwaarden en afhankelijk van het toepasselijk recht leiden tot het faillissement van de schuldenaar. Voor schuldeisers is dit overigens vaak niet gunstig. De opbrengsten moeten vaak gedeeld worden met andere schuldeisers waarbij hoger gerangschikte schulden (bevoorrechte schulden, bijvoorbeeld belastingschulden) als eerste betaald worden. Veel schuldeisers blijven hierdoor bij een faillissement met lege handen achter.

Problematische schulden

Van problematische schulden is sprake als een schuldenaar structureel niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. In dat geval kan een schuldsanering of schuldbemiddeling worden uitgevoerd door een schuldhulpverlener.

In Nederland kan een schuldsanering op twee manieren tot stand worden gebracht:

• via de minnelijke weg of
• via een vonnis van de kantonrechter.