Seksualiteit in de oudheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Door de eeuwen heen is verschillend over seksualiteit gedacht. De omgang met seksualiteit in een samenleving is altijd verweven met de totale maatschappelijke structuur, en verandert daarom niet alleen door de tijden heen, maar verschilt vaak ook tussen verschillende culturen in eenzelfde tijdvak. In dit lemma wordt een overzicht gegeven van de wijze waarop in de geschiedenis met dit thema is omgegaan.

De Griekse oudheid[bewerken]

Maatschappijstructuur[bewerken]

De Griekse samenleving van 800 voor Chr. tot circa 200 na Chr. was een sterk gelaagde samenleving. In de vierde eeuw voor Chr. was circa 25% van de totale bevolking slaaf. Er was slechts een kleine vrije elite die de lakens uitdeelde. Vrouwen en kinderen hadden in deze samenleving ook een uitermate ondergeschikte positie. De vrouw had geen bevoegdheden en was ook juridisch handelingsonbekwaam. Zelfs het doen van boodschappen was het werk van de man. Het huwelijk werd beschouwd als instelling tot het verkrijgen van kinderen. De man kon zijn vrouw zonder opgave van redenen wegzenden en het huwelijk verbreken. Meisjes werden tussen hun 12e en 14e jaar uitgehuwelijkt. Ten diepste was de Griekse samenleving een mannenmaatschappij, waarbij de heersende mannelijke elite - de vrije mannen - de mores bepaalde. In deze context kreeg de seksualiteit gestalte.

Seksuele normen en gewoontes[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Pederastie

"Erotiek en beleving van de seksualiteit waren bij de Grieken aan geheel andere normen onderhevig dan die waaraan wij in de laatste eeuwen in West-Europa gewend waren en tot op zekere hoogte nog zijn."[1] Huwelijksontrouw was voor mannen gewoon. Bij vrouwen echter was het verboden. Seksualiteit was in de Griekse oudheid niet gebonden aan algemene normen maar gestoeld op de erkenning van de seksuele behoeften van de man. Naast strenge zedigheid (vooral een eis voor vrouwen) was er sprake van de grofste uitspattingen. Prostitutie was een algemeen verbreid en getolereerd verschijnsel. De prostituees waren meestal slavinnen of vreemdelingen. Ook kende men de zogenoemde pederastie, een liefdesrelatie, inclusief lichamelijke intimiteiten, tussen een oudere man en een jongen. Vermoedelijk heeft deze vorm van seksualiteit zijn oorsprong in het soldatenleven. Pederastie werd veelal gesublimeerd tot een pedagogische relatie, waarbij de oudere man voorgaf zijn pupil te vormen tot een ideale man.

Romeinse oudheid[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Seksualiteit bij de oude Romeinen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De vroegchristelijke kerk[bewerken]

Apostel Paulus

Wereldbeeld vroege christenen[bewerken]

Het spreken van de vroeg-christelijke kerk moet verstaan worden tegen de achtergrond van de klassieke cultuur. In de eerste plaats was de klassieke cultuur sterk gelaagd. Er was een groot verschil tussen vrijen en slaven. Het leven van een slaaf was geen prettig leven, want een slaaf werd vaak seksueel misbruikt.

In die wereld brengt Paulus de boodschap: "Want zovelen als gij in Christus gedoopt zijt, hebt gij Christus aangedaan. Daarin is noch Jood noch Griek; daarin is noch dienstbare noch vrije; daarin is geen man en vrouw; want gij allen zijt één in Christus Jezus." (Gal. 3:27-28). Iedereen is voor God gelijk. En in de gemeente behoren geen rangen en standen te gelden. In die gemeente (Grieks: ekklesia) is iedereen broeder of zuster van elkaar. Een heel opmerkelijke gedachte in de klassieke wereld.

Seksuele moraal[bewerken]

De boodschappers van het Evangelie brengen een strikte zedelijke moraal. Seksualiteit moet geheel plaatsvinden op basis van vrijwilligheid en beperkt blijven tot de relatie tussen man en vrouw binnen het huwelijk. Allerlei andere vormen van seksualiteit en seksueel geweld worden afgewezen. Op talloze plaatsen in het Nieuwe Testament waarschuwt de apostel Paulus tegen hoererij (Grieks: porneia). In de brief aan de gemeente van Korinthe lezen we onder andere: "Vliedt de hoererij. Alle zonde, die de mens doet, is buiten het lichaam, maar die hoererij bedrijft, zondigt tegen zijn eigen lichaam." (1 Kor. 6:18). Sterk dringt Paulus aan op het monogame huwelijk. Te midden van alle ontluistering en seksueel geweld was dit bepaald een nieuw en oorspronkelijk geluid. Toch was de christelijke boodschap voor velen in de klassieke cultuur zeer aansprekend. Velen in de klassieke wereld zijn ook voor deze boodschap gewonnen. De hoge zedelijke normen die de eerste christenen voorstonden (ieder is voor God gelijk; streven naar zedelijke zuiverheid en kuisheid) waren een krachtige propaganda voor de christelijke boodschap. Alles bij elkaar was de vroeg-christelijke visie, gebaseerd op de Tien geboden, dat seksualiteit slechts een plaats kon en mocht krijgen binnen het huwelijk tussen man en vrouw. Het was in de klassieke wereld een heel opmerkelijke boodschap. Deze gedachte werd door de christenen met kracht gepraktiseerd.

Radicalisering in vijfde eeuw[bewerken]

In de vijfde eeuw, onder anderen bij Augustinus, zien we een radicalisering van de christelijke boodschap optreden. Er was een tendens om iedere seksualiteit te wantrouwen.[2] Dit speelde ook een rol bij de roep om celibaat van priesters. Augustinus, die aanvankelijk in concubinaat leefde, wilde na zijn bekering tot het christendom zuiver en kuis leven. Hij dacht dat het beter was om geen seksuele omgang te hebben. De visie van Augustinus heeft een sterk platonische inslag. Uit de visie van Augustinus is later het celibaat voor geestelijken ontstaan. Dit celibaat is nog steeds van kracht in de Rooms-Katholieke Kerk. De Reformatie heeft het celibaat voor geestelijken verworpen: de hervormers Maarten Luther en Johannes Calvijn waren gehuwd.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen

  • Nuchelmans, Dr. J. (en anderen), Woordenboek der oudheid, ISBN 90-228-4134-0. Verschillende artikelen.
  • Carcopino, Jerome, Het dagelijkse leven in het oude Rome, ISBN 90-274-6922-9
  • Sizoo, Dr. A., Uit de wereld van het Nieuwe Testament
  • Sizoo, Dr. A. Christenen in de antieke wereld.
  • Baarslag, D. J. Met Paulus door het Romeinse rijk
  • Van Houdt, Toon en Christian Laes, "Belust op lust? Seks en seksualiteitsbeleving in de Romeinse Oudheid", in: Nieuwsbrief van de Vlaamse Vereniging voor Seksuologie, januari 2004, 32-34.

Noten

  1. Prof. Dr. J. Nuchelmans, Woordenboek der oudheid, deel 1, pag. 1237)
  2. Peter Raedts, hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen, in NRC Handelsblad, Wetenschapsbijlage, 20 maart 2010. Raedts zegt onder andere: er bestond in de late oudheid “in de hele samenleving wantrouwen tegen seksualiteit. Dat was iets gevaarlijks, een lichamelijke passie waar je eigenlijk van los moest komen. Men keek tegen seksualiteit aan zoals wij nu tegen roken. Het is gevaarlijk voor je gezondheid, dus liever niet, en als je het toch doet, dan zeer matig.”