Semafoor (communicatie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Semafoor van Chappe bij Saverne

De semafoor of optische telegraaf was het eerste, bruikbare middel voor optische telecommunicatie. Het woord semafoor is een samenstelling van de Griekse woorden σημα (teken) en φορεω (dragen).^[1]

Al in de Oudheid was het idee ter sprake gekomen (door Cleoxenus, Democleitus en Polybius - beschreven door Sextus Julius Africanus in zijn boek Kestoi, geschreven omstreeks 225), maar het is onzeker of het ook is uitgevoerd. Tot dan toe communiceerden mensen op afstand via o.m. rooksignalen, de tamtam, de postkoets en koeriers te paard. De semafoor is uitgevonden door Robert Hooke. Hooke heeft het idee van een visuele telegrafie gepresenteerd in 1684 aan de Royal Society. In zijn werk werd de semafoor met vele praktische details beschreven, maar het is nooit tot uitvoer gebracht.

In 1792 werd door de Fransman Claude Chappe een uitvoering van de semafoor gedemonstreerd.

De semafoor is een op een toren geplaatst houten bouwsel: een verticale balk waaraan bovenaan een I-vormige constructie wordt bevestigd waarbij men de I in vier verschillende standen kan plaatsen ten opzichte van de verticale balk en de 'armen' van de I vrij kunnen bewegen, waarbij er voor iedere arm acht verschillende posities als mogelijkheid werden gebruikt. Met die mogelijkheden kan je 196 verschillende signalen versturen (iets minder dan 4 x 8 x 8, omdat een aantal moeilijk van grote afstand te herkennen posities niet als 'codewoord' mocht worden gebruikt).

De torens werden op zichtafstand (ongeveer 10 km) van elkaar geplaatst (de operator had een verrekijker) en de semaforen gaven elkaar de signalen door. Mist en regen waren spelbrekers en een poging om 's nachts berichten door te geven door de semaforen met lampen te verlichten mislukte.

Daarnaast moest Chappe allerhande praktische problemen oplossen:

welk transmissie-protocol gebruiken om eenvoudig, snel en betrouwbaar te communiceren?
wat doen als een van de stations uitvalt?
hoe vermijden dat berichten tegen elkaar opbotsen?

De eerste lijn, over een afstand van 192 km met 15 stations, verbond Parijs met Rijsel. Andere lijnen verbonden Rijsel met Amsterdam via Brussel en Lyon met Venetië via Turijn en Milaan. Eén signaal had 9 minuten nodig om vanuit Parijs Rijsel te bereiken, een afstand van ongeveer 200 kilometer; 36 minuten waren nodig voor een bericht van 32 signalen.

[bewerk] Trivia

In het boek De Graaf van Monte-Cristo van Alexandre Dumas wordt beschreven dat een telegrafist wordt omgekocht om een vals bericht te versturen. Waarschijnlijk is dat niet zo, aangezien de telegrafisten de code niet kenden.
Op de toren van de Leughenaer in Duinkerke stond een semafoor (Chappe zoals de Fransen het noemen).
In het komische televisieprogramma Monty Python's Flying Circus wordt het boek Wuthering Heights gecombineerd met de semafoor.

[bewerk] Andere betekenissen

De eigenaar van de hond Dommel uit de gelijknamige stripverhalen en de daar van afgeleide tekenfilm-serie draagt ook de naam Semafoor.
In enkele delen van West-Friesland wordt het woord semafoor ook wel gebruikt voor barman.