Seppuku

Foto uit 1897 van een in scène gezette Seppukuceremonie. De man in het wit pleegt Seppuku. De man naast hem geeft hem de hiervoor benodigde Tanto. Achter hem staat de kaishakunin klaar om toe te slaan.

Seppuku (切腹) is een traditionele vorm van zelfmoord van de samoerai in Japan, uitgevoerd door het opensnijden van de buik. Daarom wordt er soms ook wel de minder eervolle term harakiri (腹切り) aan gegeven (letterlijk: "de (onder)buik opensnijden"). Het is een bijzonder pijnlijke manier om zelfmoord te plegen.

Doorgaans worden de termen seppuku en harakiri door elkaar gebruikt, maar in praktijk was harakiri een minder uitgebreide versie van seppuku, welke werd uitgevoerd zonder hulp van een kaishakunin .

Seppuku had tot doel om schande en eerverlies te voorkomen. Het idee achter seppuku is, dat door het opensnijden van de buik het slachtoffer zich volledig bloot geeft. Volgens de Japanners zit de ziel van een persoon in diens onderbuik (hara).

[bewerken] Motieven

Het plegen van seppuku kon de volgende redenen hebben:

niet levend in de handen van de vijand willen vallen en de schande van een nederlaag willen voorkomen (sokutsu-shi)
wanneer een samoerai uiting wilde geven aan de haat ten opzichte van een vijand die onbenaderbaar voor hem was (funshi of muna-bara)
om onvrede te tonen over een onacceptabele beslissing van zijn meester, de ultieme wijze om de meester zijn beslissing te laten herzien (kanshi)
boetedoening voor een gepleegde misdaad (in dat geval werd seppuku door een daimyo opgelegd aan een samoerai)
het volgen van een meester in de dood (junshi of oibara).

[bewerken] Ceremonie

Generaal Akashi Gidayu bereidt zich, na het verlies van een veldslag voor zijn meester in het jaar 1582, voor op het plegen van seppuku, door het schrijven van een gedicht over zijn dood. Deze voorbereiding is onderdeel van het ritueel.

Een Tanto, het traditionele wapen voor een rituele seppuku

Op het slagveld, na verlies, werd seppuku snel en zonder ceremonie uitgevoerd. Indien er sprake was van een vrijwillige daad buiten het slagveld om, dan werd er veel aandacht besteed aan de bijbehorende ceremonie. Zo was de locatie altijd een belangrijk punt. De ceremonie werd vaak uitgevoerd bij een tempel (geen Shinto-tempel) of binnenshuis. De grootte van de beschikbare ruimte was ook zeer belangrijk. Een samoerai met een hoge rang had recht op een grotere ruimte. De samoerai was voor de ceremonie gekleed in een witte kimono, en schreef vaak voorafgaand aan de daad nog een sterfgedicht. Alle zaken met betrekking tot de ceremonie waren tot in detail uitgewerkt en werden uiterst nauwkeurig uitgevoerd.

Naast de persoon die seppuku pleegde was de kaishakunin als belangrijkste persoon aanwezig tijdens de ceremonie. Om eerverlies te voorkomen moest pijn stoïcijns verdragen worden. De kaishaku was verantwoordelijk voor het toebrengen van de genadeslag voor het slachtoffer en voorkwam op die manier een lange pijnlijke doodsstrijd met verlies van eer als gevolg. Deze genadeslag bestond uit het vrijwel geheel afhakken van het hoofd.

De snee in de buik werd gemaakt met een speciaal mes, tanto genaamd. De snee liep horizontaal van links naar rechts. Vervolgens, wanneer men er nog toe in staat was, werd er met de tanto een verticale snee gemaakt, richting aorta. Vooraf werd duidelijk afgesproken wanneer de kaishaku zijn werk moest doen, bijvoorbeeld als de samoerai zijn nek aanbood of naar een bepaald voorwerp greep.

De benaming van seppuku, gepleegd door een vrouwelijke samurai, was 'jigai'. Voor het uitvoeren van 'jigai' bond ze haar enkels aan elkaar, zodat ze ook in haar dood een fatsoenlijke houding zou aannemen. In plaats van het opensnijden van de buik, maakte ze een snee in haar hals. Deze manier van zelfmoord komt onder andere ten uiting in de film Paranormal Activity, waarin een bezeten vrouw uiteindelijk jigai pleegt.

[bewerken] Seppuku als doodstraf

Seppuku zoals hierboven beschreven is het meest bekend, en vond plaats indien een samoerai zelf voor de daad koos. Seppuku kon echter ook worden opgelegd als doodstraf aan samoerai die een serieuze misdaad tegen hun meester hadden begaan. Hierbij werd een alternatieve ceremonie gehouden waarbij de misdaden van de samoerai hardop werden voorgelezen, waarna de samoerai in kwestie de kans kreeg om binnen een bepaalde tijdsperiode seppuku te overwegen.

[bewerken] Seppuku vandaag de dag

Officieel verdween seppuku met het verdwijnen van de samoeraiklasse en de daimyo tijdens de Meiji-restauratie. Toch zijn er nog gevallen van de periode daarna bekend waarin mensen seppuku pleegden, waaronder tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog. De bekende Japanse schrijver Yukio Mishima pleegde in 1970 seppuku na het voltooien van zijn bekendste werk.

Zelfs vandaag de dag heeft men in Japan een andere kijk op zelfmoord dan in het westen. Men zal eerder begrip kunnen opbrengen voor iemand die wegens 'falen' of gezichtsverlies kiest voor zelfmoord. Het plegen van seppuku was een eervolle dood. Gewone criminelen die ter dood veroordeeld waren, hadden dit recht niet.