Shantarakshita

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Shantarakshita
Tibetaans ཞི་བ་འཚོ
Wylie zhi ba 'tsho
Andere benamingen Sanskriet:
Śāntarakṣita
शान्तरक्षित
Portaal  Portaalicoon   Tibet

Shantarakshita was in de 8e eeuw een Indiaas boeddische geestelijke. Hij zou volgens de klassieke lezing door de koning Trisong Detsen zijn uitgenodigd het boeddhisme in Tibet te bevorderen.

Klassieke boeddhistische geschiedschrijving[bewerken]

In de boeddhistische geschiedschrijving zou de koning Trisong Detsen (755-797) Shantarakshita, de abt van de Nalandauniversiteit in India hebben uitgenodigd het boeddhisme in Tibet uit te dragen. Shantarakshita kreeg onder meer de opdracht en de verantwoordelijkheid voor de bouw van het eerste boeddhistische klooster in Tibet, Samye. De bouw ervan verliep niet voorspoedig wat werd geweten aan de lokale godheden en demonen die niet erg enthousiast over het project zouden zijn geweest. Pogingen deze geesten te verdrijven mislukten en Shantarakshita was gedwongen de koning te melden dat deze taak boven zijn vaardigheden en mogelijkheden lag. Hij adviseerde de koning om de hulp in te roepen van een tantrische meester, Padmasambhava. Padmasambhava arriveerde in Tibet en gaf de geesten en demonen het ultimatum zich tot het boeddhisme te bekeren dan wel te verdwijnen. Die kozen voor de eerste optie en beloofden daarbij voortaan Tibet en bovenal de dharma te beschermen met dezelfde wil en kracht waarmee ze tot dan toe het boeddhisme hadden bestreden.

Historische context[bewerken]

In de periode van Trisong Detsen was het Tibetaanse keizerrijk een machtige natie in Centraal-Azië geworden. Het steeds verder expanderende rijk trok dan ook vele personen uit omringende gebieden aan, die aan het Tibetaanse hof en bij de elite hun -ook religieuze - overtuigingen wilden prediken. Daar waren vertegenwoordigers bij van meer klassieke al bestaande stromingen in het boeddhisme, zoals het Madhyamaka. Een voorbeeld daarvan is dan Shantarakshita. Maar ook groepen die bijvoorbeeld het Chinese Chanboeddhisme wilden uitdragen, zoals Moheyan. Daarnaast arriveerden er uit India ook vele yogis en exorcisten.

De meeste hedendaagse tibetologen beschouwen Shantarakshita - in tegenstelling tot Padmasambhava - overigens wel als een persoon, die daadwerkelijk historisch bestaan heeft en actief in Tibet is geweest.[1][2][3][4][5]

Hedendaagse wetenschappelijke opvattingen gaan echter wel uit van een wezenlijk andere realiteit dan beschreven in de klassieke boeddhistische geschiedschrijving.

Testament van Ba[bewerken]

In 2009 is een deel van een kopie van het zogenaamde Testament van Ba gevonden, dat uit de 9e eeuw dateert. Versies van het document, die uit de 10e eeuw dateren waren al eerder bekend. In het in 2009 gevonden deel wordt op vrij zakelijke wijze de bouw van het klooster bij Samye vermeld. In dit document wordt nergens ook maar de naam van een Padmasambhava genoemd. De wonderen en het bedwingen van de lokale demonen en geesten ontbreken volledig in iedere versie van het Testament van Ba.

In dat deel wordt wel herhaaldelijk een rol van Shantarakshita beschreven, zij het op fundamenteel andere wijze dan in de traditionele boeddhistische geschiedschrijving. Daaruit wordt duidelijk dat Shantarakshita totaal niet op uitnodiging van Trisong Detsen naar Tibet was gekomen, maar geheel op eigen initiatief. De koning heeft ook zoveel twijfel over de rol van Shantarakshita dat deze direct na zijn aankomst in Tibet, enige tijd wordt gevangengezet en langdurig verhoord[6]

Abt van Samye[bewerken]

In de klassieke boeddhistische geschiedschrijving wordt Shantarakshita na de stichting van het klooster van Samye de eerste abt. Ook daar is geen enkel feitelijk, reëel historisch bewijs van. In de manuscripten van Dunhuang is een document gevonden met een opsomming van de eerste 10 abten van het klooster. De naam Shantarakshita ontbreekt. Als eerste abt van het klooster staat Wa Yeshe Wangpo vermeld.[7]

Luchtfoto van het klooster Samye
Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Kawaguchi, Ekai (1909, herdruk 1999) Three years in Tibet, Theosophical Publishing Society, Benares en London, ISBN 90-450-0225-6
  2. (en) Snellgrove, David & Hugh Richardson (herdruk 2003) A Cultural History of Tibet, Orchid Press, Bangkok, ISBN 974-524-033-8, pag. 170-174
  3. (en) Karmay, Samten G. (2007) The Great Perfection, Brill, ISBN 9004151427
  4. (en) Dalton, Jacob (2004) The early development of The Padmasambhava Legend in Tibet, Journal of the American Oriental Society
  5. (en) Cantwell, Cathy & Ron Mayer (november 2008) Enduring myths: smrang, rabs and ritual in the Dunhuang texts on Padmasambhava, Revue d’Etudes Tibétaines, Tibetan Studies in Honor of Samten Karmay
  6. (en) Schaik, Sam van The Abbot, or Ironing out History's Wrinkles, Early Tibet
  7. (en) Karmay, Samten, King Lang Darma and his Rule, in: McKay, Alex (2003) Tibet and her neighbours, Hansborg Mayer, Londen, ISBN 3883757187, pag. 63,64