Sint-Eusebiuskerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sint-Eusebiuskerk
Sint-Eusebiuskerk te Arnhem (2005)
Sint-Eusebiuskerk te Arnhem (2005)
Plaats Arnhem
Gebouwd in 15e-16e eeuw
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  8336, 8337
Architectuur
Toren 93 meter hoog, herbouwd na Tweede Wereldoorlog
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Sint-Eusebiuskerk, doorgaans aangeduid als Eusebiuskerk of Grote Kerk is de grootste en voornaamste kerk van Arnhem en heeft een 93 meter hoge toren. De kerk moet niet worden verward met de rooms-katholieke Arnhemse Sint-Eusebiuskerk of Kleine Eusebius uit 1864-1865, die gesloopt werd in 1990.

Geschiedenis[bewerken]

De Eusebiuskerk heeft de vorm van een driebeukige kruisbasiliek. De bouw van de kerk begon in 1450 en duurde meer dan een eeuw. De kerk is gebouwd naar voorbeeld van de domkerk in het Duitse Xanten en is in de stijl van de late Nederrijnse gotiek. In de Eusebiuskerk bevinden zich het praalgraf van Karel van Gelre (gebouwd 1539-1540, toen de kerk zelf nog niet opgeleverd was), een zeer uitgebreid carillon met de op één na zwaarste carillonklok van Nederland en een aantal gildeborden en -tafels.

In 1578 werd in Arnhem de hervorming doorgevoerd en de Eusebiuskerk aan de hervormden gegeven. De eerste protestantse predikant was Johannes Fontanus (van der Putte). In 1580 en 1599 vonden er beeldenstormen plaats in de Eusebiuskerk en Walburgkerk.

De kerk werd grotendeels verwoest aan het einde van de Tweede Wereldoorlog tijdens de Slag om Arnhem.

Restauratie na de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Na de oorlog werd de kerk tot aan de tweede trans in zijn oorspronkelijke gedaante hersteld door architect B.T. Boeyinga. De toren werd compleet herbouwd en kreeg een nieuw bovendeel naar ontwerp van architect Theo Verlaan. Dit gedeelte werd in 1964 voltooid.

Restauratie in de 21e eeuw[bewerken]

In augustus 2011 werd begonnen met een nieuwe restauratie van de Eusebiuskerk. Dit project betreft met name de toren en gaat mogelijk 20 jaar duren. De kosten worden op 80 miljoen euro geschat en worden deels door de overheid, deels uit particuliere bronnen gefinancierd. Problemen zijn onder meer loszittende stukken natuursteen, die gevaar kunnen opleveren. Begonnen werd met de lantaarn, de top van de toren.

De restauratie is omstreden vanwege de hoge kosten die grotendeels op de belastingbetaler zullen worden verhaald. Daarnaast wordt de authenticiteit van de Eusebiuskerk betwijfeld aangezien het huidige gebouw van na de oorlog is en dus niet eeuwenoud meer en bovendien met de verkeerde steensoort hersteld is waardoor hij een blijvend gevaar vormt voor langslopende mensen. Tenslotte heeft het gebouw, dat door de ontkerkelijking nauwelijks meer bezocht wordt, zijn belangrijkste functie als gebedshuis verloren. Anderen vinden het dan weer zonde om de kerk(toren), die als cultureel erfgoed wordt beschouwd, uit het stadsbeeld te laten verwijderen. Alternatieven om de kerk een herbestemming te geven voor onder meer sporters, winkeliers en/of kunstenaars voor 34 miljoen euro wordt overwogen. De onderhoudskosten waaronder de stookkosten blijven echter onverminderd hoog.[1]

Orgels[bewerken]

Het grote orgel[bewerken]

Het Wagner-orgel, dat tussen 1769 en 1770 door de gebroeders Wagner voor de kerk werd gebouwd, is tijdens de Slag om Arnhem in september 1944 verloren gegaan. In 1951 kwam het Strümphlerorgel van de gesloten Hersteld Evangelisch Lutherse kerk te Amsterdam beschikbaar en werd het voor de Eusebiuskerk aangekocht. Het grote orgel werd in 1795 gebouwd door Johannes Stephanus Strümphler (1736-1807) en telt 50 stemmen[2].

Koororgel[bewerken]

Het koororgel is in 1961 gebouwd door de firma Gebr. Van Vulpen (Utrecht)[2].

Details[bewerken]

Boven de wijzerplaten (op zo'n 70 meter hoogte) steken 8 balken uit, waar Henk Vreeling als versiering van de toren de zeven dwergen van Walt Disney uitgehakt heeft. Dominee G.C. Foeken protesteerde echter, waarop de beeldhouwer zijn beeltenis op de achtste balk plaatste.[3] Vreeling vernieuwde ook het koor in de kerk: voorheen enkel gesierd door engelen, zoals gebruikelijk in oude kerken, werden er nu ook "gewone lieden" op afgebeeld. Een andere bijzonderheid is de beeltenis van een hoertje, die haar standplaats naast de kerk had, aan de linker buitenzijde. De beeldhouwer was van mening, dat ook deze hedendaagse aspecten van de maatschappij een plek verdienden in de kerk, zoals dat in de middeleeuwen reeds gebruikelijk was. De kerk was inmiddels al officieel in gebruik gesteld door koningin Juliana op 21 oktober 1961.

De kerk in het heden[bewerken]

De kerk doet momenteel dienst als accommodatie voor tentoonstellingen, beurzen, vergaderingen en diners. Eenmaal per maand wordt er nog een kerkdienst gehouden. In de toren van de Eusebiuskerk is op 73 meter hoogte de Belvédère, een zaal met uitzicht over heel Arnhem en de tweede plaats (na het stadhuis) om te trouwen. De Belvédère kan tegen betaling bezocht worden met een glazen lift tijdens de gangbare openingstijden van de kerk.

Toekomstplannen[bewerken]

Er zijn plannen in de maak om de toren van de kerk in te richten als een museum over de Tweede Wereldoorlog. Dit museum moet een permanente expositie over de Slag om Arnhem herbergen, verdeeld over vier verdiepingen. Samengewerkt wordt met het Airbornemuseum in Oosterbeek. Ingezet wordt op opening vóór de herfst van 2019, als de Slag om Arnhem 75 jaar geleden zal zijn.[4][5]

Foto's van de Eusebiuskerk[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Hoop of sloop? - Eusebiuskerk Arnhem, 25 november 2012
  2. a b www.reliwiki.nl; Grote of Eusebiuskerk
  3. Uit: Arnhem de Genoeglijkste, Jaargang 2, nummer 3, maart 1982 (Gelders Archief)
  4. WOII-museum in kerktoren Arnhem, NOS, 3 januari 2014
  5. Extra aandacht voor oorlogsgeschiedenis, Stichting Eusebius, 30 mei 2013