Sint-jakobsschelp
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Sint-jakobsschelp | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||
|
|||||||||||||
| Soort | |||||||||||||
| Pecten jacobeus Linnaeus, 1758 |
De Sint-Jakobsschelp (Pecten jacobeus) is een Mantelschelp (ook wel Kamschelp) die voorkomt in de Middellandse Zee.
Inhoud |
[bewerk] Beschrijving
[bewerk] Dierkenmerken
De dieren leven van planktonische organismen en andere zwevende voedseldeeltjes wat zij verkrijgen door met behulp van hun kieuwen het zeewater te filteren. Mantelschelpen hebben lichtgevoelige organen, 'catadioptrische ogen', die op kleine tentakeltjes aan de mantelrand staan. Deze 'ogen' werken door weerkaatsing en kunnen licht van donker onderscheiden. Hierdoor kunnen zij eventuele vijanden waarnemen en daarop reageren. De reactie kan bestaan uit vluchten (zie onder) of het simpel sluiten van de kleppen.
[bewerk] Levenswijze en leefomgeving
De Sint-Jakobsschelp leeft plat op de zeebodem, met de bolle klep aan de onderzijde. Jonge dieren kunnen zich met byssusdraden aan een substraat vasthechten. Volwassen dieren liggen los en verkiezen zandige bodems. Mantelschelpen kunnen zich verplaatsen door de kleppen met kracht te sluiten.
[bewerk] Verspreiding
Deze soort komt voor in de Middellandse Zee en in de Atlantische Oceaan (en recent in Ghana [1]). De populatie van deze Pecten-soort is sinds het begin van de moderne schelpdiervisserij en vervuiling tot minder dan 30% teruggebracht.
[bewerk] Schelpkenmerken
De Sint-Jakobsschelp heeft een min of meer gelijkzijdig driehoekige vorm met brede ongeveer 15 radiaire, golvende hoofdribben. De hoofdribben zijn gescheiden van elkaar door een tussenribsruimte die ongeveer even breed is als deze hoofdribben zelf. Over hoofdribben en tussenribsruimten ligt een secundaire sculptuur van fijnere ribben. Aan weerszijden van de umbo zit een vleugelvormig uitsteeksel, het zgn. oortje. De beide oortjes van een schelpklep zijn ongelijk van grootte. De beide kleppen zijn niet gelijk: de linkerklep bol, de rechterklep vrijwel plat. De schelp kan ongeveer 20 cm breed worden. Schelpen kunnen egaal geel, zalmrose, rood en bruin van kleur zijn, terwijl exemplaren met gevlamde kleurpatronen eveneens voorkomen.
[bewerk] Verhouding tot de mens
[bewerk] Etymologie en symboliek
Er zijn veel gelijkende (maar biologisch wel heel verschillende soorten) die in het algemene spraakgebruik worden aangeduid als Sint-Jakobsschelp. In Europa gaat het dan vooral om Pecten maximus die de officiële Nederlandstalige naam van Grote mantel draagt. De naam van de familie waartoe deze grote soorten behoren is 'Mantels'.
In de christelijke iconografie is de Sint-Jakobsschelp het attribuut van Jakobus de Meerdere.[2] Hieraan dankt de schelp dan ook haar naam. De schelp is het embleem van de bedevaart naar Santiago de Compostella (Santiago betekent Sint-Jakob). Het zichtbaar dragen van de schelp, op de hoed of op de jas genaaid, gaf bescherming tegen struikrovers, die de dragers uit een erecode met rust lieten (maar waarschijnlijk ook omdat ze wisten dat er bij de arme bedevaartgangers niets te halen viel).
Verder is de Sint-Jakobsschelp gebruikt als beeldmerk van de oliemaatschappij Shell. De oliemaatschappij toont de schelp met de sluiting naar beneden (zoals hier afgebeeld) en de pelgrims met de sluiting naar boven.
[bewerk] Gastronomie
De Sint-Jakobsschelp is een gastronomische specialiteit en is erg gewild door het melkwitte vlees dat rijk aan ijzer is. Alleen het witte vlees (de 'pil' of 'noot') en het oranje kuit (de 'kam' of 'koraal') wordt gegeten. In Nederlandse restaurants wordt vaak de Franse benaming 'Coquille St-Jacques' gebruikt. In België worden de overige Pectinidae wettelijk als 'mantelschelp' verkocht, ontschelpt mogen ze echter als sint-jakobsnoten worden verkocht, met uitzondering van de Chlamys-soorten. Het seizoen is september tot mei, met een piek van januari tot en met maart.
Recent worden Sint-Jakobsschelpen ook uit aquacultuur aangeboden. Dit is tegenwoordig al ongeveer 0,3 % [3][4] in Europa. De kweek van verwante soorten komt wereldwijd voor in zowel Europa als in Noord-Amerika maar vooral in het Verre Oosten. Sint-Jakobsschelpen worden in verschillende maten aangeboden (waarschijnlijk zijn dit verschillende soorten). Schelpen afkomstig uit koude wateren schijnen een betere smaak te hebben dan die uit warmere wateren. [5] Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat soorten uit koudere gebieden meer "vet" vlees bevatten. [6] . Ze zijn zowel in de schelp te koop als reeds schoongemaakte, dus zonder schelp.
[bewerk] Fotogalerij
 Mantelschelp waarbij de blauwe catadioptrische ogen zijn te zien. |
 Sint-Jakobsschelp (Pecten jacobeus), jong exemplaar |
[bewerk] Zie ook
| Referenties: |
|
 |
Wikikookboek bevat een recept voor Gepocheerde Sint Jacobschelp met kaassaus. |
