Slot Colditz

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Slot Colditz
Het kasteel in 2011
Het kasteel in 2011
Locatie Colditz
Algemeen
Kasteeltype Renaissancekasteel
Huidige functie museum
Gebouwd in 1046
Schloss Colditz in april 1945

Slot Colditz (Duits: Schloss Colditz) is een kasteel in de Duitse stad Colditz, in de deelstaat Saksen. Het kasteel werd internationaal bekend als gevangenis voor vooraanstaande geallieerde krijgsgevangenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het werd toen door de Duitsers Oflag IV C genoemd.

De vroegste vermeldingen van het kasteel stammen uit 1046. In de 18e eeuw raakte het echter in verval en vanaf circa 1800 deed het dienst als armenhuis en opvangtehuis voor geestelijk zieken.

Tegenwoordig zijn zowel het kasteel als de kerk toe aan een grote renovatie. De laatste gebruikers vertrokken op 1 augustus 1996 uit het kasteel. Sindsdien is het kasteel nagenoeg leeg gebleven op een sporadische bezoeker na. Het Gesellschaft Schloss Colditz e.V. (het historische genootschap van kasteel Colditz), opgericht in 1996, houdt kantoor in een gedeelte van het administratiegebouw aan de voorkant van de binnenplaats van het kasteel.

Het kasteel is inmiddels gedeeltelijk gerenoveerd en biedt nu plaats aan een museum waarin sommige ontsnappingstunnels, die door de krijgsgevangenen van Oflag IV C tijdens de Tweede Wereldoorlog gebouwd werden, te zien zijn.

Gedurende 2006 en 2007 zou het kasteel verder gerenoveerd worden en onder meer voorzien worden van een nieuw interieur. Dit wordt grotendeels gesponsord door de deelstaat Saksen. In de toekomst zal een gedeelte van het kasteel een ontsnappingsmuseum blijven en zal het voormalige Kommandantur (Duitse Kwartieren) een jeugdherberg en een hotel worden.

Oflag IV C[bewerken]

Groep Franse krijgsgevangenen voor de poort van het kasteel
De Nederlandse gevangenen, Larive, Steinmetz, Giebel, Drijber en Luteyn waren toen al ontsnapt, maart 1942

Een Oflag is een Duits krijgsgevangenkamp voor geallieerde officieren.
Op 31 oktober 1938 had de Wehrmacht het kasteel in beslag genomen waarna het gebruikt werd als een extra streng beveiligd krijgsgevangenkamp. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten er officieren die een risico vormden voor de veiligheid, bekendstonden vanwege hun ontsnappingsdrang of die als bijzonder gevaarlijk werden gezien. Tussen 1940 en 1945 werden er Poolse, Franse, Belgische, Engelse, Joegoslavische en Nederlandse krijgsgevangenen vastgehouden. Aangezien het kasteel op een rots is gebouwd die boven de rivier de Mulde ligt, dachten de Duitsers dat dit een ideale plek zou zijn voor een streng beveiligde gevangenis.

De grote buitenplaats, toen ook wel bekend als Kommandantur, had maar twee uitgangen en gaf ruimte aan een groot Duits garnizoen. De gevangenen woonden op een aangrenzende binnenplaats in een 27 meter hoog gebouw. Buiten werden de verhoogde plateaus, die om de gevangenis heen zaten, continu streng bewaakt door gewapende soldaten en prikkeldraad. Hoewel het kasteel in de omgeving bekendstond als "Kasteel Colditz" werd het door de Duitsers "Oflag IV C" genoemd en stond het onder bestuur van de Duitse landmacht.

Toen de Nederlandse officieren op 24 juli 1941 in Colditz aankwamen, waren er reeds ongeveer 150 Franse, 60 Poolse, 3 5 Britse en 10 Belgische gevangenen. Op 9 januari 1942 werd een groep van 30 Fransen overgeplaatst naar Oflag IV-D Elsterhorst. Op 19 mei 1942 werd een grote groep Polen naar een ander kamp overgeplaatst (40 van hen bleven in Colditz). In februari 1943 werd co-kampcommandant Edgar Glasche vervangen door Gerhard Prawitt. In mei 1943 werd besloten dat Colditz alleen nog maar gebruikt zou worden voor Britse en Amerikaanse gevangen, de andere gevangenen werden in juni overgeplaatst, de Nederlanders gingen naar Stanislau, de Belgen en Fransen naar Oflag X-C Lübeck.

Nederlandse officieren[bewerken]

Toen de Duitsers wilden dat de Nederlandse officieren de erewoordverklaring zouden tekenen, werd dat door 69 van de ruim 2000 officieren geweigerd. Het waren 6 generaals, 8 marineofficieren, 3 landmachtofficieren, 39 van het KNIL, 12 cadetten en een stoker van de marine. Generaals Winkelman en de broers Van Voorst tot Voort kwamen in Oflag IV B Königstein terecht, generaals Van der Bent, Best en Van Lawick in september 1940 ook. De overige 61 gevangenen (Larive en Steinmetz waren al ontsnapt) werden naar Oflag VI in Soest (Duitsland) gestuurd. Toen dat in november 1940 een kamp voor Franse officieren werd, werden de gevangenen naar Oflag VIII C Juliusburg overgeplaatst en op 22 juli 1941, na de ontsnapping van Frans van der Veen en John Trebels, naar Colditz.

Een van de laatste overlevenden was Frederik Everhardus Kruimink, vice-admiraal van de Koninklijke Marine. Hij overleed in 2008.

Ontsnappingen[bewerken]

De enige bekende foto van het Colditz Cock-zweefvliegtuig genomen in april 1945

Hoewel het werd gezien als een streng bewaakt kamp, had het kamp het record van 31 succesvolle ontsnappingspogingen. Dit kan komen door de aard van de gevangenen die hierheen werden gezonden: de meeste waren namelijk al eerder ontsnapt uit een ander krijgsgevangenenkamp. Zo kwam er ook een groep Nederlandse officieren in Oflag IV C onder leiding van majoor KNIL E. Engles, nadat uit een vorig kamp kapitein John Trebels en luitenant Frans van der Veen succesvol waren ontsnapt. Kapitein KNIL Machiel van den Heuvel ontpopte zich al snel als de ontsnappingsofficier die vele ontsnappingspogingen coördineerde zonder zelf te willen ontsnappen.

In totaal werden ongeveer 300 vluchtpogingen ondernomen, waarvan er dus ongeveer 270 mislukten. Van de 31 succesvolle ontsnappingen staan er zes op naam van Nederlanders, 25 andere behoren tot de groep die op 24 maart 1944 ontsnapten.

Zes Nederlanders

Met behulp van Van den Heuvel zijn uiteindelijk 6 officieren succesvol ontsnapt. De eersten waren in 1941 luitenant ter zee Hans Larive en Francis Steinmetz. Later volgden Damiaen Joan van Doorninck, majoor Cornelis Giebel, luitenant Tony Luteijn en Oscar Louis Drijber. Allen zijn naar Engeland gegaan. De Nederlanders werkten hierbij vaak samen met de Engelsen onder leiding van hun ontsnappingsofficer kapitein Patrick Reid, die graag samenwerkte met de Nederlanders, onder meer omdat die vaak goed Duits spraken.

WC-ontsnapping

Het was hen opgevallen dat hun verblijf grensde aan één van de verblijven van de Duitse Kommandantur en dat er aan de andere kant daarvan een wc was. Door bij de wc naar buiten te klimmen, kwam men in het park en zou men kunnen ontsnappen. Op de deur van de wc werd een bordje met "Kein Eingang" (i.p.v. Kein Eintritt) gehangen, een verkeerde tekst, waardoor de Duitsers meteen doorhadden dat iets niet klopte. Toen de vijf groepjes op 31 juli 1941 twee aan twee via de wc ontsnapten, werden ze in het park door de Duitsers opgewacht. Het betrof Peter Allan, Teddy Barton, Alan Cheetham, Elliot, Flynn, Hyde-Thompson, Middleton, de Poolse cadet Karpf en de Belg J. Verkest.

24 maart 1944

In de nacht van 24 maart 1944 ontsnapten 76 gevangenen. Van hen zouden 50 mannen opnieuw worden gevangengenomen, en een aantal geëxecuteerd. Tot de overlevenden behoorde Squadron Leader Jimmy James, die vervolgens naar Sachsenhausen werd overgeplaatst, vanwaar hij zich via een tunnel een weg naar de vrijheid zou graven. Na 14 dagen werd hij weer gevangengenomen.

Geverfde dekens

Luitenant Diederik baron van Lynden en kapitein Steenhouwer lukte het op 15 december 1941 als Duitse officieren verkleed de gevangenis te verlaten. Ze hadden uniformen gemaakt van geverfde dekens, versierd met insignes gemaakt van zilverfolie. Hun geweer was gemaakt van karton. Ze werden gesnapt door een bewaker. In 1943 werd Van Lynden naar Stanislau overgeplaatst. Tijdens de reis sprong hij uit de trein en ontsnapte. Later werd hij in een dorpje gearresteerd. Hij liet zich ontvallen dat hij uit Colditz kwam en werd daarheen teruggestuurd. Het lukte hem niet meer om nogmaals uit de trein te ontsnappen.

Zweefvliegtuig

Bij één ontsnappingspoging aan het eind van de oorlog was zelfs een zweefvliegtuig betrokken, gemaakt door vier Engelse gevangenen: majoor Tony Rolt, RAF Flying Officer Bill Goldfinch, RAF Flight Lieutenant Jack Best en Lieutenant Geoffrey 'Stooge' Wardle van de Royal Navy. Het vliegtuig werd bewaard op de zolder van de kerk van het kasteel. Het werd echter nooit gebruikt omdat Duitsland zich overgaf aan de geallieerden voor de ontsnappingsdatum.[1]

Geslaagde ontsnappingen[bewerken]

Datum Naam Informatie
11-04-1941 Vlag van Frankrijk Lt. Alain Le Ray Foto
10-05-1941 Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. Peter Allan verstopt in een stro-matras
31-05-1941 Vlag van Frankrijk Lt. René Collin
01-07-1941 Vlag van Frankrijk Lt. Pierre Mairesse-Lebrun bereikte Spanje
18-07-1941 Vlag van Frankrijk Lt. Tatistcheff
13-08-1941 Cpt. Adolf Dufour
Lt. J. Smit
in Zschiria opnieuw gevangengenomen
15-08-1941 Vlag van Nederland Lt. Hans Larive
Vlag van Nederland Lt. Francis Steinmetz
verstopten zich in een waterput
20-08-1941 Vlag van Polen Lt. Kroner
19-09-1941 Vlag van Nederland Maj. Cornelis Giebel
Vlag van Nederland Lt. Oscar Drijber
[1]
verstopten zich ook in een waterput
25-09-1941 Vlag van Frankrijk Lt. A. Boucheron
14-10-1941 Vlag van Frankrijk Lt. P. Odry
Vlag van Frankrijk Lt. Navelet
ontsnapten door het raam van hospitaal Elsterhorst
17-12-1941 Vlag van Frankrijk Lt. J. Durand-Hornus
Vlag van Frankrijk Lt. Jacques Prot
Vlag van Frankrijk Lt. Guy de Frondeville
De Frondville is in de mist verdwenen tijdens transport naar tandarts
05-01-1942 Vlag van Engeland Lt. Airey Neave
Vlag van Nederland Lt. Tony Luteijn
Neave was advocaat en werd politicus
Luteijn werd later hij majoor
26-04-1942 Vlag van België Kpt. L. Rémy ontsnapte bij het station en ging naar Algeciras
11-06-1942 Vlag van Verenigd Koninkrijk F/Cpt. Brian Paddon piloot, werd gedekt door andere gevangenen om naar werk te gaan, ontsnapte onderweg
15-06-1942 Vlag van Frankrijk Lt. R. Bouillez sprong uit trein, raakte bewusteloos, ontsnapte daarna uit ziekenhuis
09-09-1942 Vlag van Engeland Hedley Fowler
Vlag van Nederland Damiaen van Doorninck
ontsnapten in gestolen uniformen, de andere 3 van hun groep werden weer opgepakt.
14-10-1942 Vlag van Engeland Maj. Ronald Littledale
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt.Cdr. William E. Stephens
Vlag van Verenigd Koninkrijk Capt. Patrick Reid
Vlag van Verenigd Koninkrijk Flt.Lt. H. Wardle
via keuken en kelder
19-12-1942 Vlag van Verenigd Koninkrijk CPO W. Hammond
Vlag van Verenigd Koninkrijk CPO Dam Lister
ontsnapt tijdens werk
07-03-1942 Vlag van India Capt. B. Mazumdar ging in hongerstaking, ontsnapte tijdens vervoer en bereikte Zwitserland
28-04-1943 Vlag van Verenigd Koninkrijk Capt. Ion Ferguson RAMC medicus, verklaarde medegevangenen en zichzelf krankzinnig
07-06-1943 Vlag van Nederland D. baron van Lynden werd bij toeval in een dorp gearresteerd. Hij liet vallen dat hij uit Colditz kwam, en werd daarheen teruggestuurd.
12-07-1943 Vlag van Frankrijk Lt. A. Darthenay ontsnapte uit hospitaal in Hohenstein-Ernstthal
05-05-1944 Vlag van Verenigd Koninkrijk Capt. Harry Elliott
Vlag van Verenigd Koninkrijk Flt.Lt. F. Flinn
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. J. Barnett
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. M. Wynn
deden zich ziek voor en werden gerepatrieerd

Niet geslaagde ontsnappingen met Nederlanders[bewerken]

Datum Naam Informatie
 ?-07-1941 Vlag van Nederland Cpt J. Hageman
Vlag van Nederland Cadet F. Geerligs
15-08-1941 Vlag van Nederland Lt. Gerrit Dames door een gat in de omheining
15-08-1941 Vlag van Nederland Capt. A. Dufour
Vlag van Nederland Lt. J. Smit
in de waterput verstopt
23-08-1941 Vlag van Nederland Cpt. Machiel van den Heuvel
Vlag van Nederland Cpt. N. Hogerland
doorgezaagde tralies van de kantine
19-09-1941 Vlag van Nederland Maj. Cornelis Gieben
Vlag van Nederland Lt. Oscar Drijber
06-10-1941 Vlag van Nederland onbekende officier
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. Peter Storie-Pugh
over het dak
12-12-1941 Vlag van Nederland Lt. Charles Douw van der Krap
Vlag van Nederland Lt. Frits Kruimink
verstopt onder een berg bladeren
15-12-1941 Vlag van Nederland Capt. E. Steenhouwer
Vlag van Nederland :t. J van Lynden
verkleed als Duits officier
06-01-1942 Vlag van Nederland Lt. Herman Donkers
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. J. Hyde-Thompson
verkleed als Duits officier
20-01-1942 Vlag van Nederland Cadet C. Linck in postzak
27-02-1942 Vlag van Nederland Cpt. Gerrit Dames
Vlag van Nederland Cpt. J. Hageman
tunnel onder het terras
02-03-1942 Vlag van Nederland Cadet C. Linck
F/Lt F. Flinn
op weg naar 'Arrest House'
 ?-04-1942 Vlag van Nederland Lt. J.J.L. baron van Lynden betrapt bij poging uniformen te stelen
26-07-1942 Vlag van Nederland Lt. Frits Kruimink
Vlag van Nederland Cpt. M. van den Heuvel
Vlag van Nederland Lt. Harry Vinkenbosch
Vlag van Nederland Lt. Verley(e)
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. Peter Storie-Pugh [2]
tunnel
09-09-1942 Vlag van Verenigd Koninkrijk Capt. W. Lawton
Vlag van Nederland Capt. E. Beets
Vlag van Nederland Lt. Herman Donkers
Lt. G. Wardle (RN)
 ?-10-1942 Vlag van Nederland Lt. Frits Kruimink
Vlag van Verenigd Koninkrijk Lt. Peter Storie-Pugh
over het dak, ontdekt door een hond
15-12-1942 Vlag van Nederland Lt. van der Falk Bouman opnieuw gearresteerd in Emmendingen
05-04-1943 Vlag van Nederland F/Lt. A. van Rood
Vlag van Verenigd Koninkrijk Cpt A. Dufour
verkleed als Duits officier

Andere gevangenen[bewerken]

Nederland

Velen deden een poging tot ontsnappen, onder meer:

Groot-Brittannië


Frankrijk
  • Vlag van Frankrijk Lt. Aulard
  • Vlag van Frankrijk Lt. R. Bouillez
  • Vlag van Frankrijk Lt. E. Boulay
  • Vlag van Frankrijk Lt. J. Caillaud
  • Vlag van Frankrijk Lt. B. Cazamayou
  • Vlag van Frankrijk Lt. J. Charvet
  • Vlag van Frankrijk Lt. René Collin
  • Vlag van Frankrijk Lt. A. Darthenay
  • Vlag van Frankrijk Lt. E. Desbats
  • Vlag van Frankrijk Lt. H. Desjobert
  • Vlag van Frankrijk Lt. G. Diedler
  • Vlag van Frankrijk Lt. J. Durand-Hornus
  • Vlag van Frankrijk Lt. Delarne
  • Vlag van Frankrijk Lt. M. Fahy
  • Vlag van Frankrijk Lt. G. de Frondeville
  • Vlag van Frankrijk Lt. M. Girot
  • Vlag van Frankrijk Lt. P. Levy
  • Vlag van Frankrijk Lt. Roger Madin
  • Vlag van Frankrijk Lt. Navelet
  • Vlag van Frankrijk Lt. P. Odry
  • Vlag van Frankrijk Lt. J. Paillie
  • Vlag van Frankrijk Lt. A. Perodeau
  • Vlag van Frankrijk Lt. A. Perrin
  • Vlag van Frankrijk Lt. Jacques Prot
België
  • Vlag van België Cpt. M. van den Heuvel
  • Vlag van België Sous-Lt. J. Verkest
Canada
Polen

Film en televisie[bewerken]

Gebaseerd op de boeken Colditz: The Colditz Story en The Latter Days at Colditz, geschreven door majoor Patrick Reid, maakte Guy Hamilton in 1955 de film The Colditz Story. Later maakte de BBC in coproductie met Universal TV de gelijknamige 28-delige televisieserie, die in respectievelijk 1972/1974 en bij herhaling in 1985-1986, door de VARA werd uitgezonden. In de film van Hamilton komen de Nederlanders duidelijker aan bod dan in de televisieserie.

Patrick Reid was zelf gevangene en ontsnappingsofficier in Colditz. In 1942 wist hij aan de Duitsers te ontsnappen.

In 2005 kwam een nieuwe film uit: Colditz.

Bronnen, noten en/of referenties

[8].

  1. (en) Top fifteen great escapers, Times Online, 9 oktober 2007.