Smalle orchis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Smalle orchis
Dactylorhiza traunsteineri.jpeg
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: Eenzaadlobbigen
Orde: Asparagales
Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)
Onderfamilie: Orchidoideae
Geslachtengroep: Orchideae
Geslacht: Dactylorhiza (Handekenskruiden)
Geslacht
Dactylorhiza traunsteineri
(Saut. ex Rchb.) Soó (1962)
Afbeeldingen Smalle orchis op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De smalle orchis (Dactylorhiza traunsteineri) is een Europese orchidee van het geslacht Dactylorhiza (handekenskruiden).

Het is een soort die vooral voorkomt in zonnige, vochtige graslanden en kalkmoerassen in voornamelijk de Alpen.

Etymologie en naamgeving[bewerken]

  • Synoniemen: Dactylorhiza majalis subsp. traunsteineri (Saut. ex Rchb.) Sundermann, Orchis traunsteineri Saut. ex Rchb. 1831, Orchis angustifolia Loisel. ex Rchb. 1831
  • Duits: Traunsteiners Knabenkraut
  • Frans: Orchis de Traunsteiner


De botanische naam Dactylorhiza is afkomstig uit het Oudgriekse 'dactylos' (vinger) en 'rhiza' (wortel), wat slaat op de vingervormige wortelknollen van dit geslacht.

De soortaanduiding traunsteineri is ter ere van de Oostenrijkse apotheker en botanicus Josef Traunsteiner (1798–1850).

Kenmerken[bewerken]

Plant[bewerken]

De smalle orchis is een overblijvende, niet-winterharde geofyt. Het is een maximaal 45 cm grote, slanke plant met een dunne, volle bloemstengel, die bovenaan rood tot violet is aangelopen en drie tot zes opstaande bladeren heeft. De bloeiwijze is een uitgerekte, armbloemige aar met hoogstens twintig purperen tot violette bloemen, die ver boven de bladeren uitsteken.

Bladeren[bewerken]

De bladeren zijn blauwgroen, bovenaan gevlekt of ongevlekt, gekield, lijn-lancetvormig. Het tweede blad is maximaal 1,5 cm breed en ten minste 7 maal zo lang. Hoger langs de stengel komen nog enkele schutbladachtige bladeren voor. De echte schutbladeren, die de bloemen ondersteunen, zijn gekleurd en meestal korter dan de bloemen.

Bloemen[bewerken]

De bloemen zijn purper tot violet gekleurd en vrij groot. De zijdelingse kelkbladen zijn afstaand, de toppen teruggebogen en aan de binnenzijde donkerder gevlekt. Het middelste kelkblad vormt samen met de bovenste kroonbladen een helmpje.

De lip is duidelijk drielobbig, de zijlobben naar achter teruggeslagen. De middenlob met een tandvormige top is aan de basis en in het centrum lichter gekleurd en bezit een honingmerk (de tekening op de lip) van donkerder purper tot lila stipjes en lijntjes, omgeven door een volledige lus. Het spoor is breed, langer dan het vruchtbeginsel, en horizontaal gericht.

De bloeitijd is van mei tot juli.

Variabiliteit[bewerken]

Deze soort is zeer variabel en hybridiseert zeer frequent met verwante soorten, wat de afbakening van het verspreidingsgebied zeer moeilijk maakt.

Habitat[bewerken]

De smalle orchis komt voor op vochtige, kalkrijke tot neutrale bodems in volle zon, zoals in vochtige kalkgraslanden en kalkmoerassen. Het is een typische soort van het laag- en middelgebergte en komt voor tot op 2.500 m.

Voorkomen[bewerken]

De smalle orchis komt verspreid en zeldzaam voor van Scandinavië tot het noorden van Rusland en zuidelijk tot de Alpen en de Karpaten.

De soort komt niet voor in België en Nederland. Historische vermeldingen van de smalle orchis in Nederland zijn waarschijnlijk gebaseerd op foutieve determinatie.

Taxonomie, verwante en gelijkende soorten[bewerken]

De smalle orchis behoort tot het geslacht van de handekenskruiden (Dactylorhiza), die alle sterk op elkaar gelijken.

Bedreiging en bescherming[bewerken]

De smalle orchis wordt net als de meeste andere Dactylorhiza bedreigd door het verdwijnen van zijn voorkeurshabitat door drooglegging, ingebruikname door de landbouw of bosbouw, en vermesting van vochtige biotopen.

In Frankrijk is de smalle orchis beschermd op regionaal niveau.

Bronnen, noten en/of referenties