Smalspoor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Met smalspoor bedoelt men een spoorweg met een spoorwijdte, kleiner dan 1435 millimeter (normaalspoor). Wijd verbreid is spoor van 1000 mm, wat ook wel meterspoor genoemd wordt. Een ander veel voorkomende spoorwijdte is het kaapspoor (1067 mm) dat gebruikt wordt als spoorwijdte voor treinen in Zuid-Afrika, Indonesië, Zuidoost-Azië, Japan en sommige lijnen in Zuid-Amerika. Vroeger waren ook diverse tramlijnen in Nederland uitgevoerd in kaapspoor, het laatst bij de Rotterdamse Tramweg Maatschappij (RTM).

Inhoud

[bewerk] Kleinere boogstralen

Smalspoorwegen zijn makkelijker en goedkoper aan te leggen. De boogstralen zijn ook veel kleiner, wat gemakkelijker is in de bergen of in steden (bij trams bijvoorbeeld). Daar staat tegenover dat smalspoor minder stabiel is: bij hogere snelheden begint het materieel (bijvoorbeeld van de Vlaamse kusttram) veel meer te schudden, dan bij normaalspoor of breedspoor. Daarom gebruikt men smalspoor vooral waar de snelheid minder belangrijk is, maar kleine boogstralen wenselijk zijn. Smalspoorlijnen zijn vooral te vinden in berggebieden zoals de Alpen. Met name Zwitserland kent een groot aantal berglijntjes met smalspoor.

[bewerk] Industrieel smalspoor

Smalspoor van 700 mm in het Veenpark te Barger-Compascuum
Smalspoor van 700 mm in het Veenpark te Barger-Compascuum

Ook in de industrie is smalspoor gebruikt. Verschillende steenfabrieken voerden de klei per smalspoor aan. Ook in de aannemerij werd smalspoor veel gebruikt, bijvoorbeeld bij de aanleg van snelwegen.

Bij de turfwinning in Zuidoost-Drenthe is eveneens gebruikgemaakt van smalspoor. Hier werden 900 mm lijnen aangelegd om turf en turfstrooisel uit het veengebied af te voeren. In het Amsterdamsche Veld ten oosten van Erica lag een smalspoorlijn van 18 kilometer lengte door het veen, tot in Schöningsdorf in Duitsland. Deze lijn had bovendien allerlei aftakkingen. Tot 1983 is deze lijn gebruikt. In het Industrieel Smalspoor Museum te Erica zijn hiervan restanten te zien. In het Veenpark te Barger-Compascuum ligt 700mm smalspoor door het veengebied. In miniatuur werden deze modellen in 1963 als eerste uitgebracht door de gebroeders Egger onder de naam Egger-Bahn.

Bij de opbouw van het zendstation Radio Kootwijk werd van 1918 tot 1924 gebruikgemaakt van een smalspoor tussen het zendstation en station Assel voor de aanvoer van materieel; later ging het goederenvervoer over normaalspoor, en wel in verbinding met het westelijker gelegen station Kootwijk.

[bewerk] Personenvervoer op smalspoor

Twee spoorwijdten m.b.v. een derde rail
Twee spoorwijdten m.b.v. een derde rail
  • De Gelderse Stoomtramweg Maatschappij (GSTM) vervoerde personen op 750 mm spoor rondom Doetinchem en Winterswijk. In Limburg waren ook diverse smalsporige tramlijnen. Onder andere de VTS van Venlo naar Steyl.
  • Van 1913 tot 1933 exploiteerde de PSD een 750 mm tramlijn tussen halte Vlake aan de Zeeuwse lijn en haar veerdienst Hansweert-Walsoorden, de Stoomtramweg Hansweert-Vlake.
  • De Nederlandse Smalspoorwegstichting (NSS) had een toeristische tramlijn op 700 mm spoor in de duinen van Katwijk vanaf 1973 tot 1992. Thans rijdt de SVM een toeristische route rondom het Valkenburgse Meer, in het zuidoosten van Katwijk.
  • De stoomtrein in de Efteling rijdt op 600 mm spoorbreedte.
  • In Rijssen rijdt een toeristisch treintje op een voormalig industriespoor met de naam Leemspoor. Het is een industriespoor dat is aangelegd op een traject waarop niet eerder werd gereden. De spoorbreedte is 600 mm, maar er is ook een deel van 700 mm aanwezig.
  • In de Engbertsdijkvenen bij Kloosterhaar rijdt (reed?) een excursietreintje van Staatsbosbeheer op smalspoor dat voorheen voor de turfwinning werd gebruikt.
  • Bij het Stoomcentrum Maldegem wordt ook een lijn van 1,5 km uitgebaat in 600 mm smalspoor.

[bewerk] Externe links

Spoorwijdte

Smalspoor · Bosnisch smalspoor · Meterspoor · Kaapspoor · Normaalspoor · Breedspoor
Lijst van spoorwijdten
 
Persoonlijke instellingen