Galanthus

Sneeuwklokje
Gewoon sneeuwklokje (Galanthus nivalis)
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten) Stam: Embryophyta (Landplanten) Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten) Clade: Bedektzadigen Clade: Eenzaadlobbigen Orde: Asparagales Familie: Amaryllidaceae (Narcisfamilie)
geslacht
Galanthus L. (1753)
Galanthus reginae-olgae
Sneeuwklokje op Wikispecies Wikispecies
Portaal    Biologie

Het geslacht Sneeuwklokje (Galanthus) bestaat uit 19 soorten bolgewassen uit de Narcisfamilie (Amaryllidaceae), die in Europa en West-Azië voorkomen. In Nederland is naast het Gewoon sneeuwklokje (Galanthus nivalis) ook te vinden, in stinzenmilieus: Galanthus elwesii en Galanthus woronowii.

Algemeen verspreidingsareaal

Het verspreidingsareaal van het geslacht Galanthus is vooral noordwest-mediterraan.

G. nivalis groeit van de oevers van de Zwarte Zee tot de Pyreneeën. Deze soort heeft de meest westelijke en noordelijke verspreiding, alsook het breedste verspreidingsareaal.

Vele soorten zijn afkomstig uit de Kaukasus: G. alpinus, G. angustifolius, G. krasnovii, G. lagodechianus, G. platyphyllus, G. rizehensis, G. woronowii en G. transcaucasicus. Het areaal van deze laatste soort strekt zich uit tot het zuidoosten van de Kaspische Zee in Iran, de oostelijke grens van het geslacht.

Een paar andere soorten zijn afkomstig uit Turkije: G. koenenianus in het noord, G. trojanus in het noordwest, G. cilicicus en G. peshmenii in het zuid. G. fosteri groeit van Noord-Turkije tot in Libanon en misschien Israël.

Het verspreidingsareaal van de drie volgende soorten omvat Turkije, de Balkan en de Krim: G. elwesi, G. gracilis en G. plicatus.

G. ikariae groeit slechts op de eilanden van de Egeïsche Zee.

G. reginae-olgae vindt men van het Peloponnesos tot het zuiden van Bosnië, en in Sicilië .

Beschrijving

Sneeuwklokjes zijn bolgewassen, die de voorkeur hebben voor een kalk- en humusrijke grond in de halfschaduw.

De twee 4 tot 8 mm brede bladeren zijn blauwgroen bij Galanthus nivalis, helder groen bij andere soorten zoals Galanthus woronowii. Galanthus cilicicus en Galanthus peshmenii, twee soorten uit Zuid-Turkije, hebben vaak meer bladeren.

De alleenstaande, melkwitte bloemen, die uit een vliezige bloeischede ontluiken, staan verheven boven de bladeren op een 15 tot 25 cm lange stengel. Ze bestaan uit 6 vrije tepalen:

• 3 buitenste melkwitte, omgekeerd eironde tot rechthoekige tepalen met afgeronde top
• 3 binnenste, veel kortere tepalen, die afgezet zijn met één of twee groene honingmerken. Ze hebben een uitgerande top behalve bij Galanthus patyphyllus et Galanthus krasnovii, twee soorten afkomstig uit de Kaukasus.

De meeste soorten, zoals Galanthus nivalis, bloeien in februari – maart. Galanthus reginae-olgae en Galanthus peshmenii bloeien in de herfst. Enkele klonen van Galanthus elwesii bloeien reeds in december, andere bloeien tot begin april.

De zaden worden door mieren verspreid.

De soorten

Serie Galanthus:

De bladeren van Galanthus reginae-olgae

• Galanthus nivalis L., de meest verspreide soort, van de Pyreneeën tot Oekraïne, vooral in Centraal-Europa; verwilderd in Noordwest- en Noord-Europa.
• Galanthus reginae-olgae Orph., herfstbloeiende soort uit Griekenland en Sicilië. De bladeren die na de bloei verschijnen hebben een kenmerkende, brede witte band aan de bovenkant.
  • Subsp. vernalis Kamari bloeit in de winter tussen reeds aanwezige bladeren.
• Galanthus plicatus M. Bieb., een krachtige soort uit de Krim, Roemenië en rondom de Bosphorus, met naar achter geplooide bladeren; met één of twee (subsp. byzantinus (Baker) D.A. Webb) honingmerken op de binnenste tepalen

Serie Latifolii:
Drie van die soorten zijn te vinden in Zuidoost-Europa: Galanthus gracilis, Galanthus elwesii en Galanthus ikariae (Cycladen). De dertien andere soorten zijn inheems in de Kaukasus, Turkije en Transkaukasië.

Galanthus elwesii var. monostrictus

• Subserie Glaucaefolii (met blauwgroene bladeren)
  • Galanthus alpinus Sosn., uit de Kaukasus. Niet te verwisselen met de variëteit monostictus van Galanthus elwesii!
    • Var. bortkewitschianus (Koss) A.P. Davis is een krachtige steriele triploïde.
  • Galanthus angustifolius Koss, een smalbladige soort uit de Kaukasus
  • Galanthus cilicicus Koss, een delicatere soort uit Zuid-Turkije
  • Galanthus elwesii Hook. f., een krachtige soort met brede bladeren uit de Balkan en Turkije. De binnenste tepalen hebben twee (basaal en apicaal) honingmerken, die soms in een X samensmelten. Het taxon met slechts één apicaal honingmerk (var. monostictus P.D. Sell) werd vroeger ten onrechte in verband gebracht met Galanthus caucasicus (thans Galanthus alpinus).
  • Galanthus gracilis Celak, met gelijkaardige verspreiding als Galanthus elwesii heeft smallere bladeren met gedraaid einde
  • Galanthus koenenianus Lobin, Brickell & Davis, een zeldzame soort uit Noordoost-Turjije, heeft bladeren met uitstekende nerven aan hun onderzijde
  • Galanthus peshmenii Davis & Brickell uit Zuid-Turkije en een naburig Grieks eiland bloeit in de herfst. De zeer smalle bladeren verschijnen na de bloei.

Galanthus woronowii

• Subserie Viridifolii (met groene bladeren)
  • Galanthus fosteri Baker, uit Klein-Azië; de binnenste tepalen hebben twee (basale en apicale) honingmerken
  • Galanthus ikariae Baker, endemisch op een paar Griekse eilanden
  • Galanthus lagodechianus Kem.-Nath., geografische en morfologische tussensoort tussen Galanthus rizehensis en Galanthus transcaucasicus
  • Galanthus krasnovii Khokhr., verwant tot Galanthus platyphyllus, zoals deze soort afkomstig uit de Kaukasus
  • Galanthus platyphyllus Traub & Moldenke, breedbladige soort uit de Kaukasus
  • Galanthus rizehensis Stern, langs de oostkust van de Zwarte Zee; met vrij smalle bladeren
  • Galanthus transcaucasicus Fomin, uit Transkaukasië en Noord-Iran
  • Galanthus woronowii Losinsk., dikwijls gekweekt en soms verwilderd, afkomstig van de oostkust van de Zwarte Zee – vroeger verwisseld met Galanthus ikariae – heeft naar voor geplooide bladeren.

Niet geklasseerd:

• Galanthus trojanus Davis & Ozhatay, de “nieuwe” soort gevonden door A.P. Davis in 2000
• Galanthus ×allenii Baker, een hybride van onduidelijke oorsprong (?G. alpinus × G. woronowii) die gevonden werd in een partij sneeuwklokjes afkomstige uit Turkije
• Galanthus ×grandiflorus Baker, een andere hybride van onzekere oorsprong (?G. elwesii × G. plicatus)

Die classificatie door A.P. Davis is soms verwarrend – het is bijvoorbeeld merkwaardig dat sommige soorten met zeer smalle bladeren zoals Galanthus angustifolius en Galanthus peshmenii geklasseerd worden onder de Latifolii (‘met brede bladeren’). Zij heeft wel het voordeel dat zij zich baseert op objectieve en ondubbelzinnige criteria. Wanneer die effectief door iedereen aangenomen zal worden, zullen onjuiste benamingen en verwarrende synoniemen uitgebannen worden.

Cultivars

Gele sneeuwklokjes:

• Galanthus nivalis lutescens De markeringen op de bloemblaadjes en het vruchtbeginsel zijn zwavelgeel in plaats van groen. Ontdekt in Northumberland (Engeland).
• Galanthus plicatus 'Wendy's Gold'
• Galanthus nivalis 'Lady Elphinstone''Het binnenste segment is mooi geel-abrikoos gekleurd. In sommige jaren en ook het jaar na het verplanten kan de binnenzijde gewoon groen zijn. Sir Graeme Elphinstone vond deze afwijking toen hij in 1890 verhuisde naar Heawood Hall in Cheshire.

Andere foto's

• 

  Galanthus angustifolius

• 

  Galanthus elwesii

• 

  Galanthus gracilis

• 

  Galanthus nivalis

• 

  Galanthus plicatus

• 

  Galanthus reginae-olgae

• 

  Galanthus woronowii

Varia

Zoals veel andere Amaryllidaceae bevat de plant giftige alkaloïden, die bij inname onder andere braken en diarree kunnen veroorzaken. Een ervan, galantamine, wordt als Reminyl® toegepast bij de behandeling van de ziekte van Alzheimer.

Referenties

• A.P. Davis, The Genus Galanthus – A botanical magazine monograph, Timber Press Portland, Oregon, 1999, ISBN 0-88192-431-8
• Davis A.P. and Özhatay N., Galanthus trojanus : a new species of Galanthus (Amaryllidaceae) from north-western Turkey, Bot. J. Linn. Soc. 137 (4): 409-412, 2001. ISSN 0024-4074
• Hanneke van Dijk & Gert Jan van der Kolk, Sneeuwklokjes - over bloemen, galanthofielen en andere zaken, Terra Lannoo, 2003, ISBN 978-90-5897-084-8

Externe links

• Galanthus in de Flora of North America
• Galanthus in de NCBI Taxonomy Browser
• (en) ITIS Report – Galanthus
• (en) NPGS-GRIN information – Galanthus

Mediabestanden

Zie de categorie Galanthus van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.