Sociaaldemocratische Partij van Oostenrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sozialdemokratische Partei Österreichs
SPÖ election poster Sept 2006 005.jpg
Functiehouders
Partijleider Werner Faymann
Algemene gegevens
Opgericht 30 december 1888
Actief in Oostenrijk
Hoofdkantoor Löwelstraße 18
A-1014 Wenen
Richting Centrum-links
Ideologie Sociaaldemocratie, Democratisch socialisme
Internationale organisatie Socialist International
Europese fractie PES
Website http://www.spoe.at
Portaal  Portaalicoon   Politiek

De Sociaaldemocratische Partij van Oostenrijk (Duits: Sozialdemokratische Partei Österreichs, SPÖ) is een sociaaldemocratische partij in Oostenrijk. Het is één van de twee grote partijen - naast de Oostenrijkse Volkspartij - in het land.

Geschiedenis[bewerken]

In de negentiende eeuw bestonden er in Oostenrijk meerdere sociaaldemocratische partijen. In 1889 werden deze verenigd in de Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs (SDAPÖ). De SDAPÖ was al een succesvolle partij in Oostenrijk-Hongaarse Keizerrijk. De eerste partijvoorzitter was Viktor Adler, een vrij gematigde socialist. In 1907 werd de SDAPÖ de op één na grootste partij in de rijksraad en in 1911 de grootste partij. Tijdens de eerste jaren van de Eerste Wereldoorlog steunde de SDAPÖ in grote mate het regeringsbeleid van de Oostenrijk-Hongaarse regering onder Karl Reichsgraf von Stürgkh.

De steun van aan de regering verminderde naarmate de oorlog langer ging duren dan gedacht. De radicale vleugel begon zich te roeren en in oktober 1916 werd Von Stürgkh, de premier van Oostenrijk, door Friedrich Adler (zoon van Viktor Adler), vermoord. De gematigden (onder Karl Renner) bleven de regering nog beperkt steunen, doch de radicalere factie onder Otto Bauer nam een pacifistisch standpunt in. In november 1918 werd op zowel het advies van de Christelijk-Sociale Partij (CSP) als op advies van de SDAPÖ de republiek uitgeroepen. Er werd een coalitieregering gevormd onder de SDAPÖ'er Karl Renner waar zowel de sociaaldemocraten als de christelijk-socialen deel van uitmaakten.

Het voorjaar van 1919 leek het er op dat de radicale elementen binnen de SDAPÖ en de Communistische Partij van Oostenrijk probeerden de nieuwe regering omver te werpen en een radenrepubliek (socialistische republiek) te stichtten. Loyale regeringstroepen, socialistische gardes en vrijkorpsen verijdelden deze poging.

In 1919 werd de SDAPÖ na de verkiezingen de grootste fractie binnen de Nationale Vergadering. De coalitie onder Renner werd voortgezet, doch viel in 1920 na interne conflicten. Tot aan 1945 stond de regering niet meer onder leiding van een socialist. De stad Wenen bleef echter een door de SDAPÖ bestuurde stad.

In 1924 richtte de SPÖ een paramilitaire afdeling op (dit was toen gebruikelijk in Oostenrijk, iedere grotere partij had zijn eigen partijmilitie), de Republikanische Schutzbund. In 1926 aanvaardde de partij het Linzer Programm (Programma van Linz) van partijleider Otto Bauer. In het programma werd opgeroepen tot nationalisaties, hervormingen en de verdediging van de republiek.

In 1932 kwam Engelbert Dollfuss aan de macht. Hij was een lid van de CSP (later het Vaderlands Front) en fel gekant tegen de SDAPÖ. In 1934 verbood hij de SDAPÖ en maakte van Oostenrijk en eenpartijstaat. Er brak een korte, doch heftige burgeroorlog uit tussen de sociaaldemocratische milities en de regeringstroepen (en de door hen gesteunde Heimwehr), die in het voordeel van de regering werd beslecht.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog (tegen de anschluss hadden de sociaaldemocraten zich niet verzet) traden er sociaaldemocratische verzetsgroepjes op tegen de Duitsers.

Op 14 april 1945 werd de socialistische partij onder de naam Sozialistische Partei Österreichs heropgericht. Adolf Schärf werd de eerste bondsvoorzitter van de SPÖ. Na de oorlog werd Karl Renner opnieuw bondskanselier. Hij stond aan het hoofd van een coalitieregering met de ÖVP (de vroegere CSP). Hij maakte reeds in december 1945 plaats voor de ÖVP'er Leopold Figl, die de coalitie voortzette.

In de jaren vijftig en de jaren zestig was de SPÖ - net als andere sociaaldemocratische partijen in West- en Midden-Europa - een typische pro-Westerse partij. Van 1966 tot 1970 was de SPÖ van regeringsdeelname uitgesloten en schoof de partij op naar links. In 1970 werd bondsvoorzitter Bruno Kreisky bondskanselier. Van 1971 tot 1983 regeerde de partij met een absolute meerderheid. Van 1983 tot 1986 regeerde de SPÖ samen met de FPÖ (Vrijheidspartij van Oostenrijk), van 1986 tot 1999 was de ÖVP (Oostenrijkse Volkspartij) de regeringspartner.

De linkse koers van de SPÖ maakte eind jaren tachtig plaats voor een centrum-linkse koers. In 1991 werd de partijnaam gewijzigd in Sozialdemokratische Partei Österreichs (SPÖ).

Recente geschiedenis[bewerken]

In 1999 kwam de FPÖ van Jörg Haider als grote winnaar uit de bus. De ÖVP vormde daarop een regering met de FPÖ. De SPÖ kwam daardoor in de oppositiebanken terecht. In 2002 kwam de ÖVP-FPÖ regering ten val, maar bij de verkiezingen bleef de ÖVP de grootste en er kwam opnieuw een regering met de FPÖ. De SPÖ boekte echter wel winst. Er is in het parlement maar vijf zetels verschil tussen de ÖVP-FPÖ en de SPÖ. In 2000 werd Alfred Gusenbauer tot bondsvoorzitter van de partij gekozen. Op 1 oktober 2006 behaalde de SPÖ een verrassende verkiezingszege, ondanks het recente vakbondsschandaal waarin de BAWAG en ÖGB verwikkeld waren, waardoor Alfred Gusenbauer op 11 januari 2007 de nieuwe bondskanselier werd van een regering bestaande uit een coalitie van SPÖ en ÖVP. Deze regering viel in juli 2008, en in september zullen er nieuwe verkiezingen plaatsvinden.

Prominente SPÖ-leden[bewerken]

Bondsvoorzitters van de SPÖ[bewerken]

Adolf Schärf 1945-1957
Bruno Pittermann 1957-1967
Bruno Kreisky 1967-1983
Fred Sinowatz 1983-1988
Franz Vranitzky 1988-1997
Viktor Klima 1997-2000
Alfred Gusenbauer 2000-2008
Werner Faymann 2008-heden

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

leden (32): Vlag van BelgiëVlag van VlaanderenSocialistische Partij Anders (sp.a) · Vlag van BelgiëVlag van WalloniëParti Socialiste (PS) · Vlag van BulgarijeBǎlgarska Socialističeska Partija (BSP) · Vlag van CyprusΚίνημα Σοσιαλδημοκρατών (EDEK) · Vlag van DenemarkenSocialdemokraterne (SD) · Vlag van EstlandSotsiaaldemokraatlik Erakond (SDE) · Vlag van FinlandSuomen Sosialidemokraattisen Puolue (SDP) · Vlag van FrankrijkParti Socialiste (PS) · Vlag van DuitslandSozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) · Vlag van GriekenlandPanellinio Sokialistiko Kinima (PASOK) · Vlag van HongarijeMagyar Szocialista Párt (MSZDP) · Vlag van IerlandLabour Party (PLO) · Vlag van ItaliëPartito Socialista Italiano (PSI) · Vlag van LetlandLatvijas Sociāldemokrātiskā Strādnieku Partija (LSDSP) · Vlag van LitouwenLietuvos Socialdemokratu Partija (LSDP) · Vlag van LuxemburgLetzeburger Socialistesch Arbechterpartei (LSAP) · Vlag van MaltaPartit Laburista (PL) · Vlag van NederlandPartij van de Arbeid (PvdA) · Vlag van NoorwegenDet Norske Arbeiderpartiet · Vlag van OostenrijkSozialdemokratische Partei Österreichs (SPÖ) · Vlag van PolenSojusz Lewicy Demokratycznej-Unia Pracy (SLD-UP) · Vlag van PortugalPartido Socialista · Vlag van RoemeniëPartidul Social Democrat (PSD) · Vlag van SloveniëSocialni Demokrati (SD) · Vlag van SlowakijeStrana SMER - Sociálna Demokracia (Smer) · Vlag van SpanjePartido Socialista Obrero Español (PSOE) · Vlag van TsjechiëČeská Strana Sociálně Demokratická (ČSSD) · Vlag van ZwedenSveriges socialdemokratiska arbetareparti · Vlag van Verenigd KoninkrijkLabour Party (LP) · Vlag van Verenigd KoninkrijkVlag van Noord-IerlandPáirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP) · Vlag van Verenigd KoninkrijkVlag van SchotlandPàrtaidh Làbarach na h-Alba (PLA) · Vlag van Verenigd KoninkrijkVlag van WalesLlafur Cymru (LC)
Partijvoorzitters: Wilhelm Dröscher · Robert Pontillon · Joop den Uyl · Vítor Constâncio · Guy Spitaels · Willy Claes · Rudolf Scharping · Robin Cook · Poul Nyrup Rasmussen
Fractievoorzitters EP: Guy Mollet · Hendrik Fayat · Pierre Lapie · Willi Birkelbach · Käte Strobel · Francis Vals · Georges Spénale · Ludwig Spénale · Ernest Glinne · Rudi Arndt · Jean-Pierre Cot · Pauline Green · Enrique Baron Crespo · Martin Schulz
Fracties EP: Fractie van de Socialisten (S) ('53-'58) · Socialistische Fractie (SOC) ('58-'93) · PES ('93-'09) · Socialisten en Democraten (S&D) ('09)
Voorloper: Confederatie van Socialistische Partijen van de Europese Gemeenschap (CSPEG)
Commissarissen Barroso II: Catherine Ashton · Joaquín Almunia · Maroš Šefčovič · María Damanáki · Štefan Füle · László Andor
Leden Europese Raad: Werner Faymann · Helle Thorning-Schmidt · François Hollande · Robert Fico · Matteo Renzi · Joseph Muscat · Zoran Milanović · Stefan Löfven · Bohuslav Sobotka