Soechoj Soe-24 Fencer

Soechoj Su-24
Algemeen
Rol	aanvalsvliegtuig
Bemanning	twee
Varianten	Su-24, Su-24M, Su-24MK, Su-24MR, Su-24MP
Status
Eerste vlucht	december 1971
Aantal gebouwd	1200
Gebruik	Afghanistan, Algerije, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Iran, Irak, Kazachstan, Libië, Sovjet-Unie/Rusland, Syrië, Oekraïne, Oezbekistan
Afmetingen
Lengte	22,67 m
Hoogte	6,19 m
Spanwijdte	17,63 m
Idem, ingeklapt	10,63 m
Vleugeloppervlak	55,2 m²
Gewicht
Leeggewicht	22.300 kg
Startgewicht	39.700 kg
Krachtbron
Motor(en)	2× Lyulka AL-21F-3a turbojets
Stuwkracht	elk 75 kN, met naverbrander 110 kN
Prestaties
Topsnelheid	Mach 1.1, 1550 km/h
Vliegbereik	2500 km
Actieradius	560 km
Dienstplafond	11 000 m
Bewapening
Boordgeschut	1× GSH-6-23 kanon
Ophangpunten	9
Bommen	tot 8000 kg
Raketten	verscheidene rakketten tot max 8000 kg totaal
Portaal    Luchtvaart

De Soechoj Su-24 (Russisch: Су-24) (NAVO-codenaam: Fencer) was de Sovjet-Unie's meest geavanceerde onderscheppings- en aanvalsvliegtuig in de jaren 1970 en '80 en was ontworpen door Soechoj. De tweezits, tweemotorige vliegtuig met verstelbare vleugels had de USSR's eerste navigatie/aanvalssysteem dat leek op die van de Amerikaanse General Dynamics F-111, al zijn de prestaties beter vergelijkbaar met de Panavia Tornado IDS. Hij is nog steeds in dienst bij de Russische Luchtmacht en andere exportlanden.

Geschiedenis

de Su-24 kwam voort uit specificaties uit de jaren '60 voor een nieuwe jachtbommenwerper ter vervanging van de Iljoesjin Il-28 en Yakovlev Yak-28. De specificaties, uitgegeven in 1964, vroegen om een vliegtuig met de mogelijk tot supersonisch vliegen op lage hoogte met grote navigatie en bombardeer nauwkeurigheid. De commandanten van de luchtmacht wisten dat ze het tactische nadeel hadden van een lange opstijgbaan met een kort bereik. Daardoor eiste de specificaties dat het toestel van kleine banen kon opereren.

Soechoj onderzocht eerst, evenals rivaal Mikojan-Goerevitsj (die min of meer tegelijkertijd bezig was met eenzelfde type vliegtuig, dat later de MiG-23 zou worden), de mogelijkheid van lift-jets om zo de opstijgafstand in te korten. Het eerste prototype, de T-6-1, welke voor het eerst vloog in 1967, had een deltavleugel met liftmotoren in de romp, gelijk aan de T-58VD 'Flagon-B', maar deze bleek over desastreus slechte vliegprestaties te beschikken. Een aangepaste versie, de T-6-2, had geen liftjets, maar naar beneden gebogen vleugeltips en ingebouwde vleugelkleppen. Dit gaf hem grote gelijkenis met de BAC TSR-2. Hoewel de T-6-2 beter mee te werken was, gaf zijn lage vleugelgewicht hem slechte prestaties op lage hoogte.

Een betere oplossing was variabele geometrie, ook toegepast op de vergelijkbare Soechoj Su-17 en MiG-23. Het tweede prototype werd uitgerust met een verstelbare vleugel, aangeduid met T-6-2IG. Deze vloog voor het eerst in 1970, en bleek succesvol genoeg te zijn om in productie te nemen, in eerste instantie onder de schuilnaam Su-15M.

De productie-Su-24 Fencer-A vloog voor het eerst in december 1971 en kwam in 1974 in dienst. Hij werd niet goed gefotografeerd door de NAVO totdat er een regiment werd gestationeerd in Oost-Duitsland vijf jaar later en de verwachte prestaties van de Fencer leidde tot redelijke paniek onder Westerse analytici, net zoals bij de MiG-25 Foxbat. Als meest geavanceerde toestel binnen de Sovjet-luchtmacht had de Su-24 ook last van enkele problemen, maar bleek populair te zijn onder de bemanningen. Het toestel is in het westen bekend als Fencer, maar de Russische bemanningen noemen het Chemodan (чeмодан, koffer) vanwege zijn mogelijkheden en veelzijdigheid.

De Su-24 evolueerde door enkele vroege versies, elk met hun eigen NAVO-Codenaam (maar waarschijnlijk hetzelfde binnen de Sovjet Luchtmacht). De ontwikkeling van een substantieel verbeterde versie, de Su-24M 'Fencer-D', begon al terwijl het originele toestel in dienst kwam, en kwam in 1978 in productie. De Su-24M kwam uiteindelijk in 1983 in dienst. Twee gespecialiseerde versies werden uit de Su-24M ontwikkeld, de Su-24MR Fencer-E verkenner en de Su-24MP Fencer-F ELINT versie.

Een export-versie van de Su-24M, de Su-24MK, is aan meerdere buitenlandse klanten verkocht. Tien gingen er naar Algerije, 15 naar Libië en 12 aan Syrië. In totaal zijn er 32-33 Su-24MK's verkocht aan Iran en Irak, maar bronnen verschillen op het specifieke aantal. Russische bronnen zeggen dat er negen aan Iran en 24 aan Irak werden verkocht en nu allemaal bij Iran in dienst zijn. Iran beweert dat het er 14 heeft aangeschaft, en er 16-18 Iraakse vliegtuigen bij kreeg die Irak waren ontsnapt tijdens de 1991 Golfoorlog om vernietiging te voorkomen.

De Sovjets gebruikten een paar Su-24's in Afghanistan in 1984 en de Fencer zag ook actie in Tsjetsjenië. Zijn nauwkeurigheid om bommen af te werpen tijdens de laatste worden bekritiseerd, omdat, ondanks dat hij binnen zijn specificaties bleef, er erg veel burgerslachtoffers vielen en gebouwen werden getroffen.

Er zijn ongeveer 1.200 Su-24s geproduceerd. Substantiële aantallen van ex-Sovjet Su-24's zijn nog in dienst bij Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Kazachstan, Rusland, Oezbekistan en Oekraïne. Ongeveer 577 zijn er momenteel operationeel met de Russische Luchtmacht waarvan er 130 onder de Russische Marine vallen.

Hoewel het een formidabel wapen was tijdens zijn dagen, wordt de Fencer waarschijnlijk vervangen voor de Su-34 Fullback of andere meer geavanceerde toestellen, als de Russische financiën het toelaten.

Varianten

• Su-24M Fencer-D - Een opgewaardeerde Fencer werd ontwikkeld in de midden jaren '70 en kwam rond 1983 in dienst. Hij heeft een 0,76m langere romp voor de cockpit gekregen, samen met een intrekbare tankbuis en een herontworpen kortere radome voor de nieuwe 'Orion-A' aanvalsradar. Hij kan herkend worden aan de enkele neusbuis, in plaats van de drie bij de oudere toestellen. De nieuwe radar werd gekoppeld aan een Relyef terreinvolgradar gekoppeld aan de SAU-6M1 automatische vliegsysteem, wat het laagvliegen met 'losse handen' mogelijk maakte. Een nieuw PNS-24M inertieel navigatiesysteem en digitale computer werden ook geïnstalleerd. Een Kaira 24 laser aanwijzer/TV systeem (gelijk aan het Amerikaanse Pave Tack) werd in een bobbel aan de bakboordzijde van de romp gemonteerd voorcompatibiliteit met geleide wapens, waaronder laser-geleide bommen en TV-geleide bommen en Kh-14 (AS-12Kegler) en Kh-59 (AS-13 Kingbolt) raketten, evenals ongeleide bommen en raketten. De nieuwe systemen leidden wel tot een reductie van de brandstofcapaciteit met 85 liter.
• Su-24MK Fencer-D - Export-versies van de Su-24M, al vliegen er ook een aantal bij GOS regimenten, was in de basis gelijk aan de Su-24M, maar met ietwat mindere avionica en enkele missen ook de tankbuis.
• Su-24MK Fencer-E - Tactische verkenningsversie, vloog voor het eerst in september 1980, en kwam in 1985 in dienst. Hij behield het grootste deel van de Su-24M's navigatiepakket, behalve de Orion-A aanvalsradar, het laser/TV systeem en het kanon, ten behoeve van twee panoramische camerasystemen, 'Aist-M' (Stork) TV camera, RDS BO 'Shtik' (Bajonet) zijwaartskijkende luchtradar, en 'Zima' (Winter) infrarood verkenningssysteem. Andere systemen worden in pods gedragen.
• Su-24MP Fencer-F - Een ELINT variant, bedoeld ter vervanging van de Yak-28PP Brewer-E. Vloog voor het eerst in december 1979. De Su-24MP heeft extra antennes voor het verkrijgen van inlichtingen, waardoor het geen laser/TV systeem heeft, maar wel het kanon heeft behouden, evenals de mogelijkheid tot het meenemen van maximaal vier R-60 (AA-8) raketten voor zelfverdediging. Er zijn er slechts een klein aantal (12-20) van geproduceerd.

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Sukhoi Su-24 op Wikimedia Commons.