Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Staatkundige geschiedenis
van de Nederlanden

Friesland

1024 Sticht 1528
Sticht Utrecht

Groningen &
Ommelanden

1339 Gelre 1543
Gelre

1384 Arms of the Duke of Burgundy (1364-1404).svg 1482
Bourgondische Nederlanden

Rijksabdij Thorn

Graafschap Horn

980 1795
Prinsbisdom
Luik


Rijksabdij
Stavelot-
Malmedy


Hertogdom
Bouillon

1482 Flag of the Low Countries.svg 1581 / 1795
Habsburgse Nederlanden
1556 Flag of the Low Countries.svg 1713
Spaanse Nederlanden
1588 Statenvlag.svg 1795
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
1581 - 1713
Zuidelijke Nederlanden
1713 Oostenrijkse Nederlanden Vlag.gif1795
Oostenrijkse Nederlanden
(1790
Flag of the Brabantine Revolution.svgVerenigde Nederlandse Staten
1795 Statenvlag.svg 1801
Bataafse Republiek
1795 Flag of France.svg 1804
Eerste Franse Republiek
1801 Statenvlag.svg 1806
Bataafs Gemenebest
1806 Flag of the Netherlands.svg 1810
Koninkrijk Holland
1810 Flag of France.svg 1813
Eerste Franse Keizerrijk
1804 Flag of France.svg 1815
Eerste Franse Keizerrijk
1813 Flag of the Netherlands.svg 1815
Vorstendom der Nederlanden
1815 Flag of the Netherlands.svg 1830
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
1815 - 1867
G-H
Luxemburg
1830
Flag of the Netherlands.svg
Koninkrijk der Nederlanden
1830 Flag of Belgium.svg
Koninkrijk België
(Duitse Bond)
1867 Flag of Luxembourg.svg
Groot- Hertogdom Luxemburg

Het Soevereine Vorstendom der Verenigde Nederlanden (21 november 1813 - 16 maart 1815), in de toenmalige spelling Souvereine Vorstendom der Verëenigde Nederlanden, was de voorloper van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden toen eind 1813 de overwinnaars van Napoleon een staatkundige herinrichting van Europa bewerkstelligden, die uiteindelijk zou worden vastgelegd door het Congres van Wenen.

Ontwerp en vorming[bewerken]

Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen herkreeg de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, die deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid als staat; haar staatsvorm werd echter gewijzigd tot een monarchie.

De proclamatie door het Driemanschap van 1813 van het Vorstendom der Verenigde Nederlanden werd op 21 november 1813 uitgeroepen.[1] De toenmalige erfprins Willem Frederik van Oranje-Nassau werd op 2 december in Amsterdam als "vorst" ingehaald,[2] nadat hij op 30 november in Scheveningen per schip vanuit Engeland was aangekomen. Dit vorstendom betrof echter aanvankelijk enkel de zogeheten Noordelijke Nederlanden

Met het Verdrag van Parijs in 1814 werd min of meer beslist tot het afstaan van de Zuidelijke Nederlanden (België en Luxemburg) door Frankrijk.

Onder andere over de toekomst van de rechteroever van de Maas waren er meningsverschillen, maar vorst Willem kreeg op 30 mei 1814 het voorlopig bestuur over de linkeroever van de Maas toebedeeld. Hierna maakte hij nog aanspraak op het gebied tussen Maas, Moezel en Rijn.

De (tijdelijke) vereniging met het Generaal gouvernement van België vond plaats op 1 augustus 1814[2] in een "réunion intime et complète". Willem werd Gouverneur-generaal van België. Tijdens het Congres van Wenen zou de definitieve eenwording worden bevestigd.

Provinciale indeling[bewerken]

Het vorstendom en de generaal gouvernementen 1814-1815

In de Grondwet van 29 maart 1814 werd de provinciale inrichting van het vorstendom geregeld. Daarbij werden in artikel 53 de volgende provincies ingesteld: Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Vriesland, Overijssel, Groningen, Braband en Drenthe.

In de grondwet werd ook een aantal grenswijzigingen geregeld. De tekst van artikel 54 luidde:

Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Vriesland, Overijssel, Groningen en Drenthe behouden hunne oude grensscheidingen, onder de volgende bepalingen:

Kuilenburg en Buren behooren onder Gelderland.

Vianen, Ameiden, Leerdam, Langerak, Sommelsdijk behooren onder Holland.

IJsselstein, mitsgaders Benschop, Noordpolsbroek en Jaarsveld behooren onder Utrecht.

Ameland en Schiermonnikoog behooren onder Vriesland.

Wedde en Westwoldingerland behooren onder Groningen.

Braband bestaat provisioneel uit alle de Landen en Steden, voormaals bekend onder den naam van Generaliteits Landen en uit zoodanige andere, als in lateren tijd verkregen en daarbij gevoegd zijn.

Deze provincie Braband omvatte daarmee ook Zeeuws-Vlaanderen en delen van de huidige provincies Nederlands Limburg en Belgisch Limburg

Verenigd Koninkrijk der Nederlanden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Verenigd Koninkrijk der Nederlanden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In maart 1815 werd deze vorst ingehuldigd tot "Koning der Verenigde Nederlanden", waarop ook de naam van het land veranderde in "Koninkrijk der Verenigde Nederlanden". Pas in 1831, een jaar na de afscheiding van (het koninkrijk) België veranderde dit in "Koninkrijk der Nederlanden". Deze benaming wordt tot op de huidige dag zowel gebruikt voor het grondgebied van de staat Nederland in enge zin als, in ruimere zin, voor het verband met de vroegere koloniën op grond van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden.

De toenmalige grote mogendheden Groot-Brittannië en Pruisen verschilden van mening over de definitieve afbakening van het territorium van deze staat: Pruisen wilde dat de Noordelijke Nederlanden zouden worden toegekend aan de Duitse Bond, die op 8 juni 1815 formeel in het leven werd geroepen. Groot-Brittannië wenste de Noordelijke Nederlanden echter samen te voegen met de Zuidelijke Nederlanden tot één staat, die buiten de Duitse Bond zou blijven. Deze fusie werd vooral bepleit door de Britse minister van Buitenlandse Zaken Castlereagh.

Uiteindelijk zou hij het grondgebied verkrijgen van de Oostenrijkse Nederlanden volgens de grenzen uit 1789 (dus zonder Frans-Vlaanderen), de oude Republiek, en het prinsbisdom Luik, met enkele correcties. Willem poogde vergeefs ook Givet, Le Quesnoy, Maubeuge, Valencijn en Condé toegewezen te krijgen. Sittard wilde Duits blijven maar kwam bij het verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Herzogenrath wilde Nederlands blijven maar kwam toch bij de Duitse Bond.

Met Luxemburg kwam een personele unie tot stand: de vorst van Nederland was tevens de groothertog van Luxemburg, dat lid was van de Duitse Bond.

Hoewel Luxemburg in principe niet tot het Verenigd Koninkrijk behoorde en deel uitmaakte van de Duitse Bond, beschouwde Willem het ook als deel van "zijn" verenigde Nederlanden. Toen bekend werd dat Napoleon op 26 februari 1815 ontsnapt was van Elba, aarzelde Willem niet langer en riep hij zich op 16 maart met instemming van de mogendheden uit tot koning der Nederlanden, Willem I, nadat op 13 februari de Nederlanden definitief verenigd werden door het Verdrag der XXXVIII Artikelen.

Napoleons herenigde leger overschreed de grens van het nieuwe Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, en raakte slaags met de troepen van de Zevende Coalitie, die uiteindelijk zou zegevieren in de Slag bij Waterloo op 18 juni; hiermee was het nieuwe koninkrijk voorlopig veiliggesteld tegenover Frankrijk.

In september 1815 werd in Brussel de vereniging van de Noordelijke- en Zuidelijke Nederlanden plechtig gevierd. Met de eenwording verwezenlijkte Willem I het ideaal van Willem van Oranje.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten

Literatuur

  • Historisch gedenkboek der herstelling van Neêrlands onafhankelijkheid in 1813. 4 delen. Haarlem, 1912-1913.
  • Johann Stephan Wijne Koning Willem I, uitg. Kruseman, Den Haag (1964)
  • Leonard Jan Plemp van Duiveland Willem Frederik, koning der Nederlanden, uitg. Nederlandsche Handel-Maatschappij, Amsterdam (1949)
  • Adriaan Goslinga Koning Willem I als verlicht despoot, uitg. Bosch, Baarn (1918)