Spaanse peper

Spaanse pepers

Rode Pepers in zak in India

Schaal met hete pepers

Capsicum baccatum

Spaanse peper, ook wel rode peper, is een verzamelnaam van de bekende rode langwerpige chilipepers en is afkomstig van planten van het geslacht Capsicum (uit de nachtschadefamilie (Solanaceae), waartoe ook de aardappel en de tomaat behoren). Ook de cayennepeper behoort hiertoe. De stof die verantwoordelijk is voor zijn hete smaak is capsaïcine. Spaanse peper is, naast de gewone korrelpeper die een andere 'hete' stof bevat (namelijk piperine) en die ook wat aromatischer is, de belangrijkste specerij om gerechten heet te laten smaken.

Afkomst

Spaanse peper komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika. Beide soorten peper hebben gemeen dat ze direct de warmtezintuigen in de mond prikkelen (dus niet de smaakzin) en daardoor het idee geven dat het gerecht te heet is zodat de smaak vaak als 'heet' wordt omschreven.

Rode pepers zijn als onrijpe vorm groen en worden vaak ook in die toestand gegeten, net zoals groene paprika de onrijpe versie van de rode paprika is. De rode paprika is overigens botanisch gezien ook gewoon een peper, maar een heel milde. Er zijn inmiddels ook andere kleurvarianten zoals geel, wit en oranje. Omdat groene pepers langer houdbaar zijn, zijn er planten gekweekt waarbij de groene variant al eetbaar is; gele en oranje varianten zijn gekweekt om meer variatie te hebben.

Soorten en kenmerken

De oorspronkelijke groene (=onrijpe) of rode pepers worden in vele varianten van kleur, vorm, grootte en scherpte gekweekt en gegeten, van de zoete Nederlandse rode, groene, gele, of witte paprika tot de habaneropeper die 300.000 keer verdund kan worden voor hij niet meer als scherp te proeven is. De meest gekweekte soorten:

• Capsicum annuum — de meeste gewone soorten, bv Jalapeño, paprika, Spaanse peper
• Capsicum baccatum — de besachtige Zuid-Amerikaanse chilipepers, aji
• Capsicum chinense — waaronder de extreem hete habanero en Madame Jeanette
• Capsicum frutescens — struikpepers waarvan onder andere tabascosaus wordt gemaakt
• Capsicum pubescens — waaronder de Zuid-Amerikaanse rocotopepers.

Rode pepers worden wereldwijd gekweekt in alle landen waar ze willen groeien. Interessant is dat de Indiase en Thaise keuken, die er zoveel gebruik van maken dat ze voor veel Nederlanders synoniem zijn met 'heet' voedsel, deze peper pas na de introductie ervan door westerlingen hebben leren kennen.

Keukengebruik

Spaanse peper kan meegekookt worden in gerechten als chili con carne, Indiase curry's en dergelijke. Het pikantste deel zijn de zaadlijsten, de witte randen waaraan de zaden vastzitten met het rode vruchtvlees. De waargenomen scherpte van een rodepepergerecht neemt na enkele happen nog toe, eenmaal een klein hapje proeven geeft geen goed beeld. Heeft men zich vergaloppeerd, dan is melk, een hapje witte rijst of brood een goed middel om de smaak vrij snel te dempen.

Vermalen rode pepers, gemengd met zout en soms azijn worden als sambal verkocht. Gedroogd rode-peperpoeder wordt ook onder de naam cayennepeper verkocht. Overigens bestaan er ook rode peperkorrels, maar die worden niet aangeduid als rode peper. (Zie peper voor dit product).

Andere bekende rode peperproducten: tabascosaus, harissa en chilipoeder.

Effecten van peper

Het eten van zeer scherpe gerechten is in zekere mate verslavend als men er eenmaal aan gewend is. Het capsaïcine stimuleert de warmtezintuigen in de mond en wekt zo de indruk van hitte. Als reactie hierop worden in de hersenen endorfinen afgescheiden om de pijn van deze vermeende 'brandwond' minder te voelen. Endorfinen zijn de lichaamseigen stoffen die op dezelfde receptor gaan zitten als morfine. Dit geeft de gebruiker een plezierig en behaaglijk gevoel.

Op de huid wordt peper toegepast in capsicumcrème die een warmtegevoel en een versterkte doorbloeding geeft en bij gewrichtspijnen wordt toegepast.

Het eten van rode pepers zou helpen tegen verkoudheid. Ook zou het eten van pepers de stofwisseling doen versnellen.

Sterkte

De sterkte van rode peper kan erg verschillen van soort tot soort en zelfs van peper tot peper binnen een soort. Een fout die vaak gemaakt wordt in de keuken is om het uiteinde van de peper even te proeven om de sterkte te beoordelen, maar het uiteinde kan veel milder zijn dan de rest mede omdat er geen pitjes en zaadlijsten in zitten die meestal extra scherp zijn.

Mensen die wel eens scherpe Spaanse pepers hebben gesneden en daarna hun ogen of lippen hebben aangeraakt of een tampon hebben ingebracht, weten hoe onaangenaam dat gevoel is. Verder kan men soms tijdens de stoelgang nog een tweede keer van een scherpe pepermaaltijd 'genieten'. Aangezien peper in de mond slechts de indruk wekt dat deze in brand staat en er verder in het maag-darmkanaal niet veel temperatuurzenuwen voorkomen –behalve bij de anus– zou het eten van grotere hoeveelheden peper lichamelijk geen problemen moeten opleveren. Overigens went men snel aan het eten van peper en is het vooral in tropische en subtropische streken erg populair (naar verluidt omdat het zweten bevordert, of ook wel omdat het goed zou zijn tegen parasitaire worminfecties).

Erg scherpe pepersoorten zijn de gele Madame Jeanette uit Suriname en de habaneropeper uit Mexico. Kleine gedroogde rode of groene pepertjes (van zo'n 1,5 cm), in Indonesië rawit genoemd, kunnen ook heel heet zijn.

De Scovilleschaal, ontwikkeld door Wilbur Scoville in 1912, meet de heetheid van een peper. Oorspronkelijk door smaaktests waarbij gekeken werd hoever men een gemalen peper moest verdunnen voor hij niet meer als scherp werd waargenomen, tegenwoordig door de concentratie van capsaïcine te meten. Een gerecht wordt al als pittig ervaren rond de 500-1000 Scoville-eenheden, jalapeño's variëren tussen de 3000 en 6000, en habaneropepers kunnen soms wel een heetheid van 300.000 eenheden bereiken. De heetste peper ter wereld is de zogenaamde 'infinity-chilipeper', die in maart 2010 door onderzoekers van de Warwick University is gemeten op 1.067.286 Scoville-eenheden. Daarmee verslaat hij de Naga Jolokia (ook wel bekend als de Bhut Jolokia) welke met 1.000.000 Scoville-eenheden tot dan toe de meest scherpe peper was. De 'infinity-chilipeper' dankt zijn naam aan de langdurigheid van zijn hete smaak en is ontstaan door het kruisen van diverse andere pepers door de Britse kweker Woody Woods. De capsaïcine die de peper scherp maakt zit vooral in de 'ribben' van de vrucht (de inwendige zaadlijsten) en in de zaden. Pure capsaïcine heeft een hittegraad van 16.000.000 Scoville-eenheden.

Trivia

• Pepperspray wordt van heel scherpe pepers gemaakt en wordt in het gezicht van de tegenstander gespoten, waarna deze zo'n ontzettend brandend gevoel in vooral zijn ogen krijgt dat hij vrijwel direct uitgeschakeld is en onmiddellijk op zoek gaat naar een emmer water (of beter: melk).
• Het insmeren van de geslachtsdelen met peper schijnt een methode te zijn geweest die de Nederlanders gebruikten in de koloniale tijd om inlandse bedienden te straffen wanneer zij niet hard genoeg werkten.
• In de Verenigde Staten zijn jalapeñopepers en vele andere pepersoorten zeer populair in marinades. Soms wordt gemarineerde kip ("Atomic Chicken Wings") geserveerd met een scherpte van 150.000 op de schaal van Scoville. Klanten worden verplicht tevoren een formulier te ondertekenen waarin ze verklaren hun geld niet terug te zullen vragen, en overigens ieder risico voor het eten van de kip te accepteren. Studentenverenigingen laten soms hun eerstejaars de kip eten in het kader van hun ontgroeningen.
• De Spaanse peper wordt in het zuiden van China door de politie uitgedeeld aan automobilisten. Volgens de Chinese overheid is het een goed middel om wakker te blijven, zodat het aantal auto-ongelukken door in slaap vallende automobilisten zou dalen. De resultaten zouden tot nu toe positief zijn.

Zie ook

• Piment

Referenties

Wikibooks

Wikikookboek bevat een recept voor Spaanse peper.

Mediabestanden

Zie de categorie Capsicum van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.