Spaarne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spaarne
Location Spaarne.png
Lengte 10,5 km
Van Haarlemmermeer
Naar Het IJ
Stroomt door Nederland, Noord-Holland, Haarlem en Spaarndam
Binnen Spaarne met, geheel rechts, het Teylers Museum
Binnen Spaarne met, geheel rechts, het Teylers Museum
Portaal  Portaalicoon   Geografie

Het Spaarne is een rivier in Noord-Holland, Nederland. De rivier stroomt door Haarlem naar Spaarndam. De naam Spaarne is waarschijnlijk afgeleid van 'Spier', dat riet betekent.[bron?]

Waterloopkundige geschiedenis[bewerken]

Oorspronkelijk vormde het Spaarne een verbinding tussen het Haarlemmermeer en het IJ. In de 13e eeuw werd bij de uitmonding op het IJ een dam met spuisluizen in het Spaarne gelegd als onderdeel van de Spaarndammerdijk. Hier ontstond het dorp Spaarndam. Dit was met de Kolksluis en later de Grote Sluis de belangrijkste afwatering van het boezemwater van het Hoogheemraadschap van Rijnland.

Na het droogmaken van de Haarlemmermeer (1852) is het Spaarne een zijarm geworden van de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder. Het droogleggen van de Haarlemmermeer had als gevolg dat de doorstroming van het Spaarne sterk verminderde. Het water van de Haarlemmermeer liep nu ook via de Ringvaart en Zijkanaal F naar het Noordzeekanaal en het IJ: De rivier werd steeds ondieper.

Bij de aanleg van het Noordzeekanaal (gereed in 1876) zijn grote delen van het IJ ingepolderd; bij Spaarndam is nog een deel van Het IJ gespaard gebleven. Vanuit Spaarndam is het Noordzeekanaal te bereiken via het Zijkanaal C.

Het vaarwater van het Spaarne werd ten behoeve van de bedrijven aan het Spaarne, zoals de werf Conrad en machinefabriek Figee, meermaals aangepast. Conrad verlengt zelf de 7,5 meter brede sluis van 28 naar 43 meter en in 1898 betaalt het bedrijf driekwart van de verlenging en verbreding naar 100 bij 12 meter. Ook diept de gemeente Haarlem na lang aandringen Het Spaarne uit.

Binnen en Buiten Spaarne[bewerken]

Het deel van de rivier tussen de Kampersingel en de Kloppersingel in Haarlem heet Binnen Spaarne. Het deel tussen de Ringvaart en de Kampersingel heet Zuider Buiten Spaarne en het deel van de Kloppersingel tot Spaarndam heet Noorder Buiten Spaarne.

De oevers vanaf de 19e eeuw[bewerken]

Zoals het grootste deel van de zware industrie bestaan bovengenoemde bedrijven niet meer: Conrad, dat praktisch vanaf de oprichting in 1883 afhankelijk was van het tegenwoordige Stork, beëindigde in 2004 de productie; die werd overgenomen door Hollandia in Krimpen aan den IJssel. Figee is in 2005 failliet gegaan nadat bij de overname in 1998 door NISTA B.V. de productie in Haarlem al was beëindigd.[1][2]De Figee-hallen worden omgebouwd tot kantoren. Op het Droste-terrein komt een nieuw kantoorgebouw en in de oude fabriek die in 2004 gesloten werd komen appartementen.

Sinds 1885 is KRZV Het Spaarne in Heemstede aan het Spaarne gevestigd. Nabij het Zuider Buiten Spaarne bevond zich sinds 1899 de Mariastichting als (r.k.) ziekenhuis; het terrein is nu bebouwd met woningen, met behoud van het oude hoofdgebouw. Eind december 2004 is het gefuseerde Spaarne Ziekenhuis verhuisd naar Hoofddorp. Sinds 1973 bevond zich onder Heemstede het Diaconessenhuis, inmiddels Spaarne Ziekenhuis.

Zie ook[bewerken]

Foto's[bewerken]

Trivia[bewerken]

In Haarlem loopt een weg langs de rivier Spaarne welke ook de naam draagt van Spaarne. Deze loopt vanaf de de "Donkere Spaarne" tot aan de "Turfmarkt".

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Haarlems oudste tijden: een vroeg-middeleeuwsch stadsbeeld, J.M Sterck-Proot, Tjeenk Willink Haarlem, 1930.
  • Haarlem bij gaslicht, Bert Sliggers jr., Kruseman's uitgeversmaatschappij b.v. Den Haag.
  • Historische informatie Door Archiefdienst Kennemerland, tot aan de 19e eeuw
  • Bert Sliggers e.a., De loop van het Spaarne; de geschiedenis van een rivier. Haarlem, Schuyt, 1987.
  • Hans Krol en Gerard Pley, Spaarne Ziekenhuis; van Diaconessenhuis en Mariastichting tot Spaarne Ziekenhuis. Haarlem, De Vrieseborch, 2005.