Speculaas

Speculaaskoekjes

Speculaasbrokken

Gevulde speculaas

Speculaaskruiden:witte peper, kaneel, gember, kruidnagel, kardemom en nootmuskaat)

Speculaaspers

Speculaas (voorheen: speculatie), in België ook: speculoos (deze nevenvorm heeft zich uitgebreid tot het Belgisch-Frans als spéculoos of spéculaus) is een soort koek die vooral rond het sinterklaasfeest populair is. De laatste decennia is het echter normaal geworden het hele jaar door speculaas te eten. Speculaas wordt voornamelijk in Nederland en België gemaakt en gegeten.

Er zijn meerdere verklaringen voor het woord speculaas:

• Het Latijnse woord speculator ('hij die alles ziet'); wat tevens de bijnaam is van Sint-Nicolaas;
• Het Latijnse woord speculum (spiegel), omdat een speculaaspop het spiegelbeeld is van de afbeelding op de koekplank waarmee het gemaakt is;
• In ouder Nederlands betekende speculatie "overdenking" of "vermoeden". De koek werd daarom (mogelijk schertsend) speculatie genoemd omdat het oorspronkelijk een gebak voor fijnproevers was. Speculatie in de betekenis "veronderstellen" of "bedenken" kan impliceren dat het gebak een soort "fantasiegoed" zou zijn.
• Er zou ook een verband kunnen zijn met specerij, een verwijzing naar de kruiden die speculaas typeren.

Kenmerken

Speculaas is een gebak dat weinig rijst, het bevat enkel bakpoeder als rijsmiddel, waardoor het een vaste structuur heeft. Speculaas wordt gemaakt door boter te mengen met cassonade (of basterdsuiker) en speculaaskruiden, en dit dan te mengen met de bloem en het bakpoeder. Bij het maken van het deeg is het belangrijk om de temperatuur van het deeg niet te snel te laten stijgen. Dit deeg wordt liefst een nacht in een koude omgeving gezet zodat de smaak van de kruiden het deeg terdege kan doordringen, waarna het in vormen gebakken wordt in een warme oven.

Kenmerkend voor speculaas zijn - behalve de bruine suiker - de speculaaskruiden die bestaan uit een mengsel van kaneel (8), nootmuskaat (2), kruidnagel (2), gemberpoeder (1), kardemom (1) en witte peper (1). Verschillende variaties zijn echter mogelijk met bijvoorbeeld anijs, korianderzaad en foelie.

De meeste speculaasproducten zijn gemaakt van bloem, bruine suiker, boter en speculaaskruiden. Sommige Belgische fabrikanten gebruiken echter weinig of geen speculaaskruiden. De hoofdingrediënten van hun koekjes zijn tarwebloem, kandijstroop en kaneel. Ook typerend Belgisch zijn de dikkere ovalen speculozen die nog zacht zijn, en niet 'knappen' bij het breken. In Nederland komen deze ook voor, dan wel niet zo groot (minder dik), maar daar vult men ze meestal dan met amandelspijs of amandelpasta, een ietwat duurdere speculaas die meer door de warme bakker wordt tentoongesteld.

Hasselt is zeer bekend om de zogenaamde "Hasseltse speculaas". Op 13 januari 1870 verwierf de Hasseltse bakker Antoine Deplée een brevet op de Hasseltse speculaas: "une espèce de pain d'amandes connu sous le nom de spéculation." Hij commercialiseerde deze speculaas tot in het buitenland.

Producten met speculaaskruiden:

• Kruidnoten (vaak ten onrechte pepernoten genoemd)
• Speculaaspasta
• Amandelspeculaas
• Gevulde speculaas
• Roomboterspeculaas
• Speculaasbrokken
• Speculaaspop

Speculaas staat ook bekend om zijn laxerende werking, het stimuleert de darmen.

Vrijer

Speculaaspopjes

Een grote speculaaspop wordt een vrijer genoemd. Vroeger versierde een jongen een speculaaspop met bijvoorbeeld glazuur en noten. Deze bracht hij naar een meisje om haar te laten merken dat hij gevoelens had voor haar. Als de pop door het meisje werd aangenomen, waren de gevoelens wederzijds. Hier komt de uitdrukking iemand versieren vandaan.

Zie ook

• Kermiskoek, werd ook aan een geliefde gegeven
• Peperkoek
• Ontbijtkoek
• Dinantse koek
• Taaitaai

Bronnen, noten en/of referenties

Sinterklaasfeest

---