Spookorchis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spookorchis
Spookorchis
Spookorchis
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: Eenzaadlobbigen
Orde: Asparagales
Familie: Orchidaceae (Orchideeënfamilie)
Onderfamilie: Epidendroideae
Geslachtengroep: Gastrodieae
Subtribus: Epipogiinae
Geslacht: Epipogium
Soort
Epipogium aphyllum
Sw. (1814)
Afbeeldingen Spookorchis op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Spookorchis op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De spookorchis (Epipogium aphyllum) is een orchidee van het geslacht Epipogium. Het is een plant zonder bladgroen (achlorofyl) die voedsel opneemt via een schimmel (epiparasiet). Het is een zeldzame soort van schaduwrijke bossen, die ook in Europa voorkomt.

De plant dankt zijn naam aan zijn bleke uiterlijk.

Naamgeving en etymologie[bewerken]

Synoniemen: Epipactis epipogum Crantz 1769, Epipactis epipogium (L.) All. 1789, Epipogium aphyllum var. stenochilum Hand.-Mazz. 1925, Epipogium epipogium (L.) H.Karst. 1881, Epipogium generalis E.H.L.Krause in J.Sturm 1905, Epipogium gmelini L.C.M. Richard 1818, Epipogon epipogium (L.) H.Karst 1880, Epipogon epipogon Kern. 1893, Epipogon generalis E.H.L. Krause 1905, Limodorum epipogium Sw. 1799, Orchis aphylla Forssk. 1775, Satyrium epipogium L. 1753, Serapias epipogium (L.) Steud. 1821

  • Nederlands: Spookorchis
  • Frans: Épipogon sans feuilles
  • Engels: Ghost Orchid
  • Duits: Blattloser Widerbart, Ohnblatt

De botanische naam Epipogium is afgeleid van het Oudgriekse ‘epi’ (op- of buitenwaarts) en ‘pôgôn’ (baard), wat zou verwijzen naar de positie en/of de gelijkenis van de bloemlip met een baard. Aphyllum komt eveneens van het Oudgriekse ‘a’ (zonder) en ‘phyllum’ (blad), en slaat op de afwezigheid van (groene) bladeren.

Kenmerken[bewerken]

Plant[bewerken]

De spookorchis is een kleine, onopvallende plant, tot 20 cm hoog, zonder bladgroen (achlorofyl). De bloemstengel is wit, geel of licht violet, licht gezwollen aan de basis, dik maar breekbaar, en voorzien van schubben. De bloeiwijze is een losbloemige aar met twee tot acht in verhouding grote, hangende bloemen.

De plant bezit geen echte wortels, maar een koraalachtig vertakte rizoom.

Bladeren[bewerken]

De plant bezit geen groene bladeren, slechts wat membraanachtige, stengelomvattende schutblaadjes, langer dan het vruchtbeginsel.

Spookorchis, detail bloem

Bloemen[bewerken]

De bloemen zijn niet gedraaid (resupinatie) zoals bij de meeste orchideeën, dus de bloem lijkt ondersteboven te staan. De sepalen en petalen zijn praktisch gelijk van vorm, lang ovaal, doorschijnend geel of roze, met min of meer duidelijke nerven, en hangen af. De bloemlip bestaat net als die van bosvogeltjes uit twee delen: een bekervormige hypochiel, die nectar bevat en die verder gaat in een lichtgekleurd, gebogen en zakvormig spoor, en een scharnierend verbonden epichiel, smal en dubbel gevouwen, met gekartelde randen en roodgekleurde papillen. Het korte gynostemium is geel en heeft een bolle top.

De plant verschijnt boven de aarde vanaf juni en bloeit kort daarna tot in augustus, maar de plant komt zelden tot bloei.

De spookorchis in zijn natuurlijke habitat

Habitat[bewerken]

De spookorchis geeft de voorkeur aan neutrale tot kalkrijke, vochtige bodems in schaduwrijke dichte loof- en naaldbossen. In middelgebergtes tot 1800 m.

Verspreiding en voorkomen[bewerken]

Europa en het Midden-Oosten, oostwaarts tot in Siberië, Kamtsjatka en Japan, en in de Himalaya.

In Europa wijd verspreid maar plaatselijk zeer zeldzaam, van Portugal tot Turkije en in het noorden tot Groot-Brittannië en Scandinavië. Niet in Nederland en België, maar wel gevonden in Luxemburg en Duitsland.

Verwante en gelijkende soorten[bewerken]

De spookorchis is de enige vertegenwoordiger van het geslacht Epipogium en van de tribus Gastrodieae in Europa.

Verwarring andere soorten is door de afwezigheid van bladgroen en de niet-gedraaide bloem nauwelijks mogelijk. Andere Europese achlorofyle orchideeën, zoals het vogelnestje (Neottia nidus-avis) en de paarse aspergeorchis (Limodorum abortivum), hebben gedraaide bloemen en zijn feller gekleurd.

Bedreiging en bescherming[bewerken]

De spookorchis is over praktisch heel Europa beschermd.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  • Ouvrage collectif sous l'Egide de la Société Français d'Orchidophilie, 1998.: Les Orchidées de France, Belgique et Luxembourg, Collection Parthenope, ISBN 2-9510379-1-0
  • Pierre Delforge, 1994.:Guide des orchidées d'Europe, d'Afrique du Nord et du Proche-Orient, Delachaux et Niestlé, ISBN 2-603-01323-8