Spoorlijn Arnhem - Nijmegen

Arnhem - Nijmegen
Totale lengte	17,0 km
Spoorwijdte	normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door	Staat der Nederlanden
Geopend	15 juni 1879
Huidige status	in gebruik
Geëlektrificeerd	1940
Aantal sporen	2
Baanvaksnelheid (in km/h)	140
Beveiliging of treinbeïnvloeding	ATB EG
Treindienst door Arnhem - Nijmegen: NS Arnhem - Elst - (Tiel): Syntus
lijn van Leeuwarden lijn van Elten 0,0 Arnhem opstelterrein lijn naar Amsterdam Centraal aansluiting KEMA opgebroken 1,7 Oosterbeek Laag Nederrijn 3,0 Rijnbrug 4 Laarstraat 5 Arnhem Zuid 6 De Wetering 8 Arnhemschestraat 8,7 Elst aansluiting Heinz opgebroken 10 Reet lijn naar Dordrecht lijn van Kijfhoek naar Zevenaar alleen goederen A15E31 11,1 Ressen-Bemmel 14,6 Nijmegen Lent voorheen Lent Spoorbrug Nijmegen Waal tramlijn van Wamel, tramlijn van Neerbosch opgebroken lijn van Haven- en industrieterrein buiten gebruik 17,0 Nijmegen tramlijnen naar St Anna, Beek & Berg en Dal opgebroken tramlijn naar Venlo opgebroken lijn naar Venlo lijn naar Kleef buiten gebruik lijn naar Tilburg

De spoorlijn tussen Arnhem en Nijmegen is een door de Staat der Nederlanden aangelegde spoorweg die werd geopend op 15 juni 1879. De lijn is geheel dubbelsporig en kent twee grote spoorbruggen: over de Nederrijn bij Arnhem en de Spoorbrug Nijmegen over de Waal bij Nijmegen. In 1940 werd de lijn geëlektrificeerd. Tussen de Tweede Wereldoorlog en 2001 kende de lijn maar een station tussen Arnhem en Nijmegen, dat van Elst.

Geschiedenis

Spoorbrug over de Waal in 1879

Toen in 1876 de laatste door de Staat aangelegde spoorlijnen gereed waren, bleek dat er toch nog enkele belangrijke schakels in het spoorwegnet ontbraken. De belangrijkste spoorlijn die nog ontbrak was wel die tussen Arnhem en Nijmegen. Besloten werd om nog enkele zogenaamde staatslijnen aan te leggen. De bouw van de slechts 17 kilometer lange spoorlijn tussen Arnhem en Nijmegen was relatief duur omdat twee van de grote rivieren, de Rijn en de Waal, overbrugd moesten worden. In 1879 kon de lijn in gebruik genomen worden.

Drie jaar na de opening van de verbinding werd ten zuiden van Elst de spoorlijn naar Geldermalsen in gebruik genomen. De zogenaamde Betuwelijn kreeg in 1882 zowel een aansluiting richting Arnhem als een aansluiting naar Nijmegen. In Elst en Ressen-Bemmel kon worden overgestapt.

Omdat de spoorlijn Arnhem - Nijmegen tot het zogenaamde Middennet behoorde, werd het traject nog voor de Tweede Wereldoorlog geëlectrificeerd.

Stations en gebouwen

Langs de spoorlijn werden drie stations in gebruik genomen: Oosterbeek Laag, Elst en Ressen-Bemmel. In Arnhem werd het bestaande station gebruikt en in Nijmegen kwam in 1892 een nieuw hoofdgebouw gereed. Hiervoor werd 13 jaar gebruikgemaakt van een tijdelijk station. Enkele jaren na de opening van het traject kreeg ook Lent een halte aan de lijn. Hier verscheen in 1914 een echt stationsgebouwtje. Behalve Elst werden alle tussenstations en stopplaatsen nog voor de Tweede Wereldoorlog gesloten. En behalve het voormalige stationsgebouw van Oosterbeek Laag zijn alle oorspronkelijke stationsgebouwen inmiddels gesloopt.

Daarnaast staat in het spoorwegmuseum nog een gebouwtje dat in Elst bij de overweg aan de Arnhemsestraatweg (huidige Rijksweg Noord) bij de overweg gestaan heeft. Nadat de klassieke beveiliging begin jaren 80 hier vervangen is door centraal gestuurde beveiliging is dit gebouwtje hier naar toe verplaatst.

In 2001 en 2005 werden er twee nieuwe voorstadshaltes geopend, respectievelijk Nijmegen Lent en Arnhem Zuid.

Dienstregeling

VIRM treinstellen 8745 en 9417 verlaten op 30 augustus 2008, onderweg van Den Helder naar Nijmegen, de Rijnbrug bij Oosterbeek.

De spoorlijn tussen Arnhem en Nijmegen was één van de weinige verbindende schakels tussen het noordelijke en zuidelijke deel van het Nederlandse spoorwegnet. Ook vormde het traject lange tijd een belangrijke verbinding tussen Amsterdam en Duitsland.

Het traject is onderdeel (geweest) van een groot aantal treindiensten. De belangrijkste treindiensten zijn de treinen tussen Nijmegen en Amsterdam en tussen Zwolle en Zuid Nederland. Ook de treinen die op de Betuwelijn reden, maakten gebruik van een deel van het traject. In 1990 werd de reguliere treindienst tussen Nijmegen en Tiel beëindigd. Tot 2000 werd de aansluiting nog incidenteel gebruikt, bijvoorbeeld tijdens de Nijmeegse Vierdaagse.

In de dienstregeling van 2009 rijden de volgende treinen over het traject:

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
3000	Intercity	Nijmegen – Arnhem – Ede-Wageningen – Utrecht Centraal – Amsterdam Centraal – Alkmaar – Den Helder	Stopt na 20:00 ook op Driebergen-Zeist. Stopt alleen 's avonds en op zondag in Heiloo
3100	Intercity	Schiphol – Utrecht Centraal – Ede-Wageningen – Arnhem – Nijmegen	Rijdt niet in de avonduren
3600	Intercity	Roosendaal – Tilburg – 's-Hertogenbosch – Nijmegen – Arnhem – Zutphen – Deventer – Zwolle	Stopt tussen Nijmegen en Arnhem en tussen Deventer en Zwolle op alle tussengelegen stations.
7600	Sprinter	Nijmegen – Arnhem – Zutphen
31100	Stoptrein (Syntus)	Arnhem – Elst – Tiel

Internationale treindiensten

Tien jaar na de opening van de spoorlijn werd het traject Ressen-Bemmel - Nijmegen onderdeel van een belangrijke internationale spoorwegverbinding. Via de Betuwelijn en de aansluiting naar Nijmegen had de HIJSM vanaf 1889 namelijk een eigen rechtstreekse verbinding van Amsterdam via Amersfoort en Kesteren naar Duitsland. Hierbij werd gebruikgemaakt van de in 1865 geopende spoorlijn Nijmegen - Kleef.

Toen in de loop van de jaren '20 van de 20e eeuw de spoorwegmaatschappijen steeds verder gingen samenwerken werd de verbinding minder belangrijk en reden de meeste treinen tussen Amsterdam en Duitsland via de oude Rhijnspoorweg. De lijn via Kesteren werd echter nog wel gebruikt voor doorgaande sneltreinen van Amsterdam via Nijmegen naar Maastricht en verder richting Zuid-Duitsland en Zwitserland.

In 1944 werd de spoorbrug bij Rhenen vernield. De brug werd na de Tweede Wereldoorlog niet hersteld, waardoor er een einde kwam aan de rechtstreekse treinen van en naar Amsterdam via de Betuwelijn. De meeste internationale treinen reden nog altijd via Arnhem en Zevenaar. Een enkele doorgaande trein reed via Nijmegen. In 1988 reed de laatste D-trein via Nijmegen. Drie jaar later werd al het internationale treinverkeer dat via de spoorlijn Nijmegen - Kleef reed, beëindigd.

Werkzaamheden

In de zomer van 2010 zijn in het kader van het project Arnhem Centraal, waarbij station Arnhem wordt omgebouwd tot internationaal knooppunt, werkzaamheden uitgevoerd aan de spoorlijn Arnhem-Nijmegen. Zo is er op de splitsing van het spoor naar Utrecht een dive-under gemaakt zodat treinen vanuit Nijmegen vrij doorgang hebben naar Arnhem zonder daarbij het treinverkeer naar en van Utrecht te hinderen. De constructie is 735 m lang en gaat onder vijf sporen door. Op 29 augustus 2011 is deze verbinding in gebruik gesteld .