Spoorlijn Elst - Dordrecht
| Betuwelijn Elst - Dordrecht |
|
|---|---|
 |
|
| Totale lengte | 92,8 km |
| Spoorwijdte | normaalspoor 1435 mm |
| Aangelegd door | Staat der Nederlanden |
| Geopend Elst - Geldermalsen: 1 november 1882
Geldermalsen - Gorinchem: 1 december 1883 Gorinchem - Dordrecht: 16 juli 1885 |
|
| Huidige status | in gebruik |
| Geëlektrificeerd Tiel - Geldermalsen: 1978
Geldermalsen - Dordrecht: 1992 |
|
| Aantal sporen Elst - Vork: 1
Vork - Kesteren: 2 Kesteren - Wadenoijen: 1 Wadenoijen - Geldermalsen: 2 Geldermalsen - Dordrecht Stadspolders: 1 Dordrecht Stadspolders - Dordrecht: 2 |
|
| Baanvaksnelheid Elst - Gorinchem - Sliedrecht: 100
Sliedrecht - Dordrecht: 130 |
|
| Beveiliging |
|
| Treindienst door |
|
| Traject | |
De Betuwelijn is de onofficiële naam van een Nederlandse spoorweg door de Betuwe van Elst via Geldermalsen naar Dordrecht. De Betuwelijn werd naar aanleiding van een initiatief van enkele Dordtse notabelen aangelegd door de Staat volgens de wet van 10 november 1875, onder de naam "Merwe- en Waalspoorweg".
Inhoud |
Geschiedenis[bewerken]
Op 1 november 1882 werd Elst - Geldermalsen in gebruik genomen, op 1 december 1883 Geldermalsen - Gorinchem en op 16 juli 1885 Gorinchem - Dordrecht. In 1886 werd bovendien het baanvak Amersfoort - Kesteren in gebruik genomen. Door de ingebruikname van deze spoorlijnen ontstonden alternatieve verbindingen van Amsterdam naar Duitsland via Amersfoort - Kesteren - Nijmegen - Kleef en van Rotterdam naar Duitsland via Dordrecht - Geldermalsen - Nijmegen - Kleef. Om de concurrentie te stimuleren werd deze spoorlijn in exploitatie gegeven aan de Staatsspoorwegen. Na de aansluiting van de Spoorlijn Amersfoort-Kesteren kreeg de Staatsspoorwegen concurrentie van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM). Na de herverdeling van de exploitatie van staatsspoorlijnen kwam de gehele lijn in exploitatie van de HSM.
De spoorlijn heeft de tot dan toe slecht bereikbare Betuwe een grote economische impuls gegeven. Door de snelle verbindingen bloeide de regionale fruitteelt op en ontstonden veel fruitverwerkende industrieën. In de tweede helft van de 20e eeuw is deze spoorlijn steeds meer in onbruik geraakt. Een van de redenen hiervan is dat door de vernietiging van de brug bij Rhenen tijdens de Tweede Wereldoorlog de verbinding Kesteren-Amersfoort verviel.
Omdat andere verbindingen met Duitsland voor het goederenvervoer steeds zwaarder belast raakten ontstond eind jaren 80 het idee deze spoorlijn intensiever voor goederentreinen te gebruiken. Steeds verder opgeschroefde prognoses en protesten van omwonenden leidden ertoe dat niet de bestaande spoorlijn is opgewaardeerd maar dat parallel aan de bestaande spoorlijn een compleet nieuwe spoorlijn voor goederenvervoer wordt aangelegd. Ter onderscheiding van de bestaande Betuwelijn wordt deze nieuwe lijn officieel als Betuweroute aangeduid.
Het baanvak Elst - Tiel - Geldermalsen wordt aangeduid als de 'Oostelijke Betuwelijn' en het baanvak Geldermalsen - Gorinchem - Dordrecht wordt aangeduid als de 'Westelijke Betuwelijn'. Omdat de verwarring met de Betuweroute groot was, heeft men de treindienst op de Westelijke Betuwelijn de naam 'MerwedeLingelijn' gegeven.
Sinds 28 mei 1978 is het baanvak Tiel - Geldermalsen geëlektrificeerd, zodat er een elektrische stoptreindienst Tiel - Utrecht mogelijk werd, en er geen dieseltreinen meer ingezet hoefden te worden op het geëlektrificeerde baanvak tussen Geldermalsen en Utrecht. De doorgaande stoptreindienst die NS uitvoerde tussen Arnhem/Nijmegen en Utrecht via Tiel werd hierbij geknipt in twee treindiensten.
Sinds 31 mei 1992 rijden er elektrische treinen tussen Geldermalsen en Dordrecht. Alleen Arnhem - Elst - Tiel wordt nog geëxploiteerd met dieseltreinen, Syntus verzorgde sinds 1 april 2005 tot 9 december 2012 de treindienst op dit baanvak. Tegenwoordig rijden de treinen van Arriva tussen Arnhem en Tiel. Sinds 10 december 2006 wordt het baanvak Geldermalsen - Dordrecht geëxploiteerd door Arriva. Tussen Tiel, Geldermalsen en Utrecht rijden NS-stoptreinen.
Infrastructuur[bewerken]
De spoorlijn had oorspronkelijk in beide richtingen een dubbelsporige verbinding met het baanvak Arnhem - Nijmegen, maar in de loop der tijd is rangeerstation Elst verdwenen en de aansluitingen zijn enkelsporig geworden. Vanwege de aanleg van de Betuweroute is de verbinding met Nijmegen vervallen.
De spoorlijn is enkelsporig van Elst tot Vork, dubbelsporig tot Kesteren, enkelsporig tot Wadenoijen (vlak ten westen van Tiel Passewaaij), dubbelsporig tot de splitsing voorbij Tricht, bij Geldermalsen, en tenslotte enkelsporig tot aan de wachtsporen te Dordrecht. Op de stations van het enkelsporige gedeelte tussen Geldermalsen en Dordrecht liggen inhaalsporen waardoor treinen elkaar kunnen kruisen of inhalen.
De treindienstleiding is verdeeld over de treindienstleidersposten Arnhem (Elst - Opheusden), Utrecht (Kesteren - Geldermalsen) en Rotterdam (Beesd - Dordrecht).
Het vroegere seinhuis van Kesteren is in de jaren tachtig verhuisd naar de Stoomtram Hoorn-Medemblik en staat nu op het emplacement van station Hoorn.
Te Geldermalsen, Kesteren en Tiel bevinden zich nog emplacementen met openbare laad- en losplaatsen. Daarnaast bevinden zich en Kesteren en Tiel nog aansluitingen naar enkele bedrijven. Dit wagonladingenvervoer neemt echter snel af in verband met de relatief hoge kosten ervan. De goederenloods uit 1882 in Tiel stond op de nominatie om gesloopt te worden, dit object is naar het openluchtmuseum verplaatst. De loods is eigendom van DHL (voorheen Van Gend & Loos). Die onderneming heeft aan de afbraak, verplaatsing en herbouw meebetaald. De goederenloods in Kesteren is in gebruik bij een fruitteler om machines en kisten in op te slaan.
Afbeeldingen[bewerken]
-
Voorm. wachtpost 11 bij station Zetten-Andelst
-
Voorm. wachtpost 14 bij station Hemmen-Dodewaard
-
Voorm. wachtpost 25 bij Echteld
-
Voorzijde voormalig station Echteld
-
Achterzijde voormalig station Echteld
Materieel Tiel-Elst[bewerken]
Tot 1997 werden op het traject Tiel - Arnhem (de oostelijke Betuwelijn) treinstellen van het type Blauwe Engel ingezet. Deze werden daarna vervangen door treinstellen Plan U die elders in het land vrijkwamen. Vanaf omstreeks 2001 werden deze op hun beurt vervangen door treinstellen DM'90 (Buffels).
Met de overname van het treinvervoer door Syntus is per 2005 de inzet uitgebreid met LINT-treinstellen. Sinds eind 2006 maakt Syntus ook weer gebruik van DM'90 op deze lijn. Sinds 2012 rijdt Arriva met Stadler GTW's (Spurt)
Het goederenverkeer naar enkele fabrieksaansluitingen wordt sinds omstreeks 1990 gereden door de serie 6400, voorheen deed de serie 2200 of 2400 hier enkele malen per week dienst. In vroeger tijden werden ook wel eens enkele wagons met een locomotor vervoerd.
Treinseries en stations[bewerken]
Oostelijke Betuwelijn[bewerken]
| Serie | Treinsoort | Route | Bijzonderheden |
|---|---|---|---|
| 6000 | Sprinter | Utrecht Centraal – Geldermalsen – Tiel | 's Avonds laat rijden treinen van treinseries 6000 en 16000 gekoppeld, als één trein, het gemeenschappelijke traject Utrecht Centraal – Geldermalsen |
| 31100 | Stoptrein (Arriva) | Arnhem – Elst – Tiel | Stopt niet te Arnhem Zuid |
In december 2012 nam Arriva het vervoer tussen Tiel en Arnhem over.
- In de jaren 90 reed het NS-materieel door tot Arnhem Velperpoort.
- Tot begin jaren 90 reed in de spits een directe stoptrein Tiel - (...) - Zetten-A. - Nijmegen over het nu opgebroken baanvak tussen Vork en de spoorlijn Arnhem - Nijmegen.
Westelijke Betuwelijn (MerwedeLingelijn)[bewerken]
| Serie | Treinsoort | Route | Bijzonderheden |
|---|---|---|---|
| 36700 | Stoptrein (Arriva) | Dordrecht – Gorinchem – Geldermalsen | |
| 36800 | Stoptrein (Arriva) | Dordrecht – Gorinchem |
De treinen kruisen elkaar in Dordrecht Stadspolders, Sliedrecht, Boven-Hardinxveld, Gorinchem en Leerdam.
Tot en met 9 december 2006 reed de NS tussen Dordrecht en Gorinchem tweemaal per uur, en tussen Gorinchem en Geldermalsen alleen tijdens de spits tweemaal per uur, daarbuiten eenmaal. Met de nieuwe dienstregeling heeft Arriva deze lijn overgenomen, en is er een vaste halfuurs-dienstregeling op het gehele traject ingegaan. Arriva maakte gebruik van 7 van de NS gehuurde elektrische treinstellen van het type Plan V tot in het najaar van 2008 nieuwe materieel van het type Spurt geleverd werd. In deze treinen kunnen fietsen gratis meegenomen worden.
Er is door spoorwegbeheerder ProRail gewerkt aan een spoorverdubbeling bij station Dordrecht Stadspolders en bij het toekomstige station Boven-Hardinxveld. Sinds 5 september 2011 worden deze uitbreidingen door Arriva benut door elk kwartier een trein te laten rijden tussen Dordrecht en Gorinchem.[1]
Op 11 december 2011 werden twee nieuwe stations geopend, Sliedrecht Baanhoek en Hardinxveld Blauwe Zoom.
Zie ook[bewerken]
Externe link[bewerken]
- Plan provincie Zuid-Holland (pdf op website SP Gorinchem)
| Stations aan de Betuwelijn (Cursief: voormalig of toekomstig station) |
|---|
|
0: Elst · 1: Vork · 6: Valburg · 11: Zetten-Andelst · 15: Hemmen-Dodewaard · 17: Opheusden · 21: Kesteren · 25: Schaapsteeg · 27: Echteld · 33: Tiel · 35: Tiel Passewaaij · 37: Wadenoijen · 41: Utrechtsche Straatweg · 45: Geldermalsen · 51: Beesd · 55: Rhenoy · 58: Leerdam · Leerdam Broekgraaf · 66: Arkel · Gorinchem Noord · 71: Gorinchem · 73: Schelluinen · 75: Giessen-Nieuwkerk · 77: Boven Hardinxveld · 78: Hardinxveld-Giessendam (1885) · 79: Hardinxveld-Giessendam (1957) · 80: Gasfabriek · Hardinxveld Blauwe Zoom · 84: Sliedrecht · 87: Sliedrecht Baanhoek · 90: 't Visschertje · 91: Dordrecht Stadspolders · 94: Dordrecht |
| Bronnen, noten en/of referenties |
 |
Zie de categorie Betuwelijn van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
