Spoorlijn Leeuwarden - Anjum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dokkumer Lokaaltje
Leeuwarden - Anjum
Spoorlijn Leeuwarden - Anjum op de kaart
Totale lengte 46,6 km
Spoorwijdte normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door NFLS
Geopend
Leeuwarden – Ferwerd: 22 april 1901
Ferwerd – Metslawier: 2 oktober 1901
Metslawier – Anjum: 24 augustus 1913
Opheffing treindienst
Leeuwarden - Dokkum-Aalsum: 1 juli 1936
Gesloten
Leeuwarden - Stiens: 1995
Stiens - Holwerd: 1975
Holwerd - Dokkum-Aalsum: 1973
Dokkum-Aalsum - Anjum: 15 mei 1935
Heropend
Leeuwarden - Dokkum-Aalsum: 28 mei 1940
Opheffing treindienst
Leeuwarden - Dokkum-Aalsum: 1 december 1940
Huidige status opgebroken
Geëlektrificeerd nee
Aantal sporen 1
Traject
BSicon .svgvSHI2gl- lijn van Nieuweschans
uexKHSTadKBHF-LavBHF-Rd 0,0 Leeuwarden
uexSTRdDSTvSTRd werkplaats Stadler Rail
uexABZrfdSTRvÜSTd tramlijn naar Sint Jacobiparochie opgebroken
uexSTRvÜSTrdSTRd
uexSTRvSTR-ABZgldABZql+xrdSTRq lijn naar Arnhem
uexSTRvSTRexvENDEe- stamlijn de Zwette opgebroken
uexSTRvSTRglBSicon .svg lijn naar Harlingen Haven
lijn naar Stavoren
uexSTRxABZlfENDEeq
uexSTRlfexmABZlgBSicon .svg
exWBRÜCKE Harlingertrekvaart
BSicon .svgexABZlfexENDEeq aansluiting Philips opgebroken
BSicon uexABZql.svg
BSicon exSTR.svg
tramlijn van Leeuwarden
naar Sint Jacobiparochie opg.
exHST 2,6 Leeuwarden Halte
BSicon .svgexABZlfexENDEeq aansluiting Vliegbasis Leeuwarden opgebroken
exHST 5,7 Jelsum
exHST 7,0 Cornjum
exHST 8,0 Britsum
exBHF 9,3 Stiens
exENDEaqexABZlgBSicon .svg Aansluiting ZPC opgebroken
exABZlf lijn naar Harlingen opgebroken
exHST 11,3 Finkum
exHST 12,4 Hijum
exBHF 14,9 Hallum
exBHF 17,6 Marrum-Westernijkerk
exBHF 19,7 Ferwerd
exHST 22,2 Blija
exBHF 25,6 Holwerd
exBHF 30,0 Ternaard
exHST 32,0 Hantum
exBHF 36,5 Dokkum-Aalsum
exHST 39,2 Wetsens
exBHF 42,0 Metslawier
exHST 44,2 Morra-Lioessens
exKBHFe 46,6 Anjum

De spoorlijn Leeuwarden - Anjum, ook wel Dokkumer lokaaltje genoemd, was de spoorlijn tussen Station Leeuwarden en Station Dokkum-Aalsum, de oostelijke tak van het voormalige NFLS netwerk van spoorlijnen.

Aanleg[bewerken]

Station Stiens in 1974, toen de spoorlijn nog regelmatig bereden werd

Op 31 mei 1899 werd de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij (NFLS) opgericht. Het NFLS-net bestond uit een oostelijke en westelijke tak. Op 22 april 1901 reed de eerste reizigerstrein op het traject Leeuwarden – Ferwerd.

Na de splitsing in Stiens ging de westelijke lijn via onder andere Sint Annaparochie en Tzummarum naar Harlingen met een zijtak naar Franeker. (zie spoorlijn Stiens - Harlingen en spoorlijn Tzummarum - Franeker) De oostelijke tak (het 'Dokkumer lokaaltje') ging na Stiens verder in de richting van onder andere Ferwerd, Ternaard, Dokkum en het eindpunt Metslawier. In 1913 werd de lijn nog naar Anjum doorgetrokken. De exploitatie, die aanvankelijk door de NFLS zelf werd uitgevoerd, werd vanaf 1 december 1905 overgenomen door de HSM. Op 1 januari 1935 werd de NFLS door de Staat genaast en gingen de lijnen over naar de NS.

Crisisjaren[bewerken]

Met name door de crisis van de jaren dertig en de concurrentie van de flexibelere autobus kwam het personenvervoer in de problemen. Er werd nog gepleit voor een wet die moest voorkomen dat de autobus met de trein ging concurreren, maar dat is er niet meer van gekomen. Zoals met zoveel spoorwegen in de jaren dertig gebeurde, is het personenvervoer opgeheven. In 1940 is er weer tijdelijk personenvervoer geweest op het traject Leeuwarden – Dokkum-Aalsum, maar dat is nog datzelfde jaar weer opgeheven. Het vervoer werd verder verzorgd door de bussen van de NOF, die vanaf 1942 eigendom was van de NS.

Goederenvervoer[bewerken]

In de daaropvolgende 35 jaar heeft er echter nog wel uitgebreid goederenvervoer op de lijn plaatsgevonden. Het eindpunt van de goederentreinen was tot 1972 Dokkum. Holwerd werd in 1975 eindpunt toen het baanvak tot Dokkum werd gesloten. Tot slot werd Stiens het eindpunt. Het reguliere goederenvervoer werd in 1995 gestaakt. De laatste (excursie)trein reed in 1997.

Opbraak[bewerken]

Restant van de spoorlijn op vliegbasis Leeuwarden in 2008.

Alle rails ten noorden van Stiens zijn in de periode 1978-1980 opgebroken, zowel de oostelijke als de westelijke tak. De rails tussen Leeuwarden en Stiens zijn gedeeltelijk opgebroken sinds 2006. Het baanlichaam ligt er nog wel, op twee uitzonderingen na: de noordelijke rondweg van Dokkum ligt over het baanlichaam van de spoorlijn heen en in Stiens is een nieuwbouwwijk gebouwd op de plaats waar de sporen zich splitsten. Als men het traject verder volgt ziet men hier en daar nog wat oude (soms vervallen) spoorwegstationnetjes staan. Elders zijn ze gesloopt, zoals in Jelsum, Finkum, Hantum en Dokkum.

Een oude lijn als regionale reclame[bewerken]

Voor deze locatie zijn concrete plannen ontwikkeld om opnieuw spoor aan te leggen

Op 31 maart 2011 is in Leeuwarden de Stichting Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij (St. NFLS) opgericht, die zich ten doel heeft gesteld het Dokkumer Lokaaltje te gebruiken als regiomarketing. Hiervoor wil de NFLS delen van de oude spoorbaan herbouwen. Tevens wil de stichting bestaande onderdelen van de spoorlijn beschermen tegen afbraak en conserveren als cultureel erfgoed.

Enkele data[bewerken]

  • 22 april 1901: opening LeeuwardenFerwerd
  • 2 oktober 1901: opening Ferwerd – Metslawier
  • 24 augustus 1913: opening Metslawier – Anjum
  • 15 mei 1935: sluiting Dokkum-Aalsum – Anjum
  • 1 juli 1936: sluiting Leeuwarden – Dokkum-Aalsum voor reizigersvervoer
  • 28 mei 1940: opening Leeuwarden – Dokkum-Aalsum voor reizigersvervoer
  • 1 december 1940: sluiting Leeuwarden – Dokkum-Aalsum voor reizigersvervoer
  • 1973: sluiting Holwerd – Dokkum-Aalsum voor goederenvervoer
  • 1975: sluiting StiensHolwerd voor goederenvervoer
  • 1978: opbraak Holwerd – Dokkum-Aalsum
  • 1980: opbraak Stiens – Holwerd
  • 1995: sluiting Leeuwarden – Stiens voor goederenvervoer
  • 1997: laatste rit Leeuwarden – Stiens, proefrit met een speciale trein (type Talent)
  • 2005: als namaaktrein op de weg rijdt in Dokkum een "Dokkumer lokaaltje" de toeristen vanuit en door de binnenstad naar de Bonifatius-bron
  • 2006: op 4 december wordt begonnen met het opbreken van de sporen voor herinrichting van het industrieterrein-west. Achter de Harlingertrekvaart is het spoor nog aanwezig tot in Stiens. Op het terrein van het FEC zijn de sporen slechts afgedekt met een laag grond.
  • In het voorjaar van 2011 zijn de laatste restanten opgebroken in opdracht van ProRail.[1] Als eerste is de sectie Jelsum-Stiens geruimd. Daarna volgde het stuk Jelsum-vliegbasis-westeinde. Het stuk tussen de Harlingerstraatweg en de Sem Dresdenstraat blijft, geheel overwoekerd liggen, en is eigendom van de gemeente Leeuwarden. De spoorbruggen tussen Jelsum en Stiens zijn ook verwijderd door ProRail maar aangekocht door de gemeente Leeuwarderadeel. Deze liggen in opslag nabij het station van Stiens, en worden na een eventuele grondoverdracht teruggeplaatst.

Trivia[bewerken]

  • Over deze spoorlijn is een lied geschreven door Anne van der Mark. [1]
  • Een Friese band in de jaren 80 van de twintigste eeuw noemde zich naar de lijn: It Dockumer Lokaeltsje.

Literatuur[bewerken]

  • Oege Kleijne: Opkomst en ondergang van de Noord-Friesche Locaal-Spoorwegmaatschappij. Uitg. Gegarandeerd Onregelmatig, Raalte, 2014. ISBN 978-90-78641-29-2

Externe links[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Ondernemer: stop sloop spoorlijntje. Leeuwarder Courant (2011-02-05) Geraadpleegd op 7 febr 2011