Sporenhoopje

Een sporenhoopje of sorus (Latijn, van het Griekse sōros, hoop; mv. sori) is een voortplantingsstructuur bij varens. De sorus bestaat uit een verzameling van sporendoosjes of sporangia en wordt dan ook wel een sporangiënhoopje genoemd.

Varens

Tongvaren (Asplenium scolopendrium) met langwerpige sporenhoopjes. Elk bolletje is een sporendoosje

Stijve naaldvaren (Polystichum aculeatum) met ronde sporenhoopjes met dekvlies

Bij varens zijn de sporenhoopjes meestal aan de onderkant van het blad gelegen. Bij veel soorten wordt het sporendoosje afgedekt door een wit dekvliesje of indusium. Dat beschermt de sporendoosjes tot ze rijp zijn.

In de regel hebben niet alle bladen van een varen dergelijke sporenhoopjes; we spreken dan van vruchtbare of fertiele en onvruchtbare of steriele bladeren. Bij sommige soorten zoals dubbelloof en koningsvaren zijn deze bladen uiterlijk heel verschillend.

De sporenhoopjes kunnen zeer verschillend van vorm zijn, van uiterst langwerpig tot rond. Ook de plaats op het blad is gevarieerd: langs de nerf, tegen de bladrand of middenop de bladschijf. Soms bedekken de sporenhoopjes de volledige oppervlakte van het blad.

Het voorkomen van verschillende soorten bladen, de vorm en plaats van de sporenhoopjes op het blad en de aanwezigheid en vorm van het dekvliesje zijn belangrijke determinatiekenmerken bij varens. Zo hebben de varens van het geslacht Asplenium, ook wel streepvarens genoemd, typische langgerekte, streepvormige sporenhoopjes, terwijl de niervarens en de naaldvarens ronde sporenhoopjes met niervormige resp. ronde dekvliesjes hebben.

In de negentiende eeuw was de indeling van de varens in families vrijwel geheel gebaseerd op de vorm en de plaatsing van de sporenhoopjes. Dit in navolging van de zaadplanten, waar immers ook de voortplantingsorganen (de bloemen) de basis voor de indeling vormen. Deze rigide indeling op grond van slechts één kenmerk leidde echter tot het ongewenst samenvoegen of scheiden van varensoorten die in alle overige kenmerken geheel niet dan wel zeer sterk op elkaar geleken. Latere indelingen baseren zich dan ook op een veelheid aan kenmerken, waarvan de vorm en plaatsing van het sporenhoopje er slechts één is.