Stadskanaal (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Stadskanaal
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Stadskanaal (plaats)
Stadskanaal (plaats)
Ligging van Stadskanaal binnen de gelijknamige gemeente
Situering
Provincie Groningen (provincie)
Gemeente Stadskanaal
Coördinaten 52° 59′ NB, 6° 57′ OL
Algemeen
Inwoners (2008) 19.895 [1]
Foto's
Stadskanaal bij avond (december 2011)
Stadskanaal bij avond (december 2011)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische kaart van Stadskanaal (woonplaats), dec. 2013

Stadskanaal (Gronings: Knoal) is een plaats in de gelijknamige gemeente in de provincie Groningen (Nederland). De plaats heeft anno 2012 bijna 20.000 inwoners en behoort tot de grootste plaatsen in de provincie.[1] De plaats is ontstaan als veenkolonie en uitgegroeid tot een regionaal centrum. De plaats wordt gevormd door een bijna 10 kilometer lang lint langs het gelijknamige kanaal, waaraan ter weerszijden nieuwe woonwijken zijn toegevoegd.

Geschiedenis[bewerken]

In 1765 nemen de burgemeester en de raad van de stad Groningen het besluit om het Stadskanaal te graven. De naam betekent dus letterlijk "kanaal van de Stad (Groningen)". In 1815 was het kanaal al aangelegd tot de plaats waar tegenwoordig de watertoren van Stadskanaal staat en in 1856 werd Ter Apel bereikt. Langs het kanaal kwam steeds meer bebouwing en zodoende ontstond er een lintdorp. Dit lintdorp loopt langs het Stadskanaal vanaf de gemeente Veendam naar de gemeente Vlagtwedde (bij Musselkanaal) over een lengte van 16 kilometer. Ook kwam er industrie waaronder twee aardappelmeelfabrieken , de coöperatieve "De Twee Provinciën" en een fabriek van W.A. Scholten aan het Stadskanaal ten noorden van het Pekelderdiep. Deze laatste draaide voor het laatste een campagne in 1930-1931. Langs het Stadskanaal waren diverse scheepswerven te vinden.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide Stadskanaal sterk. Voornaamste oorzaak hiervan was de komst van Philips naar het dorp. Philips stelde hierbij enige eisen aan het gemeentebestuur. Zo moest er onder andere een schouwburg in Stadskanaal komen en een openbare bibliotheek. Hierdoor groeide Stadskanaal uit tot de op een na grootste gemeente van de provincie na de stad Groningen.

Philips heeft lange tijd een eigen vliegveld bij Stadskanaal gehad. Dit vliegveld ligt bij Vledderveen en is nu in gebruik als vliegveld voor ultralichte vliegtuigen. In 2004 maakt Philips bekend haar laatste vestiging in Stadskanaal te sluiten. LG.Philips Displays in Stadskanaal met zestig werknemers bleef wel open. Dit bedrijf was voor 50 procent in handen van Philips. Deze firma sloot de fabriek in midden 2006.

Woonwijken[bewerken]

Grafiek gebaseerd op gegevens van het CBS
De nieuwe Eurobrug na de ingebruikneming anno 2012
Stadskanaal-Noord 
Dit is het noordelijkste gedeelte van Stadskanaal. De meeste woningen hier liggen aan het kanaal. Vlakbij deze wijk ligt ook het Refaja Ziekenhuis.
Parkwijk 
Dit is een wijk die geheel aan de westzijde van Stadskanaal ligt. Dit is de oudste wijk van Stadskanaal. De woningen zijn heel verschillend. Er zijn rijtjeswoningen, maar ook vrijstaande huizen. In deze wijk ligt ook een groot park, het Julianapark. Deze wijk ligt tegenover het centrum, aan de andere kant van het Stadskanaal. Tevens bevat de wijk een verzorgings- en bejaardenhuis en een middelbare school.
Centrum 
In het centrum van Stadskanaal zijn er ook woongelegenheden. Dit zijn meestal appartementen of woningen boven winkels.
Waterland 
Dit is de nieuwste wijk van Stadskanaal. Hier staan veel luxe huizen, variërend van twee-onder-één-kap tot vrijstaande villa. Deze wijk ligt niet ver van het ziekenhuis en ook niet ver van het centrum.
Maarswold 
Deze wijk ligt aan de rand van het centrum. Hier staan veel rijtjeswoningen, twee-onder-één-kapwoningen en bungalows. Deze wijk ligt tussen het centrum en Maarsveld in.
Maarsstee 
Deze wijk is opgezet in het midden van de jaren '50 tijdens de bouw van een Philips fabriek, ook in Stadskanaal. In de straten, die genoemd zijn naar provincies, landen en continenten, staan veel rijtjeswoningen en kleine flats. Deze wijk ligt tussen het centrum en het Pagedal in en staat voor het busstation waardoor het goed bereikbaar is met het openbaar vervoer. De wijk heeft ook een klein eigen centrum met een kroeg, kapper en drogist. Aan de Vlaanderenlaan bevindt zich het uitvaartcentrum "Maarsstee". De wijk is in de periode vanaf 2007 geheel gerenoveerd.
Maarsveld 
Dit is een heel gemengde wijk. Er staan twee grote flats en heel veel rijtjeswoningen en twee-onder-één-kapwoningen.
Recreatiegebied Pagedal 
In deze "recreatiewijk" is een groot overdekt sportcentrum met een subtropisch zwembad, tennisbanen enz. Ook is er een grote zwemplas en een grote bos-weilanden combinatie waar gelopen en gefietst kan worden. Verderop zijn er nog een manege en een hertenkamp aanwezig.
De Hagen 
Dit is een wijk waar twee-onder-één-kapwoningen en rijtjeswoningen staan. Het is een wijk die tussen het centrum en de Vogelwijk in ligt.
Vogelwijk 
Dit is een kindvriendelijke wijk, met veel twee-onder-één-kapwoningen en vrijstaande woningen. In het "Horsten" gedeelte zijn er meer vrijstaande woningen, terwijl er in het "Hofjes" gedeelte meer twee-onder-één-kapwoningen zijn. Het is een wijk met redelijk veel natuur.
De Borgen 
Deze wijk bestaat vrijwel alleen uit vrijstaande woningen. De wijk, aan de oostzijde van Stadskanaal, grenst aan het Pagedal. Er is redelijk veel natuur in deze wijk.
Bedrijventerrein Dideldom met op de achtergrond de voormalige Philipsfabrieken
Bedrijventerrein Dideldom en Bedrijventerrein Gedempte Vleddermond 
Dit zijn de twee grote industrieterreinen van Stadskanaal. Er is wel woongelegenheid, maar er zijn meestal toch grote bedrijven gevestigd en doe-het-zelfzaken.

Sport[bewerken]

  • Sportvereniging Jahn II (Gymnastiek, atletiek, basketbal, handbal)
  • Voetbalverenigingen SJS, SC Stadskanaal en SPW
  • Zwem- en poloclub ZPC
  • Volleybalvereniging VC Tyfoon.
  • HockeyClub Stadskanaal en Omstreken (HCSO)
  • BC Stadskanaal (Badminton)
  • CSV (Gymnastiek)
  • Judovereniging Tan-Ren-Jutsu
  • Korfbalvereniging Stadskanaal `74
  • Tennisvereniging STB

Voorzieningen[bewerken]

In Stadskanaal zijn diverse scholengemeenschappen voor het voortgezet onderwijs aanwezig zoals het pc-rk Scholengemeenschap Ubbo Emmius (vmbo-tl, havo, vwo), het Noorderpoort College (vmbo-kbl,bbl, mbo) en het Comenius College (vmbo-tl, havo, vwo). De laatste twee scholen zijn beide onderdeel van het ROC Noorderpoort College. Ook heeft de plaats een regionaal ziekenhuis: het Refaja Ziekenhuis en een verpleeghuis: Parkheem. Er is een aantal sportverenigingen, een manege en een overdekt zwembad gelegen in het Pagedal, een park met onder meer een spartelvijver. Dit park is door middel van een rode tuibrug (De Rode Loper) voor fietsers en voetgangers, die het A.G. Wildervanckkanaal en de N366 overspant, verbonden met het Vledderbos. In het centrum zijn een schouwburg (het Theater Geert Teis), een servicebioscoop (Smoky), een bibliotheek, een sporthal de Spont en het gemeentehuis Ook is er een overdekt winkelcentrum en is er elke zaterdag markt.
Daarnaast zijn er diverse welzijnsvoorzieningen, zoals het jongerencentrum 'de Kwinne', de welzijnsvoorziening voor ouderen 'de Spont' en de accommodatie voor sociaal cultureel werk "het Kompas" in de wijk Maarsveld. Deze voorzieningen worden geëxploiteerd door de Stichting Welstad, waarvan het hoofdkantoor zich eveneens in de wijk Maarsveld bevindt.

Kerken[bewerken]

Stadskanaal heeft in haar geschiedenis een groot aantal kerken gekend.

Hervormden en gereformeerden
De gereformeerde Poststraatkerk, de enige kerk van de plaats die als gebouw tot rijksmonument is aangewezen.
Rooms Katholieke kerk

De eerste kerk was de hervormde Semsstraatkerk, waartoe in 1821 het besluit werd genomen en die in 1830 in gebruik werd genomen. In 1863 volgde een tweede hervormde kerk aan de Oosterkade (Oosterkadekerk). In 1905 volgde de hervormde evangelisatie 'Bethel' aan de Scheepswerfkade, waarvan de toren in 1972 van het dak afwaaide. Na de sluiting van 'Bethel' in 1988 werd het in gebruik genomen door Museum Musica, die ergens rond 2000 een nieuwe toren op het pand liet plaatsen. In 1910 werd de hervormde kapel 'Pniel' gebouwd aan de Cereskade en in 1975 volgde de hervormde kerk 'De Hoeksteen' aan het Velingspad. De PKN-kerk heeft de Semsstraatkerk en De Hoeksteen in gebruik. De Oosterkadekerk is in handen van de hervormde gemeente Nieuw-Stadskanaal (hervormde gemeente binnen de PKN) en werd in 2010 uitgebreid met het verenigingsgebouw 'De Rank'.

In 1845 volgde de eerste gereformeerde kerk; de Poststraatkerk die in 1862 werd vergroot, in 1909 werd gesloopt en vervangen werd door een nieuw gereformeerd kerkgebouw op dezelfde plek. Een andere gereformeerde kerk ('Jachin') verrees in een onbekend jaar (de gemeente werd opgericht in 1919) aan de Ceresstraat. Dit gebouw werd met de fusering van deze gemeente met die van de Poststraatkerk in 1980 gesloten en in 1987 werd het gebouw gesloopt. In 1971 tenslotte werd nog een gereformeerde kerk ('De Wijkplaats') gebouwd, die in 1999 werd gesloten en in 2006 werd gesloopt. De PKN heeft de Poststraatkerk nog in gebruik.

Joden, vrijgemaakten en Leger des Heils

In 1860 werd de synagoge van Stadskanaal gebouwd na een aantal jaar van tegenwerking. In de Tweede Wereldoorlog werden de meeste joden weggevoerd. In 1944 ontstond met de vrijmaking een eerste vrijgemaakte gemeente die een jaar lang kerkte in de synagoge. In 1958 werd de synagoge afgebroken. In 1945 verhuisden de vrijgemaakten naar het gymlokaal van de christelijke HBS-school (uit 1860, later gesloopt voor winkelcentrum) en in 1948 naar een gebouw aan de Wilhelminalaan. Een andere vrijgemaakte gemeente vestigde zich in 1949 in een christelijke school (uit 1917) aan de Pekelderstraat, die werd verbouwd tot kerk. In 1969 fuseerde deze vrijgemaakte gemeente met de eerdergenoemde, in 1987 werd het gebouw gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Het gebouw aan de Wilhelminalaan werd in 1980 verruild voor het huidige pand 'De Kandelaar' aan de Navolaan. Het oude kerkgebouw werd overgenomen door het Leger des Heils, dat er tot de opheffing in 2010 zetelde.

Katholieken, evangelisch-lutheranen en baptisten

In 1848 werd een katholieke Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopnemingkerk gebouwd, die in 1953 werd gesloopt en vervangen door de huidige katholieke kerk met die naam. In 1857 kreeg de plaats een Evangelisch Lutherse gemeente, die in 1875 een kerk liet bouwen. Deze kerk werd tussen 1964 en 1966 sterk gewijzigd, maar in 2000 weer teruggebracht in de oude -kleinere- vorm. De baptisten -de eerste baptistengemeente van Nederland- bouwden iets eerder, namelijk in 1867, in Stadskanaal hun eerste kerk, die in 1963 werd gesloopt en vervangen door een nieuw gebouw aan de Handelsstraat (nu Stadskanaal-Noord). Vanuit dit gebouw werd in 1971 een baptistenkerk aan De Wilgen gesticht (sinds 1975 Stadskanaal-Zuid).

Andere kerken

De doopsgezinden stichtten in 1849 een gemeente en bouwden hun eerste vermaning in 1851 aan de Hoofdstraat. Dit gebouw werd in 1966 verkocht aan de gemeente, die het liet slopen om plaats te maken voor winkelpanden. In 1967 verrees een doopsgezinde vermaning aan het Boerendiep. Na een fusie met Wildervank is deze gemeente sinds 2006 onderdeel van de dat jaar opgerichte doopsgezinde gemeente 'Noordoost Nederland', die haar zetel heeft in Veendam, maar het gebouw wel aanhoudt.

In 1961 werd aan de Luxemburglaan de christelijk-gereformeerde kerk 'Het Lichtbaken' gebouwd. In 1963 werd aan de Baronielaan een gebouw van de Nieuw-apostolische kerk gebouwd. Aan de Irenelaan werd in 1955 een kerkgebouw gebouwd, waar vroeger de Jehova's getuigen zaten en sindsdien de Pinkstergemeente Stadskanaal. De Jehova's getuigen verhuisden later naar hun huidige locatie in de koninkrijkszaal aan de Spoorstraat. In 2007 werd een evangelische gemeente gesticht die kerkt in de Scholengemeenschap Ubbo Emmius aan de Maarsdreef. De vergadering van gelovigen heeft reeds lange tijd een kerkgebouw genaamd 'Rehoboth' aan de Hoofdkade, die in 2006 als eerste van dit kerkgenootschap een voorganger had.

Evenementen[bewerken]

  • Verrassend Stadskanaal is een bundeling van diverse activiteiten. Het evenement vindt eenmaal in de twee jaar plaats en duurt twee dagen. Op de eerste dag is er voor de scholieren het gedeelte Go Sports. Met deze activiteit wil de organisatie kinderen in aanraking brengen met diverse sporten. Verder is het Muziekspektakel een vast onderdeel op de avond van de tweede dag. In 2006 waren er optredens van onder meer Ali B, Yes-R en EliZe. In 2008 waren aanwezig: Krezip, Jeroen van der Boom en The Opposites.
  • De Knoalster Nacht: de nacht voor Koninginnedag op 29 april met optredens van diverse artiesten, gevolgd door de vrijmarkt op 30 april.
  • De Nelli Cooman Games: een jaarlijks terugkerend atletiekevenement op de atletiekbaan te Stadskanaal.
  • De Klap tot Klaploop: een jaarlijks terugkerende hardloop-en skeelerwedstrijd (hoofdafstand 10 km) die oorspronkelijk liep van de IJzeren naar de Gele Klap (= brug). Tegenwoordig gaat de loop van de Badstraat in Musselkanaal naar het centrum van Stadskanaal.
  • De Internationale Pinksterraces: een jaarlijks terugkerende motorsportwedstrijd (grasbaan) op de Tweede Pinksterdag op Sportpark Noord.

Verbindingen[bewerken]

Het Stadskanaal

Het Stadskanaal was eind negentiende eeuw één van de drukst bevaren scheepvaartroutes, tegenwoordig wordt het voornamelijk gebruikt door de pleziervaart. Stadskanaal ligt aan de N366, de N374 en de N378, terwijl op enige kilometers afstand de N33 en de N34 liggen. Ook de in Duitsland gelegen en reeds voltooide A31 (Autobahn 31) is een belangrijke (vakantie)route richting het Duitse Ruhrgebied en verdere bestemmingen richting het zuiden.

Openbaar vervoer[bewerken]

De eerste railverbinding kreeg Stadskanaal in 1881 toen de Eerste Groninger Tramway-Maatschappij haar paardentramlijn van Zuidbroek via Veendam naar Wildervank verlengde naar Stadskanaal. Deze lijn werd in 1894 verder naar het zuiden verlengd tot aan Valthermond. In 1895 volgde de doortrekking naar Ter Apel.

Op 15 juni 1905 opende de Noordooster Locaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) de lijn Assen - Stadskanaal. Deze maatschappij opende later dat jaar het traject Coevorden - Gasselternijveen van de lijn naar Zwolle, waar de treinen doorreden naar Stadskanaal. In 1910 werd de lijn tussen Stadskanaal en Zuidbroek geopend die door liep naar Delfzijl.

De paardentramlijn van de EGTM kwam in grote problemen na de opening van deze spoorlijnen en het gedeelte tussen Zuidbroek en Stadskanaal werd in 1914 opgeheven. Het gedeelte tussen Stadskanaal en Ter Apel is nog tot in de jaren twintig van de twintigste eeuw geëxploiteerd.

De N.V. Gronings-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal-Ter Apel-Rijksgrens (STAR) opende in 1924 haar lijn naar Ter Apel met het doel de grens over te gaan, dat is er echter nooit van gekomen. In 1935 werd het personenvervoer op deze lijn beëindigd. Deze lijn begon bij Station Stadskanaal en de plaats had met stopplaats Stadskanaal Oost nog een spoorweghalte aan deze spoorlijn. In 1938 werd de lijn tussen Stadskanaal en Emmen opgeheven. Hetzelfde lot wachtte de lijn tussen Stadskanaal en Assen in 1947. In 1953 werd het personenvervoer tussen Zuidbroek en Stadskanaal beëindigd. Het goederenvervoer tussen Musselkanaal en Veendam werd begin jaren negentig stopgezet. Een dreigende opbraak van deze lijn kon worden voorkomen door de Stichting Stadskanaal Rail (STAR) die van de lijn een museumspoorlijn maakte.

Stadskanaal is een regionaal knooppunt voor het openbaar vervoer, waar de volgende buslijnen samenkomen:

  • lijn 14 naar Alteveer-Onstwedde-Vlagtwedde-Winschoten
  • lijn 15 naar Musselkanaal-Tweede Exloërmond-Valthermond-Weerdinge-Emmen
  • lijn 24 naar Nieuw-Buinen-Buinerveen-Buinen-Borger-Rolde-Assen
  • lijn 28 naar Gasselternijveenschemond-Gasselternijveen-Gasselte-Gieten
  • lijn 73 naar Bareveld-Veendam (Overstappen op lijn 10)-Hoogezand-Groningen en naar Musselkanaal-Ter Apel-Nieuw-Weerdige-Weerdinge-Emmen
  • lijn 74 naar Veendam-Zuidbroek (alleen 's morgens)
  • lijn 75 naar Pekela-Winschoten
  • lijn 77 naar Musselkanaal-Valthermond-Valthe-Klijndijk-Emmen
  • lijn 673 naar Gasselternijveen-Gasselte-Gieten-Annen-Groningen (sneldienst, scholierenlijn)
  • Q-liner 302 naar Gasselternijveen-Gasselte-Gieten-Rolde-Assen (sneldienst)
  • Q-liner 312 rechtstreeks naar Groningen via Gieten
  • buurtbus 92 naar Mussel-Kopstukken-Sellingen
  • buurtbus 94 naar Drouwenermond-Drouwenerveen-Gasselternijveen-Gieterveen-Gieten

In 2013 heeft de provincie Groningen besloten de lijn Zuidbroek-Veendam te verlengen naar Stadskanaal en weer personenvervoer mogelijk te maken. De treindienst zal worden gaan uitgevoerd door Arriva. In 2017 zou de eerste trein moeten gaan rijden.

Bekende Stadskanaalsters[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties