Stadtbahn van Keulen
| Stadtbahn van Keulen | ||||
 |
||||
 |
||||
| Een Stadtbahn-rijtuig ter hoogte van station Deutzer Freiheit | ||||
| Basisgegevens | ||||
| Locatie | Keulen, Duitsland | |||
| Vervoerssysteem | Lightrail (Stadtbahn) | |||
| Lengte | 192,2 km | |||
| Aantal lijnen | 11 | |||
| Aantal stations | 222 | |||
| Aantal voertuigen | 368 (2008) | |||
| Aantal passagiers | 507.000 per dag | |||
| Spoorwijdte | 1.435 mm | |||
| Uitvoerder(s) | Kölner Verkehrs-Betriebe (KVB) | |||
| Netwerkkaart | ||||
 |
||||
|
||||
De Stadtbahn van Keulen is een lightrailnetwerk dat de ruggengraat vormt van het openbaar vervoer in de Duitse stad Keulen. Het Stadtbahnnet wordt geëxploiteerd door stadsvervoerbedrijf KVB. Het netwerk bestaat uit (snel)tramlijnen die in het stadscentrum grotendeels in tunnels liggen en daarbuiten hoofdzakelijk gebruikmaken van vrije banen. Er zijn 34 ondergrondse stations.
De Stadtbahn van Keulen maakt gebruik van twee soorten materieel: op de ring- en oost-westlijnen rijden lagevloertrams, de overige lijnen worden geëxploiteerd met klassiek Stadtbahnmaterieel met hoge vloer. De perronhoogte is meestal aan het materieeltype aangepast, zodat er grotendeels een gelijkvloerse instap mogelijk is.
Inhoud |
Netwerk [bewerken]
In totaal beschikt de Keulse Stadtbahn over een netwerk met een lengte van 192 kilometer. Daarvan ligt 27 kilometer in tunnels en is vijf kilometer als verhoogde spoorlijn uitgevoerd. De aansluitingen, ook ondergronds, zijn op een paar uitzonderingen na, gelijkvloers uitgevoerd. In verband met de beveiliging wordt blokbeveiliging toegepast op alle ondergrondse trajecten en op veel andere plaatsen. Bij niet U-bahn straatniveau trajecten zijn de tramsporen volledig gescheiden van het wegverkeer behalve bij wegkruisingen. Het aantal trajecten waar de tram in de straat rijdt zijn beperkt. (zie kaart) Er zijn elf lijnen. Op de meeste trajecten, zeker in de binnenstad rijden meerdere tramlijnen. Daarnaast is de Stadtbahn via het spoornetwerk van de HGK verbonden met de Stadtbahn van Bonn met de interlokale lijnen 16 en 18.
Lijnen [bewerken]
De huidige nummering van de lijnen is historisch gegroeid. Daardoor is er geen duidelijke scheiding tussen lijnen met een lage vloer en hoge vloer herkenbaar. De kleuren komen overeen met die op de plattegrond van het netwerk.
| Route | Lengte | Gem. snelheid | Afstand tussen haltes | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Weiden - Junkersdorf - RheinEnergieStadion - Neumarkt − Bf Deutz - Kalk - Brück − Bensberg Junkersdorf-Brück in de spits elke 5 Minuten |
26,5 km 19,9 km in Keulen |
28,9 km/h 27,1 km/h in Keulen |
736 m 710 m in Keulen |
| 3 | Mengenich - Bocklemünd - Bf Ehrenfeld - Bf West - Friesenplatz - Neumarkt - Bf Deutz - Holweide - Thielenbruch Buiten de spits tot Holweide |
21,5 km | 26,3 km/h | 717 m |
| 4 | Bocklemünd - Bickendorf - Bf Ehrenfeld - Bf West - Friesenplatz - Neumarkt - Bf Deutz - Schlebusch 's avonds vanaf Bickendorf |
21,7 km | 28,3 km/h | 775 m |
| 5 | Butzweilerhof - Ossendorf - Neuehrenfeld - Bf West - Friesenplatz - Dom/Hbf - Rathaus | 9,8 km | 23,5 km/h | 653 m |
| 7 | Frechen - Marsdorf - Braunsfeld - Neumarkt - Porz - Zündorf behalve in de spits Frechen-Braunsfeld elke 20 minuten (gedeeltelijk Frechen-Marsdorf) |
25,8 km 22,0 km in Keulen |
22,4 km/h 26,4 km/h in Keulen |
806 m 956 m in Keulen |
| 9 | Sülz - Universität - Bf Süd - Neumarkt - Bf Deutz - Kalk - Vingst - Königsforst op schooldagen elke 5 minuten Universität-Bf Deutz |
16,0 km | 25,9 km/h | 727 m |
| 12 | Merkenich - Niehl - Ringe − Friesenplatz - Zollstock tussen de spitsen elke 20 minuten Merkenich-Niehl |
17,0 km | 22,7 km/h | 654 m |
| 13 | Sülzgürtel - Gürtel ü. Bf Ehrenfeld − Nippes - Bf Mülheim - Holweide | 16,2 km | 29,5 km/h | 736 m |
| 15 | Chorweiler - Longerich - Nippes - Ringe - Friesenplatz - Ubierring in de spits elke 5 minuten Longerich-Ubierring |
15,2 km | 24,0 km/h | 705 m |
| 16 | "Rheinuferbahn": Niehl - Dom/Hbf - Neumarkt - Ubierring - Sürth - Wesseling - Bonn Hbf - Bonn-Bad Godesberg vanaf Sürth elke 20 minuten (in de spits vanaf Wesseling) |
45,6 km 19,9 km in Keulen |
33,4 km/h 29,1 km/h in Keulen |
950 m 905 m in Keulen |
| 18 | "Vorgebirgsbahn": Thielenbruch - Bf Mülheim - Dom/Hbf - Neumarkt - Klettenberg - Brühl - Bornheim - Bonn Hbf Buchheim-Klettenberg elke 5 minuten, vanaf Brühl elke 20 minuten |
48,4 km 18,1 km in Keulen |
33,4 km/h 26,5 km/h in Keulen |
1008 m 724 m in Keulen |
Geschiedenis [bewerken]
- 1877 begin met paardentram
- 1894 opening van de "Köln-Frechen-Benzelrather Eisenbahn" (KFBE) tussen Keulen en Frechen.
- 1898 de Köln-Bonner Eisenbahnen (KBE, tegenwoordig HGK) openen de Vorgebirgsbahn, 1901 de Querbahn (KBE) met de Rheinuferbahn (1906)
- 1900 begin elektrische tram, 1903 alle paardentramlijnen geëlektrificeerd.
- 1904 begin van treinachtige trajecten naar buitenwijken op grotere afstand. Op deze trajecten werd met andere (grotere) voertuigen gereden, maar binnen de stad maakten deze ook gebruik van de gewone trambanen.
- 1906 de Köln-Bonner Eisenbahnen (KBE, tegenwoordig HGK) openen de Rheinuferbahn, toen vanaf de Rijnoever achter de Dom van Keulen.
- 1912 plannen voor een eerste metro (nooit gebouwd wegens Eerste Wereldoorlog)
- 1939-1945 zware beschadigingen tijdens bombardementen in de Tweede Wereldoorlog. 1945 zijn nog 93 km van 184 km tramspoor (beperkt) te gebruiken.
- 1956 grootschalige plannen voor herstel van het netwerk, o.a. ook plan voor een metro die buiten het centrum gewoon de trambanen en bestaande sporen zou gebruiken: "Stadtbahn" dus.
- 1963 begin aanleg van de eerste metrotunnel. Toen en ook in de erop volgende decennia werden bijna alle metrotunnels onder bestaande tramlijnen aangelegd. De metro had in Keulen dus altijd een vervangende functie in plaats van een aanvullende.
- 1968 opening eerste metrotunnel (Dom//Hbf-Friesenplatz). Ook in de tunnel werd toen uitsluitend met trammaterieel gereden.
- 1973 eerste "Stadtbahnwagen", een metro-achtig voertuig dat er speciaal voor geconcipieerd was om zowel als tram als ook als sneltram, metro en stoptrein te kunnen functioneren. Zowel gelijkvloerse instap was mogelijk als ook instap vanaf de straat.
Vanaf dit moment begon het tramnetwerk van Keulen dus een "Stadtbahn" te worden.
- 1974 eerste lijn (13) als verhoogde spoorlijn in combinatie met metrotrajecten.
- 1978 overname treintraject Rheinuferbahn tussen Keulen en de toenmalige Duitse hoofdstad Bonn via Wesseling. Speciaal hiervoor waren de "Stadtbahnwagen" gemaakt.
- 1986 overname treintraject Vorgebirgsbahn tussen Keulen en Bonn via Brühl. Hiervoor werd de 2e generatie "Stadtbahnwagen" aangeschaft.
- 1989 eerste gelijkvloerse instap mogelijk na 16 jaar "Stadtbahnwagen" door bouw van hoge perrons op de Luxemburger Straße en op een nieuw metrotraject (Ehrenfeld). Hiervoor aanschaf 3e (en later 4e) generatie "Stadtbahnwagen".
- 1994 begin met lagevloertrams. Tot nu toe dacht men ooit het hele stadsgebied met hoge perrons te kunnen voorzien. Door de ontwikkeling van de lagevloertram besloot men het net te splitsen in hoge vloer en lage vloer. Deze scheiding heeft in Keulen echter niets met het verschil tussen tram en metro te maken. Beide systemen lopen in dit opzicht dwars door elkaar.
- 1997 opening van het trammuseum in Keulen-Thielenbruch, tegenwoordig eindpunt van de lijnen 3 en 18.
- 2006 laatste rit van een tramvoertuig na 129 jaar. Sindsdien ziet de Stadtbahn van Keulen ook uit als een "Stadtbahn", de metro ziet er uit als een metro. Tot de laatste dag reden ook op metrotrajecten klassieke tramvoertuigen. Hiervoor aanschaf 5e generatie "Stadtbahnwagen" Flexity Swift.
- 200* Het lijnennet wordt gereorganiseerd met vaste lijnbundels: In Ebertplatz gaan nu alle lijnen van Lohsestrasse de binnenringlijn op en de lijnen van Reichenspergerplatz naar de Innenstadttunnel. Voorheen waren er veel meer lijnen met combinaties van trajecten en nu moet er meer overgestapt worden.
- 2009 bij de aanleg van de noord-zuid-metrolijn (plannen sinds 1912) werd door een ongeluk het Historisch archief van de stad Keulen compleet vernietigd.
- 2012, dus tien jaar na bouwbegin en precies 100 jaar na de eerste plannen wordt het eerste deelstuk van de noord-zuid-metrolijn geopend. Het gat van het Historisch archief van de stad Keulen is nog steeds een gigantische bouwput, door de Keulenaren spottend "Kölsche Ground Zero" genoemd. Daardoor beperkt zich het nieuwe trajact enkel op de verbinding Dom/Hauptbahnhof - Rathaus.
- Een maand na de opening diende de Dom van Keulen een officiële klacht in, omdat de trillingen van doorrijdende metro's in het nieuwe traject in de dom te horen, te voelen en ook seismologisch te meten zijn. In het begin van de aanleg van de Keulse noord-zuid-metrolijn in 2004 moest de toren van de kerk St. Johan-Baptist al door ingewikkelde steunconstructies tegen instort beschermd worden. Enige tijd later zakte de Rathaustoren om ca. 1 meter. Vandaar dat nu erg kritisch in de gaten wordt gehouden of de nieuwe metro schade aan de gotische Dom zou kunnen veroorzaken.
Rijtuigen [bewerken]
De rijtuigen van de Stadtbahn van Keulen zijn allemaal normaalspoor (1435mm) voertuigen met een breedte van 2,65m en een lengte van 28-32m. Bijna alle lijnen rijden op ook 's avonds in dubbele tractie. De elektrische voeding loopt geheel (dus ook in de metrosecties en op de treintrajecten) via een bovenleiding van 800V gelijkstroom. In 1973 werden de eerste twee prototypes van de Stadtbahnwagen geleverd, die op maat gemaakt was voor het netwerk van Keulen, zie hoofdartikel over de Stadtbahnwagen. Na dat tot 1992 van dit soort rijtuig 172 stuks in vier verschillende generaties waren aangeschaft was de Stadtbahnwagen het meest geziene voertuig van de Kölner Verkehrs-Betriebe. De eerste generatie hiervan wordt nu langzamerhand buiten dienst gesteld en verkocht naar Istanboel. De tweede generatie wordt tussen 2010 en 2016 opgeknapt met het doel om de rijtuigen nog verdere 30 jaar te kunnen gebruiken
Sinds 1995 wordt meer en meer de Flexity Swift ingezet, die als lagevloer-rijtuig ook speciaal voor Keulen geconcipieerd werd. Hiervan werd in 2002 een nog aantal als variatie met hoge vloer gekocht, deze losden in 2006 het oude klassieke trammateriaal af. Dit ging naar Konya, Turkije. Vervolgens werd tussen 2005 en 2007 hiervan een generatie lage vloer voertuigen aangeschaft, die een variatie zijn op de eerste generatie lage vloer Flexity Swift uit 1995
Verder zijn er nog oudere voertuigen als lesrijtuigen en voor de technische dienst en dergelijken in gebruik en ook rijden er incidenteel oudjes als museum trams. De laatsten staan normaal gesproken gedeponeerd en tentoongesteld in het tram museum in Keulen-Thielenbruch.
Statistiek [bewerken]
| Jahr | 1883 | 1901 | 1914 | 1928 | 1939 | 1948 | 1960 | 1980 | 1999 | 2006 | 2007 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zelfstandige rijtuigen: | - | 110 | 510 | 611 | 569 | 280 | 374 | 306 | 348 | 380 | 381 |
| Aanhangers: | 106 | 339 | 594 | 752 | 607 | 301 | 254 | - | - | - | - |
| netwerklengte (km): | 35 | 55,9 | 134,3 | 156,0 | 174,4 | 148,3 | 130,0 | 157,5 | 190,3 | 192,2 | 192,2 |
| Prestatie: (mio. rijtuigkilometers) |
1,7 | 6,7 | 26,2 | 55,5 | 49,3 | 20,6 | 26,8 | 17,0 | 17,0 | 17,3 | 17,3 |
| aantal passagiers: (mio) |
~7 | 31,0 | 124,9 | 202,8 | 172,2 | 147,1 | 131,3 | 129,2 | 172,5 | 184,9 | 190,5 |
Zie ook [bewerken]
Externe links [bewerken]
- Kölner Verkehrs-Betriebe (Duits)
- Tram Museum (Duits)
- Overzicht openbaar vervoer Keulen (Engels)
- Foto's voertuigmaterieel (Duits)
- Foto's Köln-Bonner Eisenbahnen KBE (Duits)
 |
Zie de categorie Stadtbahn Köln van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
