Standrechtelijke executie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een standrechtelijke executie, ook wel standrecht, is een executie waar een persoon ter plekke wordt gedood zonder of na een heel summier proces.[1] Een standrechtelijke executie wordt uitgevoerd door de politie, het leger en paramilitaire organisaties en worden geassocieerd met guerrilla, counter-insurgency, terrorisme en criminaliteit.

Standrechtelijke executie van een militair na het weigeren van een dienstbevel op het slagveld is een ander verhaal.

Om een algemeen beeld te schetsen van standrechtelijke executies, zou een fictief generiek voorbeeld zoals situatie A genomen kunnen worden genomen: Op een slagveld, neemt een militair eigen manschappen onder vuur zonder nader legitiem te verklaren bewegingsredenen, eerder terplekke duidelijke kwade bedoelingen. Als de aanvaller overmeestert moet worden of zich confronteert met eigen strijdkrachten na op hun gevuurd te hebben, zou de legersuperieur na het nagaan van feiten mogelijk concluderen dat de aanval ondernomen werd om vijandelijke beweegredenen. Indien in zo'n geval deze bewuste gevechtseenheid zich in een hectische strijd bevindt en alle manschappen het hele detacheringsgebied, in gevecht af moeten reizen dan is een gangbare rechtgangsoverlevering voor de militair verdacht van opzettelijk vriendelijk vuur (Doodslag, poging tot) praktisch onhaalbaar vanwege integriteit in het gevecht (motieven onbekend of juist bekend; doorlopend gevaar voor eenheid) aangezien het soms niet mogelijk is om in hectische gevechtssituaties iemand apart te zetten, van militaire uitrusting en gevechtstaken te ontdoen en bevelen mee te reizen door gevechtszones in detentie bij andere militairen, die tevens in gevecht zijn en onverwacht overrompeld worden door een aanvallende collega-militair. Als de aanvaller in deze casus op het slagveld geëxecuteerd wordt dan is het feitelijk een standrechtelijke executie als praktisch beraad of vervolgstappen dus niet mogelijk zouden zijn.

In juridisch ontwikkelde landen en rechtsgebieden waar standrechtelijke executies in beginsel illegaal zijn zonder legitieme vervulling van een eerlijke rechtsgang, kan het soms wel zo zijn dat er in zeldzame situaties uitzondering op kan bestaan in praktisch onhaalbare patstelling-situaties, en alleen ingeval van uiterste urgentie wanneer er voldaan wordt aan situatie-eisen: deze vaak vanuit een dergelijk militair noodweerclausule, die bijvoorbeeld afhangend van rechtsgebied toepasbaar zouden zijn in bovenstaande voorbeeldcasus.

Indien er geen wetgeving op noodweer (clausule) bestaat in een gebied of land waar een standrechtelijke executie plaatsvindt of deze een specifiek geval niet (volledig) toereikt om het geval bij voorbaat legitiem te maken, maar het toch begaan wordt en het in beginsel illegaal is, zal in juridisch ontwikkelde rechtsgebieden in de regel een (militair) aanklager de executie-uitvoerende partij formeel verdenken en rechtsgang laten maken.

Civiele rechtsmacht[bewerken]

In bijna alle civiele rechtsgebieden zijn vandaag de dag standrechtelijke executies illegaal, aangezien ze in strijd zijn met het recht van de beschuldigde op een eerlijk proces. Bijna alle grondwetten of rechtsstelsels die zijn gebaseerd op common law verbieden de uitvoering wanneer er niet toe besloten is door een bevoegde rechter. In het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten staat het volgende:

"Ieder mens heeft het inherente recht op leven. Dit recht wordt beschermd door de wet. Geen mens wordt willekeurig beroofd van zijn leven.
[De dood]straf kan slechts worden uitgevoerd op grond van een onherroepelijk vonnis door een bevoegde rechter."
— Artikelen 6.1 en 6.2[2]

In de praktijk hebben echter standrechtelijke executies plaatsgevonden, uitgevoerd door de politie en binnenlandse strijdkrachten in verschillende landen en tijden, soms onder het mom van de krijgswet.

Bronnen, noten en/of referenties