Staten-Generaal van de Nederlanden
De Staten-Generaal van de Nederlanden waren oorspronkelijk een vergadering van vertegenwoordigers van de Staten of standen van de zeventien provincies, die door de Bourgondische hertogen en later de Habsburgse landsheer werden samengeroepen wanneer zij in geldnood zaten en een bede moest worden toegekend.
Inhoud |
[bewerken] Ontstaan
De allereerste Nederlandse Staten-Generaal werden op 9 januari 1464 in het graafschap Vlaanderen in Brugge samengeroepen. Nadat Filips de Goede de meeste Nederlandse gewesten onder zijn gezag had geplaatst en het bestuur ervan centraliseerde in Brussel, kwamen sinds 1464 de afgevaardigden van de gewestelijke Staten gemiddeld jaarlijks voor langere tijd bijeen. Ze vormden naast de centrale bestuursorganen een min of meer permanent orgaan dat de gewestelijke Staten vertegenwoordigde.
[bewerken] Bourgondische en Habsburgse Nederlanden
Later in de 15e en de 16e eeuw werd Brussel in het hertogdom Brabant de vaste zetel voor de bijeenkomsten. Deze gelegenheden werden door de afgevaardigden van de zeventien gewesten vaak benut om nieuwe privileges te bepleiten; een reden waarom de heersers van de Lage Landen niet happig waren de Staten-Generaal bijeen te roepen en zich eerder richtten tot de Staten van iedere provincie. Onder Filips II was het de Staten verboden te vergaderen zonder toestemming van de vorst. De nood van de de Spaanse Furie brak die wet en op 8 november 1576 kwamen de Staten-Generaal op eigen initiatief bijeen en sloten de Pacificatie van Gent. Daarmee schaarden zij zich gezamenlijk achter de Opstand.
Met het Plakkaat van Verlatinghe verklaarden de Staten-Generaal in 1581 de koning vervallen (verlaten) van zijn macht. Toen Brussel in 1578 weer in handen van de koning dreigde te vallen, hadden de Staten-Generaal zich naar Antwerpen verplaatst. Ook die stad bleek niet veilig meer en de Staten verhuisden in 1583 naar Middelburg. Vanaf 1585 werd Den Haag de vergaderplaats; in dat jaar vielen de belangrijke Brabantse steden Brussel en Antwerpen aan de Spaanse Nederlanden. Vooral de val van Antwerpen was een grote klap voor de rebellen, die vreesden dat zonder die stad de Opstand verloren was; er zijn dan ook verscheidene pogingen gedaan om de stad te ontzetten en later te heroveren, geen van alle succesvol.
[bewerken] Het Noorden
[bewerken] Republiek der Verenigde Nederlanden
Maurits van Oranje en Johan van Oldenbarnevelt besloten in 1587 tijdens de Tachtigjarige Oorlog geen pogingen meer te ondernemen om een soevereine vorst voor de Nederlanden te vinden en in de Justificatie of Deductie werd bepaald dat de politieke macht bij de Staten-Generaal zou komen te liggen. Dit is in feite het begin van de Republiek.
Vanaf de onafhankelijkheid van de Republiek van de Verenigde Nederlanden vormden de Staten-Generaal in feite de confederale regering waarin zaken werden behandeld die voor alle provincies van belang waren. De Staten-Generaal voerden destijds ook het bestuur over de generaliteitslanden en hadden het toezicht op de VOC en de WIC.
[bewerken] Bataafse Republiek
Tijdens de Bataafse Revolutie werd de standenmaatschappij officieel afgeschaft, en daarmee de Staten. Na de uitroeping van de Bataafse Republiek (1795) werden de Staten-Generaal opgeheven en vervangen door de Nationale Vergadering.
[bewerken] Staten-Generaal in de Zuidelijke Nederlanden
In de Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden bleven de Staten-Generaal ook bestaan in hun oude rol van representatieve vergadering ten overstaan van de koning, en later de keizer. Tussen 1577 en 1585 was Namen de plek waar de koningsgezinde Staten-Generaal bijeenkwamen, daarna weer Brussel. De vergadering werd echter zelden nog samengeroepen (onder andere in 1590, 1600 en 1632, daarna niet meer). De laatste keer dat de Zuidelijke Staten-Generaal vergaderden was in 1790 op eigen initiatief, toen ook zij hun keizer vervallen verklaarden van de macht (zie Verenigde Nederlandse Staten).
[bewerken] Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Bij het uitroepen van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1813) werd, in het kader van de Restauratie, de standenmaatschappij hersteld en werden nieuwe Staten-Generaal opgericht.
Vanaf 1813 staat de bepaling: "De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk" in de grondwet. Bij alle daaropvolgende Grondwetten (herzieningen of wijzigingen) is deze bepaling ongewijzigd gebleven.
Van 1817 tot 1830 zetelden de Staten-Generaal van het Koninkrijk der Verenigde Nederlanden in de Wetstraat in Brussel, nu het federale parlement van België.
[bewerken] Nederland
Met de Grondwetsherziening van 1848 werd de standenvertegenwoordiging vervangen door een algemene vertegenwoordiging van een standenloze burgerij. De benaming Staten-Generaal werd echter behouden.
