Steen der wijzen

De alchemist op zoek naar steen der wijzen, door Joseph Wright in 1771

De Steen der Wijzen (Latijn: lapis philosophorum; Grieks: chrysopoeia) is een legendarische alchemistische substantie die in staat zou zijn om gewone metalen in goud te veranderen. Soms wordt het ook als levenselixer voorgesteld waaraan verjongende en levensverlengende eigenschappen worden toegekend. Lange tijd was het vervaardigen van de Steen der Wijzen het voornaamste doel van de westerse alchemie. Latere alchemisten zoals Isaac Newton en Nicolas Flamel stelden dat het doel van het 'Grote Werk' zou neerkomen op het verlichten van de filosoof zelf. Iemand die zich ook intensief met alchemie heeft beziggehouden was de Zwitserse psycholoog Carl Gustav Jung, die de symbolen van de alchemie en de beschreven processen in dieptepsychologische zin interpreteerde als manifestaties van het onbewuste.

Alchemistische symbolen voor Zon en Maan

Het recept voor de Steen der Wijzen

Bij alchemie in het algemeen en bij het vervaardigen van de Steen der Wijzen, worden verschillende fasen doorlopen:

1. Calcinatie (tot kalk branden of oxidatie)
2. Dissolutie (oplossen)
3. Separatie (scheiden)
4. Conjunctie (samenvoegen)
5. Fermentatie (gisten)
6. Distillatie (reiniging door verdamping)
7. Coagulatie (solidificatie)

De op die wijze verkregen materie wordt het filosofisch ei genoemd.

Nicolas Flamel (1330-1418) stelde volgende 'vereenvoudigde' werkwijze voor:

• L’œuvre au noir, genoemd naar de zwarte kleur die de bereiding krijgt: het blakeren van het materiaal in het vuur om de onzuiverheden eruit te halen.
• L’œuvre au blanc, of 'petit-œuvre' (het kleine werk) is een ongekende bewerking die 'de Witte Steen' oplevert, die gewone metalen in zilver kan veranderen. Symbolisch voorgesteld door een boom die manen draagt.
• L'œuvre au rouge, of 'grand-œuvre' (het grote werk); hier hebben we evenmin informatie over; in deze fase transformeert de Witte Steen in de Steen der Wijzen, symbolisch door een 'zonneboom' voorgesteld.

Er zouden drie belangrijke etappes zijn in het vervaardigen van de Steen der Wijzen:

1. Eerst dient een ferment te worden geëxtraheerd, genaamd mercurium der filosofen (een hypothetische chemische stof)
2. Dit ferment laten reageren op goud en op zilver om twee supplementaire fermenten te verkrijgen.
3. Het met het goud gecreëerde ferment in een glas mengen met dat wat met zilver is gemaakt, samen met het mercurium en vervolgens luchtdicht afsluiten en aan de kook brengen.

Adaptaties en referenties

• In het verfilmde boek Harry Potter en de Steen der Wijzen van J.K. Rowling komt de Steen ook voor.
• Ook in het boek De Zwarte Baron van Annejoke Smids maakt de Steen een belangrijk deel van het verhaal uit, net als in Het Huis Anubis op Nickelodeon, waar hij gebruikt werd bij het maken van de heilige graal.
• In de anime/mangaserie Fullmetal Alchemist streven alle alchemisten naar het verkrijgen van de Steen der Wijzen om onmogelijke alchemie mogelijk te maken.
• In het boek Grimpow, het geheim der wijzen van Rafael Ábalos speelt de Steen der Wijzen een zeer belangrijke rol. Hierin staat hij symbool voor dát wat alles kan verklaren; de sleutel tot de geheimen van het heelal.
• In het spel Shadow of Memories speelt de Steen een grote rol in de dood van de hoofdpersoon.

Literatuur

• Paracelsus: Sämtliche Werke (Bde. I–IV), Übersetzung der zehnbändigen Huserschen Gesamtausgabe (1589-1591) durch Bernhard Aschner, 1. Auflage Leipzig 1984, Verlag für Medizin und Naturwissenschaften Gesellschaft mbH München

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties: