Stemloze postalveolaire fricatief

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Stemloze postalveolaire fricatief tussen twee a's

De stemloze postalveolaire fricatief is een medeklinker die in het Internationaal Fonetisch Alfabet aangeduid wordt met [ʃ] en in het Nederlands veelal als <sj> geschreven wordt. De klank komt voor in vele talen, zoals het Engels, het Frans en het Duits. In het Nederlands komt de klank veelal in bastaard- of leenwoorden voor, maar is het ook te vinden in woorden als 'sjouwen', 'sjorren' en 'sjaal' . Tevens kan de klank teruggevonden worden in verkleinwoorden als resultaat van de combinatie van de letters s-j (bv. huisje).

Symbool[bewerken]

Het symbool dat deze klank weergeeft, <ʃ>, is de letter esj, die geïntroduceerd werd door Isaac Pitman. Het X-SAMPA-equivalent is het symbool S. Een ander symbool, dat terugkomt in oudere taalkundige geschriften is de <š>, een s met een háček, die ontleend is aan het Tsjechische alfabet van Jan Hus.

Kenmerken[bewerken]

  • De wijze van articulatie is sibilant fricatief (sisklank), wat wil zeggen dat de klank geproduceerd wordt door een luchtstroom doorheen een groef in de tong op de plaats van articulatie, waardoor een wrijving van hoge frequentie hoorbaar wordt.
  • De plaats van articulatie is palato-alveolair, dat is gewelfd postalveolair. Dat wil zeggen dat de klank uitgesproken wordt met het voorste deel van de tong achter het tandvlees, en het achterste gedeelte van de tong gewelfd (bijna) tegen het verhemelte.
  • Het type van articulatie is stemloos. Dat wil zeggen dat de klank uitgesproken wordt zonder trilling van de stembanden.
  • Het is een orale medeklinker, wat wil zeggen dat de lucht door de mond naar buiten stroomt.
  • Het is een centrale medeklinker, wat wil zeggen dat de lucht over het midden van de tong stroomt, in plaats van langs de zijkanten.
  • Het luchtstroommechanisme is pulmonisch-egressief, wat wil zeggen dat lucht uit de longen gestuwd wordt, in plaats van uit de glottis of de mond.

Vóórkomen[bewerken]

Taal Woord IPA Betekenis Opmerkingen
Albanees shtëpi [[ʃtəpi]]? 'huis'
Arabisch شمس [[ʃɛ̈ms]]? 'zon'
Baskisch kaixo [[kaiʃo]]? 'hallo'
Bulgaars юнашки [[junaʃki]]? 'heldhaftigerwijze'
Catalaans xarel·lo [[ʃaˈɾeɫɫo]]? 'muskaatdruif'
Kroatisch šuma [[ʃûma]]? 'woud'
Tsjechisch kaše [[kaʃɛ] ]? 'pap'
Nederlands sjabloon [[ʃabloːn]]? Soms ook [[sʲ]]?.
Engels sheep [[ʃiːp] ]? 'schaap'
Esperanto ŝelko [[ʃelko]]? 'bretellen'
Faeröers sjúkrahús [[ʃʉukrahʉus] ]? 'ziekenhuis'
Frans cher [[ʃɛʁ] ]? 'duur, dierbaar'
Galicisch viaxe [[bjaʃe]]? 'weg'
Georgisch არი [[ˈʃɑɾi]]? 'muggenziften'
Duits schraffieren [[ʃʁaˈfiːʁən] ]? 'arceren'
Hebreeuws שלום [[ʃalom] ]? 'vrede'
Hongaars segítség [[ʃɛgiːtʃeːg]]? 'hulp'
Ilocano siák [[ʃak] ]? 'ik'
Iers sí [[ʃiː] ]? 'zij'
Italiaans fasce [[ˈfaʃʃe] ]? 'bands'
Kabardisch шыд [[ʃɛd] ]? 'ezel'
Kabylisch ciwer [[ʃiwər] ]? 'raadplegen'
Lets šalle [[ˈʃalle]]? 'sjaal'
Lingala shakú [[ʃakú]]? 'grijze papegaai'
Litouws šarvas [[ˈʃarvas]]? 'pantser, bolster'
Maltees x'ismek [[ʃismek]]? hoe heet je?'
Noors Bokmål sky [[ʃyː] ]? 'wolk'
Nynorsk sjukehuset [[ˈʃʉːkeˈhʉːse]]? 'ziekenhuis'
Occitaans Auvergnat maissant [[meˈʃɔ̃]]? 'slecht'
Limousin son [[ʃũ]]? 'zijn'
Gascons maishant [[maˈʃan]]? 'slecht'
Portugees cheirar [[ʃeiˈɾaɾ]]? 'ruiken'
Romani Vlach Romani deš [[deʃ]]? 'tien'
Roemeens şefi [[ʃefʲ]]? 'bazen'
Schots-Gaelisch seinn [[ʃeiɲ]]? 'zing'
Servisch двориште/dvorište [[ʃola]]? 'tuin'
Sloveens šóla [[ʃola]]? 'school'
Somali shan [[ʃan]]? 'vijf'
Swahili kushoto [[kuʃoto]]? 'bomen'
Tagalog silya [[ˈsiljɐ]]? 'stoel'
Tunica [[ˈsiljɐ]]? 'stoel'
Turks güneş [[gyˈneʃ]]? 'zon'
Urdu شکریہ [[ʃʊkriːaː]]? 'dankje'
Welsh Standard siarad [[ˈʃɑrad]]? 'spreek'
Southern dialects mis [[miːʃ]]? 'maand'
Zhuang roek [[ʁɔ̌k]]? 'zes'
West-Lombardisch Canzés cib [[ʃǐp]]? 'tien'