Stemtoonhoogte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wetenschap Muziektheorie Frequentie (hertz)
A0 A'' 27,5 Hz
A1 A' 55 Hz
A2 A 110 Hz
A3 a 220 Hz
A4 a' 440 Hz
A5 a'' 880 Hz
A6 a''' 1760 Hz
A7 a'''' 3520 Hz
A8 a''''' 7040 Hz

De stemtoonhoogte is de toonhoogte van de kamertoon of diapason, in de muziektheorie a' genoemd terwijl de wetenschappelijke benaming A4 is. Internationaal is deze toonhoogte in het midden van de 20e eeuw vastgesteld op een frequentie van 440 Hz.

Door middel van een stemvork is deze kamertoon beschikbaar voor het stemmen van een muziekinstrument.

Geschiedenis[bewerken]

De stemtoon lag niet altijd vast. Soms leest men ergens dat de stemtoon door de eeuwen heen steeds hoger is komen te liggen, maar dat is slechts de helft van het verhaal. Er waren orgels die een hogere stemtoon hadden, en later lager gestemd werden. Kerkorgels verschilden enorm van stemtoon. In de loop van de tijd is die variatie steeds kleiner geworden. Naarmate mensen steeds mobieler werden, ontstond ook de behoefte aan meer compatibiliteit van instrumenten. Als men bijvoorbeeld een trompet meenam van de ene kerk naar de andere, bemerkte men dat dat instrument met het ene orgel wel samenklonk, maar met een ander orgel niet. Met de introductie van de trein werd de behoefte tot standaardiseren nog eens groter en tegelijk werd ook de meetapparatuur steeds beter, waardoor de mogelijkheid ontstond om een werkbare afspraak te maken. Het is daarom niet verwonderlijk dat de standaard van 440 Hz pas rond 1940 is ingevoerd. Deze ontwikkeling is te vergelijken met het invoeren van een standaardtijd op de klok.

Overigens is de zogenaamde temperatuur van het stemmen weer een heel ander fenomeen, dat losstaat van de discussies die nog immer worden gevoerd over de hoogte van de stemtoon. 'Temperatuur' gaat over de onderlinge toonhoogteverhoudingen van de tonen binnen het octaaf. Sinds de Barok woedde hierover een hevige discussie.

Sinds 1885 is voor wetenschappelijke toepassing vastgelegd dat de A4 een frequentie van 440 Hz hoort te hebben (standaard van een specifieke klankbron bij 20°C, zie onderstaande tabel). De meeste stemvorken worden dan ook op 440 Hz gemaakt.

Stemvork (440 Hz)

Door de industriële revolutie en later de elektronische revolutie, is de standaardisering van de stemtoon verder ingeburgerd geraakt in de hele wereld. Elektronische keyboards zijn vanwege hun klankrijkdom en speelbaarheid overal populair geworden en daarmee is de stemtoon van 440 Hz in de meest uiteenlopende muzieksoorten de standaard geworden.

Door de eeuwen heen is de hoogte van de kamertoon aan veel verandering onderhevig geweest. Voor de invoering van de standaard van 440 Hz was in veel landen de door de regering van Oostenrijk in 1885 aanbevolen waarde van 435 Hz gebruikelijk. Informeel kwam de Amerikaanse muziekindustrie tot een compromis van 440 Hz voor de bouw van muziekinstrumenten. Deze waarde werd in 1936 overgenomen door de American Standards Association en later in 1955 (en herbevestigd in 1975) door de International Organization for Standardization, bekend als ISO 16.

Hieronder volgt een tabel waaruit de diversiteit aan stemtonen blijkt.

Frequenties van de verschillende kamertonen
Jaar Land of plaats Frequentie
(Hertz)
Opmerking
Tot ca 1500 400-500 Er lag nog niets vast
1500-1670 466 Een halve toon hoger dan 440 Hz
1650 Frankrijk 415 Parijse orgeltoon (dit is een hele toon lager dan 466 Hz)
1760-1820 - 440 Stijging tot huidige stemtoon (weer een halve toon hoger dan 415 Hz)
1820 Duitsland 423 -
1820 Oostenrijk 434
1859 Parijs 435 (bij 15°C) Als vastgesteld door internationale stemtooncommissie (komt overeen met 440 Hz bij circa 20°C, wanneer blaasinstrumenten zoals het pijporgel lucht uit de omgeving inblazen)
1850-1896 Engeland 453 Oude philharmonische stemming
1880 Duitsland 494
1880 Oostenrijk 447
1897-1939 Engeland 439 Nieuwe philharmonische stemming
1939 Engeland 440 Amerikaanse standaardtoon (US standard pitch)
tot ca. 1950 Nederland 451 Oude harmoniestemming
na ca. 1950 440-445 Veel moderne orkesten spelen momenteel boven 440 Hz en veel instrumenten worden speciaal daarop gebouwd.

Stemtoonhoogtes[bewerken]

Voor het stemmen van instrumenten kunnen de volgende sinustonen gebruikt worden:

Geluidsfragment  435 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  436 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  437 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  438 Hertz (info / uitleg)
Geluidsfragment  439 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  440 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  441 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  442 Hertz (info / uitleg)
Geluidsfragment  443 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  444 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  445 Hertz (info / uitleg) Geluidsfragment  446 Hertz (info / uitleg)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]