Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
SOMO
Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen
Somo-logo.jpg
Opgericht 1973
Plaats Vlag van Nederland Nederland, Amsterdam
Voorzitter Ronald Gijsbertsen (managing director)
Website

Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) (Engels: Centre for Research on Multinational Corporations) is een onafhankelijke non-profit-onderzoeks- en netwerkorganisatie. SOMO richt zich op duurzame ontwikkeling, zowel sociaal, ecologisch als economisch. Sinds 1973 onderzoekt SOMO multinationale ondernemingen en de gevolgen van hun activiteiten voor mens en milieu wereldwijd. SOMO ondersteunt maatschappelijke organisaties door trainingen, coördinatie van netwerken en kennisopbouw over multinationale ondernemingen in hun internationale context van productie, handel, financiering en regelgeving.

De volgende thematische programma's staan central in het werk van SOMO:

  1. Sectoren & Ketens
  2. Bedrijvenonderzoek
  3. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
  4. Economische hervormingen

De belangrijkste sectoren waarnaar SOMO onderzoek naar doet zijn elektronica, voedsel & landbouw, delfstoffen, energie en water, kleding, farmaceutische en de financiële sector.

Geschiedenis[bewerken]

De oprichting[bewerken]

Grote groepen Nederlanders verklaarden zich begin jaren 70 solidair met de hervormingspolitiek van de Chileense president Allende. Het proces van democratisering van de Chileense economie werd destijds bedreigd door de manipulaties van multinationale (Amerikaanse) ondernemingen met belangen in Chili. De gewelddadige omverwerping van de regering Allende in 1973 wekte daarbij massale woede op tegen de multinationals. Enkele Derde wereld organisaties en sympathisanten besloten tot de oprichting van een onderzoeksbureau, om de activiteiten en belangen van die multinationale ondernemingen in kaart te brengen. Dit leidde in 1973 tot de oprichting van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO). Tot de initiatiefnemende organisaties behoorden de X-Y Beweging en Sjaloom.

Aanvankelijk financierden X-Y en Sjaloom de (loon)kosten van een eerste onderzoeker. Later werd de groeiende SOMO-organisatie vele jaren (mede) gefinancierd door subsidies van de NCO (nu NCDO).

De focus van SOMO lag in het begin voornamelijk bij ontwikkelingslanden. Vanaf 1975 verrichtte SOMO echter ook onderzoek ter ondersteuning van werknemers in Nederland, werkzaam bij multinationale ondernemingen. SOMO verzorgde publicaties en scholing voor ondernemingsraden en vakbondskadergroepen van vrijwel alle belangrijke multinationale ondernemingen met Nederland als thuisbasis.

SOMO-medewerkers traden veelvuldig op als deskundigen voor ondernemingsraden van Nederlandse bedrijven bij herstructureringen, fusies en reorganisaties.

De opkomst van Europese ondernemingsraden (EOR) betekende logischerwijs dat SOMO een nieuw - hieraan verwant - werkterrein erbij had gekregen. Het opstellen van bedrijfsprofielen van multinationale ondernemingen en de ondersteuning bij de oprichting van EOR-en werd een kernterrein van SOMO in de jaren 80 en 90 van de 20e eeuw. Daarnaast bleef onderzoek naar multinationale ondernemingen en de door hen gedomineerde bedrijfstakken een belangrijk onderzoeksterrein.

Verandering werkzaamheden[bewerken]

Rond de eeuwwisseling is het werk voor ondernemingsraden afgenomen en is vooral het werk gericht op ontwikkelingslanden overgebleven. Sinds het einde van de 20e eeuw wordt onderzoekswerk verricht rond de thema's Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, arbeidsverhoudingen in ontwikkelingslanden en internationale handel en investeringen. Opdrachten worden verkregen via subsidies verstrekt door de Nederlandse en Europese overheid. Vakbonden, ontwikkelingsorganisaties en andere maatschappelijke organisaties zijn opdrachtgevers van SOMO.

Oprichting netwerken[bewerken]

De ontwikkeling van internet zorgt voor een grote beschikbaarheid van informatie waardoor vanaf de jaren 90 de rol van SOMO veranderd is. De toegevoegde waarde van SOMO ligt enerzijds op het (laten) onderzoeken van productie- en arbeidsomstandigheden in verschillende productieketens en anderzijds in het versterken van samenwerking tussen organisaties die bedrijven en beleidsmakers willen beïnvloeden. SOMO wil door de combinatie van onderzoek en netwerkcoördinatie de integratie van kennis en actie bevorderen. SOMO coördineert verschillende netwerken (MVO Platform, OECD Watch, Coalitie Eerlijke Handel, GoodElectronics). Daarnaast is SOMO penvoerder van verschillende EU consortia (makeITfair en Towards Tax Justice) en is als stuurgroeplid betrokken bij the European Coalition for Corporate Justice en Tax Justice Network NL. In het verlengde van onderzoek en netwerkcoördinatie richt SOMO zich ook steeds meer op capaciteitsopbouw van zuidelijke NGOs (door het organiseren van workshops, trainingen en het ontwikkelen van onderzoeksmethoden) en het coördineren van lobby en beleidsbeïnvloeding.

In de periode 2005-2010 wordt de aandacht voor arbeidsomstandigheden en milieu in productiesectoren ook verder aangevuld met initiatieven op (nieuwe) economische thema's, zoals tax justice en de hervormingen van de financiële markten.

Vanaf 2010[bewerken]

In 2010 zijn de beoogde doelen van SOMO opnieuw geformuleerd:

  • De invloed van maatschappelijke organisatie op multinationals neemt toe.
  • Het beleid en de praktijk van bedrijven dienen duurzame en sociale ontwikkeling.
  • Overheidsregulering is gericht op eerlijke verdeling van welvaart en duurzaamheid.

Doelen[bewerken]

Missie[bewerken]

SOMO streeft naar wereldwijde duurzame en rechtvaardige economische ontwikkeling en draagt bij aan de structurele bestrijding van armoede, milieuproblemen, uitbuiting en ongelijkheid. Door het uitvoeren van veranderingsgericht onderzoek en het versterken van samenwerking wil SOMO maatschappelijke organisaties wereldwijd, en met name in ontwikkelingslanden, in staat stellen duurzame alternatieven te bevorderen en een tegenwicht te bieden aan schadelijke strategieën en praktijken van multinationale ondernemingen.

Visie[bewerken]

In de visie van SOMO zijn sterke maatschappelijke organisaties nodig die op basis van betrouwbare informatie en goede samenwerking positieve veranderingen kunnen bewerkstelligen. De basis hiervoor is sociale rechtvaardigheid, duurzame ontwikkeling, transparantie en eerlijke verdeling van macht.

Strategie[bewerken]

Om de missie te verwezenlijken wil SOMO de positie van maatschappelijke organisaties, arbeiders en lokale gemeenschappen versterken. Dit doet SOMO door een strategie van integratie van kennis en actie rond multinationale ondernemingen.

SOMO veronderstelt dat om bij te kunnen dragen aan sociale verandering invulling gegeven moet worden aan vier randvoorwaarden: 1. beschikking over alternatieve informatie; 2. verbindingen tussen (deels) gelijkgestemde organisaties om massa te maken; 3. het vermogen om kennis te ontwikkelen en dit te verbinden met actie en 4. relevante doelgroepen bereiken met handelingspersepctief.

SOMO gebruikt daarom de volgende strategieën:

  1. Kennisopbouw: SOMO voert kritisch en innovatief onderzoek uit naar multinationale ondernemingen, maakt analyses en volgt als "watchdog" de veranderingen in het beleid van overheden en bedrijven en het resultaat daarvan.
  2. Versterken van samenwerking: SOMO coördineert en faciliteert netwerken om onderlinge samenwerking en informatie-uitwisseling tussen maatschappelijke organisaties te bevorderen.
  3. Capaciteitsversterking: SOMO voert trainingen uit en begeleidt onderzoek met het oog op het versterken van kennisopbouw bij organisaties in het Noorden en Zuiden en het gebruik van onderzoek in maatschappelijke actie.
  4. Beïnvloeding: SOMO zet zich in om kennis te (laten) verspreiden om diverse stakeholders te beïnvloeden om verantwoorde keuzes te maken:
  • beleidmakers bij overheden
  • bestuurders en managers van bedrijven
  • andere belanghebbenden zoals consumenten, werknemers, beleggers, media en onderwijs.

Doelgroep[bewerken]

SOMO richt zich met haar activiteiten wereldwijd primair op de ondersteuning van organisaties in het maatschappelijk middenveld met vergelijkbare doelen als SOMO. Dit kunnen de volgende organisatie zijn: vakbonden, ontwikkelingsorganisaties, milieuorganisaties, campagneorganisaties, mensenrechtenorganisaties, consumentenorganisaties, organisaties voor duurzame beleggers, gender organisaties en internationale netwerken gericht op corporate accountability, sociaal-economische verandering, eerlijke handel en rechtvaardige belastingsystemen.

Non-profit[bewerken]

SOMO beoogt de behartiging van het algemeen maatschappelijk belang, zij beoogt niet het maken van winst, wanneer er sprake is van een batig exploitatie saldo zal dit geheel ten goede komen aan de doelstellingen van de stichting.

Impact[bewerken]

SOMO's onderzoek, netwerkcoördinatie, training en advies draagt bij aan duurzame ontwikkeling, zowel sociaal, ecologisch als economisch. Enkele resultaten van SOMOs werk:

  • Elektronicabedrijven erkennen hun verantwoordelijkheid voor grondstofwinning in ontwikkelingslanden. Dit dankzij druk van de Europese makeITfair campagne, een door SOMO geïnitieerd project.
  • De bijdrage aan de versterking van het raamwerk van internationale MVO-normen via herziening van de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen. Dit gebeurt via OECD Watch, een mondiaal netwerk van NGOs, opgericht door SOMO.
  • Het agenderen van verbetering van EU regelgeving zodat patiënten in ontwikkelingslanden beter beschermd zijn bij deelname aan medicijntesten. Hier sloegen Wemos en SOMO de handen ineen.
  • Het beïnvloeden van de duurzaamheidscriteria van de overheid via het MVO Platform, een netwerk van Nederlandse organisaties dat wordt gecoördineerd door SOMO.
  • Theeproducenten erkennen voor het eerst publiekelijk hun gedeelde verantwoordelijkheid voor de misstanden uit het SOMO rapport Sustainability Issues in the Tea Sector. Diverse theeproducenten gebruiken inmiddels duurzaamheidskeurmerken.
  • Het agenderen van Nederland belastingparadijs als probleem voor ontwikkelingslanden, via het Tax Justice Network Nederland en de media.
  • SOMO heeft beleidswijzigingen voorgesteld en bedrijven gestimuleerd verantwoordelijkheid te nemen voor het elektronica-afval dat aan hun producten verbonden is. Dit kreeg vorm door inbreng van SOMO in de Europese beleidsdiscussie over de richtlijn van elektronica-afval (de WEEE-richtlijn).
  • Mede door acties van Greenpeace gebaseerd op SOMO's onderzoek is er de afgelopen jaren een politiek en publiek debat ontstaan in Nederland over het nut van nieuwe kolencentrales. Diverse geplande kolencentrales hebben daardoor bouwvertraging opgelopen of zijn geheel afgelast.

Netwerken[bewerken]

Netwerken gecoördineerd door SOMO[bewerken]

Campagnes gecoördineerd door SOMO[bewerken]

Lid van stuurgroep[bewerken]

Netwerken waar SOMO aan deelneemt[bewerken]

Externe link[bewerken]