Stikmat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Stikmat.

Er is bij het schaken sprake van een stikmat als de koning schaak staat, alle vluchtvelden door zijn eigen stukken zijn geblokkeerd en het schaak niet kan worden opgeheven. De koning stikt als het ware, en staat schaakmat.

Aangezien alleen een paard over andere stukken kan springen, kan stikmat alleen door een paard worden gegeven.

Voorbeelden[bewerken]

Er zijn verscheidene voorbeelden van een stikmat bekend, maar de meest kenmerkende is die welke ontstaat na een dameoffer. Wit is aan zet en speelt Dg8†. Zwart kan de witte dame niet met de koning slaan en moet dus Txg8 spelen. Nu speelt wit Pf7 mat en de koning is "gestikt".

8 rd Chess d40.png qd Chess d40.png Chess l40.png rd Chess l40.png kd
7 Chess d40.png pd pd Chess l40.png bd Chess l40.png pd pd
6 pd Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pd Chess l40.png nl Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png ql Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pl
3 Chess d40.png bl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pl Chess l40.png
2 pl pl pl Chess d40.png Chess l40.png pl Chess l40.png Chess d40.png
1 Chess d40.png Chess l40.png kl rl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png rl
a b c d e f g h
Wit is aan zet
8 rd Chess d40.png qd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png rd kd
7 Chess d40.png pd pd Chess l40.png bd nl pd pd
6 pd Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pl
3 Chess d40.png bl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pl Chess l40.png
2 pl pl pl Chess d40.png Chess l40.png pl Chess l40.png Chess d40.png
1 Chess d40.png Chess l40.png kl rl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png rl
a b c d e f g h
De zwarte koning is "gestikt"

Stikmat in de opening[bewerken]

Stikmat kan ook in de opening voorkomen.

Blackburne Shilling gambiet[bewerken]

8 rd Chess d40.png bd Chess d40.png kd bd nd rd
7 pd pd pd pd Chess d40.png nl pd pd
6 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png qd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png
2 pl pl pl pl bl pl Chess l40.png pl
1 rl nl bl ql kl rl Chess d40.png Chess l40.png
a b c d e f g h
Amateur - Blackburne: 0-1

Dit gambiet is genoemd naar Joseph Blackburne die er veel mee won als hij in cafés om geld (meestal een shilling) speelde.[1]
1. e2-e4 e7-e5
2. Pg1-f3 Pb8-c6
3. Lf1-c4 Pc6-d4?
Geen sterke zet, maar niet meteen te weerleggen. Wit kan 4.Pc3 of 4.0-0 doen en staat dan prima.
4. Pf3xe5? Dd8-g5!
5. Pe5xf7?? Dg5xg2
6. Th1-f1 Dg2xe4†
7. Lc4-e2 Pd4-f3 mat

Boedapestgambiet[bewerken]

8 rd Chess d40.png bd Chess d40.png kd Chess d40.png Chess l40.png rd
7 pd pd pd pd qd pd pd pd
6 Chess l40.png Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png pl pl Chess d40.png Chess l40.png bl Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png nd Chess d40.png nl Chess d40.png Chess l40.png
2 Chess l40.png pl Chess l40.png nl pl pl pl pl
1 rl Chess l40.png Chess d40.png ql kl bl Chess d40.png rl
a b c d e f g h
Stand na 8. ... Pd3#

In het Boedapestgambiet zit een val die tot stikmat kan leiden:
1. d2-d4 Pg8-f6
2. c2-c4 e7-e5
3. d4xe5 Pf6-g4
4. Lc1-f4 Pb8-c6
5. Pg1-f3 Lf8-b4+
6. Pb1-d2 Dd8-e7
7. a2-a3 Pg4xe5
8. a3xb4?? Pe5-d3 mat

Caro-Kann[bewerken]

8 rd Chess d40.png bd qd kd bd Chess l40.png rd
7 pd pd Chess d40.png nd pd pd pd pd
6 Chess l40.png Chess d40.png pd nl Chess l40.png nd Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pl Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
2 pl pl pl Chess d40.png ql pl pl pl
1 rl Chess l40.png bl Chess l40.png kl bl nl rl
a b c d e f g h
Stand na 6. Pd6#

In de Caro-Kann komt de volgende zettenreeks regelmatig voor:
1. e2-e4 c7-c6
2. d2-d4 d7-d5
3. Pb1-c3 d5xe4
4. Pc3xe4 Pb8-d7
5. Dd1-e2!? Pg8-f6??
6. Pe4-d6 mat.

Trivia[bewerken]

De prent Metamorphose van Escher toont een schaakpartij waarin stikmat wordt gegeven.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Hooper, D. en Whyld, K. (1992) The Oxford Companion to Chess. Oxford: Oxford University Press, p43.