Stockholm

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Stockholm (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Stockholm.
Stockholm
Stad in Zweden Vlag van Zweden
Stockholm vapen bra.svg
Stockholm
Stockholm
Situering
Provincie Stockholms län
Landschap Uppland en Södermanland
Coördinaten 59° 19′ NB, 18° 3′ OL
Algemeen
Oppervlakte 215,9 km²
- land 187,7 km²
- water 21,1 km²
Inwoners (30 jun 2012) 871.952 (4160 inw/km²)
Gemeentecode 0180
bron: Zweeds Bureau voor de Statistiek
Foto's
Stockholm Montage.png
Portaal  Portaalicoon   Zweden

Stockholm (['stɔkhɔlm]?, Geluidsfragment Zweedse uitspraak (info / uitleg)) is de hoofdstad en de grootste stad van Zweden. De gemeente Stockholm ligt gedeeltelijk in Uppland en gedeeltelijk in Södermanland. Ze heeft een oppervlakte van 188 km2 en behoort tot de provincie Stockholms län. Op 30 september 2009 had de stad 825.057 inwoners, en de gehele regio Groot-Stockholm had rond de 2 miljoen inwoners.

Door de vele (grote) wateren in de stad wordt Stockholm ook wel het "Venetië van het noorden" genoemd. De stad ligt middenin de scherenkust, met 24.000 eilanden.

In Stockholm zetelt de Zweedse regering en het parlement. Het koninklijk paleis van de Zweedse koning, Karel XVI Gustaaf, is er ook te vinden.

Geografie[bewerken]

De stad ligt op veertien met bruggen verbonden eilanden, op de plaats waar het Mälarmeer (Zweeds Mälaren) met de Oostzee in verbinding staat. Aan deze ligging heeft de stad de bijnaam "Venetië van het Noorden" te danken. Net buiten de stad begint de scherenkust, een kustgebied met talloze rotseilanden en -eilandjes die scheren worden genoemd. Veel inwoners van Stockholm hebben dan ook een boot, of zelfs een buitenhuis op een eilandje. Tijdens de zomer zijn er op veel plaatsen aan de rand van het water zonnebaders, zwemmers en vissers te zien.

Het oudste deel van Stockholm is de Oude Stad, of Gamla Stan. Deze wijk op het eiland Stadsholmen doet bijna Zuid-Europees aan door de smalle straten en huizen die in okerkleur of rood zijn geschilderd. Op dit eiland is ook het koninklijk paleis gebouwd, met een traditionele wacht.

Geschiedenis[bewerken]

Stockholm wordt voor het eerst in geschriften genoemd in 1252. De naam komt van de samenstelling stock (blok hout) en holm (eilandje) en staat voor het tegenwoordige Gamla Stan. Er wordt wel gezegd dat de stad is gesticht door Birger Jarl, om Zweden te beschermen tegen aanvallen van buitenlandse vloten.

De strategische ligging (toegang tot het Mälarmeer) zorgde ervoor dat Stockholm de belangrijkste stad van het land werd, vooral in de onafhankelijkheidsstrijd tegen Denemarken. In 1600 had de stad 10.000 inwoners en tachtig jaar daarna, in 1680, had de stad al 60.000 inwoners. Pas in 1634 werd de stad de officiële hoofdstad van het Zweedse Rijk. Tussen 1713 en 1714 heerste de Zwarte Dood in de stad, die vele doden veroorzaakte. De bevolkingsgroei, evenals de economische groei, stagneerden.

In de tweede helft van de 19e eeuw kwam de industrie op en heroverde Stockholm zijn plaats als belangrijkste stad van het land. In de 20e eeuw stond de stad in de hele wereld bekend als centrum van de architectuur en moderniteit. De stad bloeide en werd in verschillende richtingen uitgebouwd, als deel van het Miljoenenprogramma. Voorbeelden hiervan zijn Rinkeby, Sollentuna en Tensta, met een hoog aandeel immigranten. Nog steeds is Stockholm een van de snelstgroeiende hoofdsteden van Europa.

Stockholm in 1690, met Gamla Stan in het midden

Klimaat[bewerken]

Stockholm ligt op een hoge breedtegraad en heeft duidelijke seizoenen. De zomers zijn vaak mild/warm en droog en de winters koud en niet zo nat. De hoogste temperatuur ooit gemeten is +38 °C en de laagste -32 °C. Normale temperaturen in de verschillende seizoenen zijn:

  • Winter: van -7 tot +2 °C
  • Lente: tussen +5 en 15 °C
  • Zomer: 22 à 25 °C of warmer (temperaturen van tegen de 30 graden zijn niet uitzonderlijk).
  • Herfst: tussen +5 en 18 °C

Demografie[bewerken]

Sergels torg in het centrum van Stockholm.
Steegje in de oude stad.
Kaart van een gedeelte van Stockholm, 1910, afgebeeld in het Nordisk familjebok (een encyclopedie).

In de gemeente zelf wonen ca. 770.000 mensen en in de hele Stockholmse agglomeratie 1,8 miljoen mensen, wat ongeveer 20% van de hele bevolking van Zweden is. Vooral in de buitenwijken (zoals Rinkeby, Skärholmen en Tensta) wonen veel mensen met een buitenlandse achtergrond. Zij zijn vooral afkomstig uit het Midden-Oosten, Oost-Afrika en Oost-Azië.

De bevolking van Stockholm door de eeuwen heen:

Jaar Stockholm Zweden Aandeel
2005 771.038 9.047.752 8,5%
2000 750.348 8.882.792 8,4%
1995 711.119 8.837.496 8,0%
1990 674.452 8.590.630 7,9%
1985 659.030 8.358.139 7,9%
1980 647.214 8.317.937 7,8%
1970 740.486 8.091.782 9,2%
1960 808.294 7.500.161 10,8%
1950 744.143 7.041.829 10,6%
1940 590.503 6.371.432 9,3%
1930 502.213 6.142.191 8,2%
1920 419.440 5.904.489 7,1%
1910 342.323 5.522.403 6,2%
1900 300.624 5.136.441 5,9%
1850 93.070 3.482.541 2,7%
1800 75.517 2.347.303 3,2%
1750 60.018 1.780.678 3,4%
Binnenstad gezien vanaf het Koninklijk Paleis, met links het Operagebouw
Het Noords Museum (links) en het Vasamuseum

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Stockholm is sinds 1 januari 2007 verdeeld in 14 stadsdelen, verdeeld in 3 hoofdgebieden. Zij hebben allemaal verantwoordelijkheid voor basisscholen, vrijetijdsbesteding en culturele instellingen in hun stadsdeel.

Stockholm-Centrum Stockholm-Zuid Stockholm-West

Bezienswaardigheden[bewerken]

Bezienswaardig in Stockholm zijn:

  • Het Vasamuseum met daarin de Vasa, een 17e-eeuws oorlogsschip dat vlak bij Stockholm bij de eerste vaart is gezonken, en dat rond 1960 is geborgen. Het schip is vervolgens volledig gerestaureerd en in een eigen museum ondergebracht.
  • Het Stadhuis (Zweeds Stadshuset), een markant gebouw uit rode baksteen opgetrokken en zichtbaar vanuit vele plaatsten in de stad. Hier vindt jaarlijks in de Blauwe Zaal (die door de architect opzettelijk in baksteenrode stijl onvoltooid is gelaten) het banket ter gelegenheid van de Nobelprijs plaats.
  • Stockholms slot, het koninklijk paleis. Dit enorme slot in Italiaans-Zweedse renaissancestijl is het grootste nog in de oorspronkelijke functie dienst doende paleis ter wereld. Het bevat onder andere de vele koninklijke vertrekken, de paleiskapel en de troonzaal. Ook is er het museum Livrustkammaren gevestigd, waar de kroonjuwelen bewaard worden en is er een museum over de op dezelfde plaats voorheen gelegen burcht "Tre Kronor".
  • Djurgården, een eiland vlak bij het centrum van Stockholm met veel groen en architectonisch waardevolle villa's van rond de vorige eeuwwisseling. Op dit eiland bevinden zich ook verscheidene musea zoals Skansen, het Noords museum en het Vasamuseum.
  • Het Koninklijk Dramatisch Theater, oftewel Dramaten, het nationale theater aan het plein Nybroplan.
  • Vaxholm, een schilderachtig dorpje op een gelijknamig eiland een eindje buiten de stad. Er zijn bootverbindingen vanuit het centrum van Stockholm.
  • Het Koninklijk domein Drottningholm, ensemble van op de werelderfgoedlijst staande gebouwen uit de barokperiode, met het Slot Drottningholm waar de koninklijke familie woont en het Drottningholm Slottsteater, waar de 18e-eeuwse theater- en operatechniek in stand wordt gehouden.
  • De Vikingnederzetting Birka, ten westen van de stad op een eiland in het Mälarmeer gelegen.
  • Globen, een bolvormige sport- en evenementenhal met een hoogte van 85 meter en een capaciteit van 16.000 toeschouwers.
  • De Stadsbibliotheek van architect Erik Gunnar Asplund, gebouwd tussen 1921 en 1928. Het gebouw is bekend om zijn cirkelvormige leeszaal met een hoge, klassieke overkoepeling.
  • Skogskyrkogården, een groot kerkhofpark ten zuiden van de stad, een ontwerp van Erik Gunnar Asplund en Sigurd Lewerentz. Hier ligt onder anderen Greta Garbo begraven.
  • Riddarhuset, de vergaderplaats van de adel, in Nederlands barokke stijl.
Panorama vanaf het stadhuis
Panorama vanaf het stadhuis

Musea[bewerken]

Enkele musea in Stockholm zijn:

Vervoer en verkeer[bewerken]

De hoofdingang van Stockholm Centraal.

Stockholm beschikt over een uitgebreid netwerk van metro (drie lijnen, honderd stations, gestart in 1950), bus en trams. Heel wat metrostations zijn op een unieke manier verfraaid door kunstenaars. Het hoofdmetrostation van Stockholm is T-Centralen. Dit ligt weer onder het hoofdtreinstation Stockholm Centraal, dat 220.000 passagiers per dag heeft. Het openbaar vervoer wordt verzorgd door Storstockholms Lokaltrafik. Citybanan is een nieuw te bouwen ondergrondse spoorlijn onder de stadskern van Stockholm met als doel de ’pendeltåg’ (pendeltrein die de voorsteden van Stockholm bedient) te scheiden van het overige treinverkeer dat door het centrum van Stockholm rijdt. In mei 2006 bereikten de stad Stockholm, het provinciebestuur en Banverket (de railinfrastructuurbeheerder) een overeenkomst over de financiering van het project. De bouw moet starten in 2008 en de tunnel zou opgeleverd moeten worden tussen 2013 en 2016. In de periode 2005-2006 zijn reeds voorbereidende werken uitgevoerd in het Centraal Station van Stockholm, teneinde plaats te maken voor werktunnels. Toen de nieuwe coalitie onder leiding van Fredrik Reinfeldt aan de macht kwam in de herfst van 2006, kwam het bericht dat men het bestaande contract wilde verbreken om in de plaats een financiering mogelijk te maken van de sluiting van een verkeersring rond Stockholm. Na een nieuwe beoordeling gaf de regering echter het groen licht om met de werken te beginnen.

In het voorjaar van 2006 werd een proef gehouden met een tolheffingsysteem voor het autoverkeer in gebied rondom de historische binnenstad van Stockholm. Tijdens de proefperiode verminderde het autoverkeer op de meetpunten (de tolplaatsen) met gemiddeld 18%. In een referendum op 17 september 2006 heeft de bevolking zich kunnen uitspreken over het handhaven of afschaffen van het systeem. De bewoners van de binnenstad hebben overwegend ja gestemd, terwijl de bewoners van de randgemeenten overwegend negatief waren. Toch heeft de politiek besloten om het systeem in te voeren vanaf 1 juli 2007. Tijdens de spits bedraagt de tol 2,20 euro elke keer dat men het tolstation passeert, dus zowel in- als uitrijdend. In het buitenland geregistreerde auto's hoeven niet te betalen en voor bedrijven zijn de tolkosten aftrekbaar voor de belastingen. Er wordt gecontroleerd met camera's gekoppeld aan computers die de kentekenplaten uitlezen.

Het strenge winterklimaat leent zich niet voor fietsen, maar ook in de zomer zijn fietsers minder nadrukkelijk aanwezig in het straatbeeld dan bijvoorbeeld in Amsterdam en Kopenhagen. Er zijn fietspaden in sommige maar lang niet alle grote lanen en straten. Er lopen wel een tiental goed gemarkeerde fietsroutes door het hele stedelijke gebied en reizigers mogen hun fiets gratis op de lokale pendeltreinen meenemen.

Het hoofdvliegveld van Stockholm is Luchthaven Stockholm-Arlanda, die 42 km ten noorden van Stockholm en 28 km ten zuiden van Uppsala ligt. De treinverbinding Arlanda Express rijdt tussen Arlanda en Stockholm en duurt 20 minuten. Ook is er het vliegveld Luchthaven Stockholm-Bromma, dat vlak bij het centrum ligt. En dan is er nog Luchthaven Stockholm-Skavsta, dat 100 km ten zuiden van Stockholm ligt.

Bij Stockholm lopen de E4, E18 en E20, waarvan de E4 noord-zuid loopt, de E20 hier oversteekt naar Estland en de E18 vanuit Oslo oost-west langs de stad loopt. Daarnaast heeft Stockholm enkele rijkswegen: Riksväg 73 en Riksväg 75 en diverse provinciale wegen: Länsväg 222, Länsväg 226, Länsväg 228, Länsväg 229, Länsväg 260, Länsväg 261, Länsväg 265, Länsväg 271, Länsväg 275, Länsväg 277, Länsväg 279 en Länsväg 839.

Onderwijs en wetenschap[bewerken]

Stockholm huisvest enkele belangrijke universiteiten:

  • De Koninklijke Technische Hogeschool (Zweeds: Kungliga Tekniska högskolan), de technische universiteit, gelegen in zijn eigen campuspark ten noorden van de stad.
  • Het Karolinska Instituut (Zweeds: Karolinska Institutet), de medische universiteit, opgericht als trainingsinstituut voor militaire geneesheren in 1810, na de nederlaag in de oorlog tegen Rusland. In 1861 werd het instituut een echte universiteit. Sinds 1901 kent de universiteit jaarlijks de Nobelprijs voor de Geneeskunde toe. Zelf heeft ze vijf Nobelprijswinnaars voortgebracht.
  • De Universiteit van Stockholm (Zweeds: Stockholms Universitet), de algemene universiteit, ook met een ruime parkcampus ten noorden van de stad.
  • De Economische Hogeschool van Stockholm (Zweeds: Handelshögskolan i Stockholm), een economische universiteit.

Sport[bewerken]

Geboren[bewerken]

1rightarrow blue.svg Lijst van personen uit Stockholm

Stedenbanden[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Stockholm.