Stockholm
 |
|||
|
|||
  |
|||
|
|
|||
| Provincie | Stockholms län | ||
| Landschap | Uppland en Södermanland | ||
| Coördinaten | 59°19'N 18°3'E | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 215,9 km² | ||
| - land | 187,7 km² | ||
| - water | 21,1 km² | ||
| Inwoners (30 jun 2012) | 871.952 (4160 inw/km²) | ||
| Gemeentecode | 0180 | ||
| bron: Zweeds Bureau voor de Statistiek | |||
|
|
|||
 |
|||
|
|||
Stockholm (['stɔkhɔlm]?, 
Zweedse uitspraak (info·uitleg)) is de hoofdstad en de grootste stad van Zweden. De gemeente Stockholm ligt gedeeltelijk in Uppland en gedeeltelijk in Södermanland. Ze heeft een oppervlakte van 188 km2 en behoort tot de provincie Stockholms län. Op 30 september 2009 had de stad 825.057 inwoners, en de gehele regio Groot-Stockholm had rond de 2 miljoen inwoners.
Door de vele (grote) wateren in de stad wordt Stockholm ook wel het "Venetië van het Noorden" genoemd. De stad ligt middenin de scherenkust, met 24.000 eilanden.
In Stockholm zetelt de Zweedse regering en het parlement. Het koninklijk paleis van de Zweedse koning, Karel XVI Gustaaf, is er ook te vinden.
Inhoud |
Geografie [bewerken]
De stad ligt op veertien met bruggen verbonden eilanden, op de plaats waar het Mälarmeer (Zweeds Mälaren) met de Oostzee in verbinding staat. Aan deze ligging heeft de stad de bijnaam "Venetië van het Noorden" te danken. Net buiten de stad begint de scherenkust, een kustgebied met talloze rotseilanden en -eilandjes die scheren worden genoemd. Veel inwoners van Stockholm hebben dan ook een boot, of zelfs een buitenhuis op een eilandje. Tijdens de zomer zijn er op veel plaatsen aan de rand van het water zonnebaders, zwemmers en vissers te zien.
Het oudste deel van Stockholm is de Oude Stad, of Gamla Stan. Deze wijk op het eiland Stadsholmen doet bijna Zuid-Europees aan door de smalle straten en huizen die in okerkleur of rood zijn geschilderd. Op dit eiland is ook het koninklijk paleis gebouwd, met een traditionele wacht.
Geschiedenis [bewerken]
Stockholm wordt voor het eerst in geschriften genoemd in 1252. De naam komt van de samenstelling stock (blok hout) en holm (eilandje) en staat voor het tegenwoordige Gamla Stan. Er wordt wel gezegd dat de stad is gesticht door Birger Jarl, om Zweden te beschermen tegen aanvallen van buitenlandse vloten.
De strategische ligging (toegang tot het Mälarmeer) zorgde ervoor dat Stockholm de belangrijkste stad van het land werd, vooral in de onafhankelijkheidsstrijd tegen Denemarken. In 1600 had de stad 10.000 inwoners en tachtig jaar daarna, in 1680, had de stad al 60.000 inwoners. Pas in 1634 werd de stad de officiële hoofdstad van het Zweedse Rijk. Tussen 1713 en 1714 heerste de Zwarte Dood in de stad, die vele doden veroorzaakte. De bevolkingsgroei, evenals de economische groei, stagneerden.
In de tweede helft van de 19e eeuw kwam de industrie op en heroverde Stockholm zijn plaats als belangrijkste stad van het land. In de 20e eeuw stond de stad in de hele wereld bekend als centrum van de architectuur en moderniteit. De stad bloeide en werd in verschillende richtingen uitgebouwd, als deel van het Miljoenenprogramma. Voorbeelden hiervan zijn Rinkeby, Sollentuna en Tensta, met een hoog aandeel immigranten. Nog steeds is Stockholm één van de snelstgroeiende hoofdsteden van Europa.
Klimaat [bewerken]
Stockholm ligt op een hoge breedtegraad en heeft duidelijke seizoenen. De zomers zijn vaak mild/warm en droog en de winters koud en niet zo nat. De hoogste temperatuur ooit gemeten is +38 °C en de laagste -32 °C. Normale temperaturen in de verschillende seizoenen zijn:
- Winter: van -7 tot +2 °C
- Lente: tussen +5 en 15 °C
- Zomer: 22 à 25 °C of warmer (temperaturen van tegen de 30 graden zijn niet uitzonderlijk).
- Herfst: tussen +5 en 18 °C
Demografie [bewerken]
In de gemeente zelf wonen ca. 770.000 mensen en in de hele Stockholmse agglomeratie 1,8 miljoen mensen, wat ongeveer 20% van de hele bevolking van Zweden is. Vooral in de buitenwijken (zoals Rinkeby, Skärholmen en Tensta) wonen veel mensen met een buitenlandse achtergrond. Zij zijn vooral afkomstig uit het Midden-Oosten, Oost-Afrika en Oost-Azië.
De bevolking van Stockholm door de eeuwen heen:
| Jaar | Stockholm | Zweden | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2005 | 771.038 | 9.047.752 | 8,5% |
| 2000 | 750.348 | 8.882.792 | 8,4% |
| 1995 | 711.119 | 8.837.496 | 8,0% |
| 1990 | 674.452 | 8.590.630 | 7,9% |
| 1985 | 659.030 | 8.358.139 | 7,9% |
| 1980 | 647.214 | 8.317.937 | 7,8% |
| 1970 | 740.486 | 8.091.782 | 9,2% |
| 1960 | 808.294 | 7.500.161 | 10,8% |
| 1950 | 744.143 | 7.041.829 | 10,6% |
| 1940 | 590.503 | 6.371.432 | 9,3% |
| 1930 | 502.213 | 6.142.191 | 8,2% |
| 1920 | 419.440 | 5.904.489 | 7,1% |
| 1910 | 342.323 | 5.522.403 | 6,2% |
| 1900 | 300.624 | 5.136.441 | 5,9% |
| 1850 | 93.070 | 3.482.541 | 2,7% |
| 1800 | 75.517 | 2.347.303 | 3,2% |
| 1750 | 60.018 | 1.780.678 | 3,4% |
|
|
Bestuurlijke indeling [bewerken]
Stockholm is sinds 1 januari 2007 verdeeld in 14 stadsdelen, verdeeld in 3 hoofdgebieden. Zij hebben allemaal verantwoordelijkheid voor basisscholen, vrijetijdsbesteding en culturele instellingen in hun stadsdeel.
| Stockholm-Centrum | Stockholm-Zuid | Stockholm-West |
|---|---|---|
|
Bezienswaardigheden [bewerken]
Bezienswaardig in Stockholm zijn:
- Het Vasamuseum met daarin de Vasa, een 17e-eeuws oorlogsschip dat vlak bij Stockholm bij de eerste vaart is gezonken, en dat rond 1960 is geborgen. Het schip is vervolgens volledig gerestaureerd en in een eigen museum ondergebracht.
- Het Stadhuis (Zweeds Stadshuset), een markant gebouw uit rode baksteen opgetrokken en zichtbaar vanuit vele plaatsten in de stad. Hier vindt jaarlijks in de Blauwe Zaal (die door de architect opzettelijk in baksteenrode stijl onvoltooid is gelaten) het banket ter gelegenheid van de Nobelprijs plaats.
- Stockholms slot, het koninklijk paleis. Dit enorme slot in Italiaans-Zweedse renaissancestijl is het grootste nog in de oorspronkelijke functie dienst doende paleis ter wereld. Het bevat onder andere de vele koninklijke vertrekken, de paleiskapel en de troonzaal. Ook is er het museum Livrustkammaren gevestigd, waar de kroonjuwelen bewaard worden en is er een museum over de op dezelfde plaats voorheen gelegen burcht "Tre Kronor".
- Djurgården, een eiland vlak bij het centrum van Stockholm met veel groen en architectonisch waardevolle villa's van rond de vorige eeuwwisseling. Op dit eiland bevinden zich ook verscheidene musea zoals Skansen, het Noords museum en het Vasamuseum.
- Het Koninklijk Dramatisch Theater, oftewel Dramaten, het nationale theater aan het plein Nybroplan.
- Vaxholm, een schilderachtig dorpje op een gelijknamig eiland een eindje buiten de stad. Er zijn bootverbindingen vanuit het centrum van Stockholm.
- Het slot Drottningholm.
- De Vikingnederzetting Birka, ten westen van de stad op een eiland in het Mälarmeer gelegen.
- Globen, een bolvormige sport- en evenementenhal met een hoogte van 85 meter en een capaciteit van 16.000 toeschouwers.
- De Stadsbibliotheek van architect Erik Gunnar Asplund, gebouwd tussen 1921 en 1928. Het gebouw is bekend om zijn cirkelvormige leeszaal met een hoge, klassieke overkoepeling.
- Skogskyrkogården, een groot kerkhofpark ten zuiden van de stad, een ontwerp van Erik Gunnar Asplund en Sigurd Lewerentz. Hier ligt onder anderen Greta Garbo begraven.
- Riddarhuset, de vergaderplaats van de adel, in Nederlands barokke stijl.
Musea [bewerken]
Enkele musea in Stockholm zijn:
- Skansen, een openluchtmuseum met oude huizen uit heel Zweden. Het is aan het eind van de 19e eeuw opgericht en is daarmee een van de oudste musea in zijn soort ter wereld.
- Millesgården, een museum met veel grote werken in openlucht van de beeldhouwer Carl Milles (1875–1955).
- Nordiska museet met een rijke verzameling van kunst en gebruiksvoorwerpen uit de Scandinavische landen.
- Livrustkammaren
- Nationalmuseum
- Kulturhuset Stockholm
- Liljevalchs Konsthall
- Moderna Museet
- Naturhistoriska riksmuseet met de IMAX-bioscoop Cosmonova
- Vasamuseum
Verkeer en vervoer [bewerken]
Stockholm beschikt over een uitgebreid netwerk van metro (drie lijnen, honderd stations, gestart in 1950), bus en trams. Heel wat metrostations zijn op een unieke manier verfraaid door kunstenaars. Het hoofdmetrostation van Stockholm is T-Centralen. Dit ligt weer onder het hoofdtreinstation Stockholm Centraal, dat 220.000 passagiers per dag heeft. Het openbaar vervoer wordt verzorgd door Storstockholms Lokaltrafik. Citybanan is een nieuw te bouwen ondergrondse spoorlijn onder de stadskern van Stockholm met als doel de ’pendeltåg’ (pendeltrein die de voorsteden van Stockholm bedient) te scheiden van het overige treinverkeer dat door het centrum van Stockholm rijdt. In mei 2006 bereikten de stad Stockholm, het provinciebestuur en Banverket (de railinfrastructuurbeheerder) een overeenkomst over de financiering van het project. De bouw moet starten in 2008 en de tunnel zou opgeleverd moeten worden tussen 2013 en 2016. In de periode 2005-2006 zijn reeds voorbereidende werken uitgevoerd in het Centraal Station van Stockholm, teneinde plaats te maken voor werktunnels. Toen de nieuwe coalitie onder leiding van Fredrik Reinfeldt aan de macht kwam in de herfst van 2006, kwam het bericht dat men het bestaande contract wilde verbreken om in de plaats een financiering mogelijk te maken van de sluiting van een verkeersring rond Stockholm. Na een nieuwe beoordeling gaf de regering echter het groen licht om met de werken te beginnen.
In het voorjaar van 2006 werd een proef gehouden met een tolheffingsysteem voor het autoverkeer in gebied rondom de historische binnenstad van Stockholm. Tijdens de proefperiode verminderde het autoverkeer op de meetpunten (de tolplaatsen) met gemiddeld 18%. In een referendum op 17 september 2006 heeft de bevolking zich kunnen uitspreken over het handhaven of afschaffen van het systeem. De bewoners van de binnenstad hebben overwegend ja gestemd, terwijl de bewoners van de randgemeenten overwegend negatief waren. Toch heeft de politiek besloten om het systeem in te voeren vanaf 1 juli 2007. Tijdens de spits bedraagt de tol 2,20 euro elke keer dat men het tolstation passeert, dus zowel in- als uitrijdend. In het buitenland geregistreerde auto's hoeven niet te betalen en voor bedrijven zijn de tolkosten aftrekbaar voor de belastingen. Er wordt gecontroleerd met camera's gekoppeld aan computers die de kentekenplaten uitlezen.
Het strenge winterklimaat leent zich niet voor fietsen, maar ook in de zomer zijn fietsers minder nadrukkelijk aanwezig in het straatbeeld dan bijvoorbeeld in Amsterdam en Kopenhagen. Er zijn fietspaden in sommige maar lang niet alle grote lanen en straten. Er lopen wel een tiental goed gemarkeerde fietsroutes door het hele stedelijke gebied en reizigers mogen hun fiets gratis op de lokale pendeltreinen meenemen.
Het hoofdvliegveld van Stockholm is Luchthaven Stockholm-Arlanda, die 42 km ten noorden van Stockholm en 28 km ten zuiden van Uppsala ligt. De treinverbinding Arlanda Express rijdt tussen Arlanda en Stockholm en duurt 20 minuten. Ook is er het vliegveld Luchthaven Stockholm-Bromma, dat vlak bij het centrum ligt. En dan is er nog Luchthaven Stockholm-Skavsta, dat 100 km ten zuiden van Stockholm ligt.
Onderwijs en wetenschap [bewerken]
Stockholm huisvest enkele belangrijke universiteiten:
- De Koninklijke Technische Hogeschool (Zweeds: Kungliga Tekniska högskolan), de technische universiteit, gelegen in zijn eigen campuspark ten noorden van de stad.
- Het Karolinska Instituut (Zweeds: Karolinska Institutet), de befaamde medische universiteit, opgericht als trainingsinstituut voor militaire geneesheren in 1810, na de nederlaag in de oorlog tegen Rusland. In 1861 werd het instituut een echte universiteit. Sinds 1901 kent de universiteit jaarlijks de Nobelprijs voor de Geneeskunde toe. Zelf heeft ze vijf Nobelprijswinnaars voortgebracht.
- De Universiteit van Stockholm (Zweeds: Stockholms Universitet), de algemene universiteit, ook met een ruime parkcampus ten noorden van de stad.
- De Economische Hogeschool van Stockholm (Zweeds: Handelshögskolan i Stockholm), een hoog aangeschreven economische universiteit.
Sport [bewerken]
- In 1912 werden de Olympische Zomerspelen in Stockholm gehouden, toen is ook Stockholms Olympiastadion gebouwd.
- Het bekende bolvormige stadion Ericsson Globe wordt vooral gebruikt voor ijshockeywedstrijden, maar ook voor popconcerten.
- Djurgårdens IF is de ijshockeyclub van Stockholm. Ze speelt in de Elitserien, de hoogste divisie, en heeft ook een voetbalafdeling.
Stedenbanden [bewerken]
Amsterdam (Nederland)
Belgrado (Servië)
Bergen (Noorwegen)
Kopenhagen (Denemarken)
Sarajevo (Bosnië en Herzegovina)
Geboren [bewerken]
.jpg)
- Emanuel Swedenborg (1688-1772), wetenschapper, filosoof en theoloog
- Franz Berwald (23 juli 1796), componist, muziekpedagoog en violist
- Alfred Nobel (21 oktober 1833-1896), industrieel
- August Strindberg (22 januari 1849-1912), auteur
- Carl Lindhagen (1860-1946), advocaat, socialistisch politicus en pacifist
- Harry Roeck-Hansen (1891-1959), acteur en theaterdirecteur
- Sven Malm (25 februari 1894-1974), atleet
- Greta Garbo (18 september 1905-1990), actrice
- Lennart Bernadotte (8 mei 1909-2004), prins van Zweden
- Ingrid Bergman (29 augustus 1915-29 augustus 1982), actrice
- Erik Elmsäter (7 oktober 1919-2006), atleet
- Erland Josephson (1923-2012), acteur, auteur en regisseur
- Brita Borg (10 juni 1926-2010), zangeres en actrice
- Olof Palme (30 januari 1927-28 februari 1986), politicus
- Beppe Wolgers (10 november 1928-1986), acteur, schrijver, componist en regisseur
- Claes Oldenburg (28 januari 1929), Zweeds-Amerikaans beeldhouwer
- Jean Tabary (1930-2011), Frans tekenaar
- Sven Tumba (27 augustus 1931), Zweeds ijshockeyer, golfer en voetballer
- Britt Ekland (6 oktober 1942), actrice
- Lasse Hallström (2 juni 1946), regisseur
- Benny Andersson (16 december 1946), ABBA-lid
- Henning Mankell (3 februari 1948), schrijver
- Keke Rosberg (6 december 1948), Fins autocoureur
- Lena Olin (22 maart 1955), actrice
- Anne Sofie von Otter (9 mei 1955), operazangeres
- Björn Borg (6 juni 1956), tennisser
- Dolph Lundgren (3 november 1957), acteur en regisseur
- Martin Adler (30 oktober 1958-2006), cameraman, journalist en misdaadslachtoffer
- Mikael Nyqvist (1960), acteur
- Yngwie Malmsteen (1963), gitarist
- Jack Vreeswijk (25 januari 1964), zanger en zoon van Cornelis Vreeswijk
- Neneh Cherry (10 maart 1964), zangeres, hiphopper
- Jan-Ove Waldner (3 oktober 1965), tafeltennisser
- Patrik Ringborg (1 november 1965), dirigent
- Stefan Rehn (22 september 1966), voetballer en voetbalcoach
- Marcus Schenkenberg (4 augustus 1968), fotomodel, acteur, schrijver, zanger en televisiepersoonlijkheid.
- Thomas Enqvist (13 maart 1974), tennisser
- Johanna Sällström (30 december 1974-2007), actrice
- Jonatan Johansson (16 augustus 1975), Fins voetballer
- Louise Jöhncke (31 juli 1976), zwemster
- Alexander Skarsgård (25 augustus 1976), acteur en regisseur
- Victoria van Zweden (14 juli 1977), prinses
- Therese Alshammar (26 augustus 1977), zwemster
- Markus Persson (1 juni 1979), maker van het computerspel Minecraft
- Robyn (12 juni 1979), zangeres
- Katja Nyberg (24 augustus 1979), Noors handbalster
- Nina Zanjani (1 september 1981), actrice
- Marie Serneholt (11 juli 1983), zangeres
- Loreen (16 oktober 1983), zangeres
- Helena Mattsson (30 maart 1984), actrice
- Ellen Fjæstad (11 februari 1986), actrice
- Tim Bergling (8 september 1989), dj, remixer en muziekproducent
- John Guidetti (15 april 1992), voetballer
- Robin Quaison (9 oktober 1993), voetballer
Zie ook [bewerken]
Externe links [bewerken]
| Hoofdsteden in Europa | ||||
|---|---|---|---|---|
|
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Stockholm op Wikimedia Commons. |
 |
Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Stockholm. |
