Straalstroom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Straalstroom ten oosten van Canada (foto NASA)

Op 9 à 10 kilometer hoogte waait in de regel een zeer sterke wind, die de straalstroom wordt genoemd. Weerkundigen spreken van een straalstroom als de wind op die hoogte een snelheid heeft van meer dan 100 kilometer per uur (windkracht 11 of meer). Regelmatig worden echter hogere windsnelheden bereikt van soms zelfs meer dan 350 kilometer per uur.

Ontdekking[bewerken]

Het bestaan van de straalstroom werd reeds in 1926 aangetoond door de Japanse weerkundige Oishi Wasaburo door met een theodoliet sondebalonnen te volgen. De ontdekker dacht dat een mededeling in het Japans niet zou gelezen worden en meldde daarom zijn ontdekking in het Esperanto aan de wereld. Hij kreeg weinig aandacht en wordt zelfs nu nog miskend in de wetenschappelijke wereld. Pas 20 jaar later ontdekten de Amerikanen zijn werk.

Kenmerken[bewerken]

De straalstroom is gemiddeld enkele duizenden kilometers lang, enkele honderden kilometers breed en slechts een paar kilometer hoog. Het is dus een zeer langgerekte maar smalle band met hoge windsnelheden, die door de atmosfeer kronkelt als een rivier in het landschap. De stroming is van west naar oost. Dat is dezelfde richting als de draaiing van de aarde, zodat de lucht in de straalstroom sneller beweegt dan de aarde. Door de vele kronkels kan de luchtstroming plaatselijk ook naar zuid of noord gericht zijn.

De straalstroom is een geofysisch effect dat ontstaat door het grote temperatuurverschil tussen de noordpool of zuidpool en de evenaar. Iets dergelijks gebeurt ook op kleine schaal. Als in de zomer de nacht valt en de grond afkoelt waar de zon weg is, waait er lucht van noord naar zuid over de grens tussen warme en koude lucht. Dit is de verfrissende avondwind.

Niet alleen in onze omgeving komt een straalstroom voor, maar ook bij de evenaar of in het poolgebied. Verspreid over de wereld komen er meestal verscheidene straalstromen op hetzelfde moment voor, die ook wel polaire of arctische straalstroom worden genoemd.

De richting en de plaats van de straalstroom is van groot belang voor het weer. Vanuit noordelijke richting voert een straalstroom in onze omgeving in de regel koudere lucht aan dan vanuit het westen of zuiden. De straalstroom voert bovendien depressies met warmtefronten en koufront aan. Wanneer de straalstroom over of vlak langs Nederland of België loopt krijgen we in de regel de ene na de andere depressie te verwerken met herhaaldelijk regen en wind.

De straalstroom is soms te herkennen aan de wolkenlucht. Karakteristiek zijn de zeer langgerekte banden van hoge bewolking, vaak in de vorm van windveren. Deze wolkenvormen wijzen meestal op snelle veranderingen in het weerbeeld.

Luchtvaart[bewerken]

Bij de planning van een vlucht met een (verkeers)vliegtuig wordt altijd rekening gehouden met de ligging en sterkte van de straalstroom. Het vliegtuig "lift" mee met de straalstroom als dat van pas komt (of probeert de straalstroom te vermijden als die nadelig is voor de te vliegen route). Een nadeel van het vliegen in of nabij de straalstroom is de turbulentie die vaak optreedt bij de straalstroom.

Bronnen, noten en/of referenties
  • De tekst op deze pagina, een eerdere versie daarvan of een deel van de tekst is afkomstig van de website van het KNMI.