Symfonie in Bes (Hindemith)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Symphony in B♭
(Symfonie in Bes)
Paul Hindemith 1923.jpg
Componist Paul Hindemith
Soort compositie symfonie
Gecomponeerd voor harmonieorkest
Toonsoort bes
Gecomponeerd in 1951
Première 5 april 1951 in Washington D.C.
Duur ± 19 minuten
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Symfonie in Bes voor harmonieorkest is een compositie voor harmonieorkest (symfonisch blaasorkest) van de Duitse componist Paul Hindemith. 25 jaar na zijn Konzertmusik für Blasorchester, op. 41 schreef Hindemith opnieuw een werk voor harmonieorkest. Met zijn "Konzertmusik" had hij al een richtinggevend werk geschreven, dat hij oorspronkelijk als "Gebrauchmusik" voor amateurmuzikanten concipieerde. Hindemith legde de term "Gebrauchsmusik" als volgt uit:

Ik ben van mening dat iedere compositie een sociale en politieke functie moet vervullen .

Er waren niet veel componisten die zich toen inspanden om belangrijk werk voor dit soort orkesten te schrijven. Arnold Schoenberg en Paul Hindemith waren eersterangs componisten, die het bewijs leverden, dat muziek voor harmonieorkest ook precies, thematisch en mooi kon zijn. Deze Symfonie in Bes voor harmonieorkest wordt soms als een hoeksteen in de concertliteratuur voor harmonieorkesten beschouwd en het is ongetwijfeld een prominent en populair werk voor harmonieorkest. Het is representatief voor Hindemiths latere werken, die sterke contrapuntische lijnen door het hele werk vertonen. Met de Symfonie in Bes leverde Hindemith een serieus werk voor blaasorkest af.

Geschiedenis[bewerken]

Hindemith kreeg de opdracht voor het schrijven van deze symfonie van de United States Army Band "Pershing's Own" en diens dirigent Lieutenant Colonel Hugh Curry. Dit militair orkest verzorgde de première op 5 april 1951 onder leiding van de componist als gastdirigent in Washington D.C.. [1] Kort daarna vond een uitvoering plaats aan het Massachusetts Institute of Technology met als dirigent John Corley en door de Boulder Symphonic Band aan de University of Colorado te Boulder (Colorado) onder leiding van Hugh McMillan.

Muziek[bewerken]

Sinds Ludwig van Beethoven is een symfonie traditioneel een stuk voor groot orkest in vier delen. Deze Symfonie in Bes voor harmonieorkest bestaat uit slechts drie delen. Meestal volgen de delen een bepaald patroon: het eerste deel is snel, het tweede deel langzaam, het derde deel een menuet of een ander dans-achtig gedeelte en het vierde deel is opnieuw snel. Hindemiths symfonie volgt dezelfde basisvorm, maar met kleine aanpassingen. Het eerste deel is matig snel, het tweede begint langzaam, maar wisselt het tempo en het derde deel is opnieuw snel.

Hindemiths gebruik van de verschillende instrumenten die een harmonieorkest vormen is opvallend. Elk instrument heeft zijn eigen timbre. Door de afwisseling van de instrumenten die een melodie spelen, verandert de klankkleur van de melodie. Hindemith gebruikt dezelfde melodie in een heel deel zonder pauze of ritmische veranderingen, maar het lijkt een andere melodie als hij met andere instrumenten gespeeld wordt. De klankkleur van een melodie kan ook aanzienlijk gewijzigd worden door het aantal instrumenten dat hem speelt, bijvoorbeeld de solo hobo speelt het tweede thema in het eerste deel en dat klinkt duidelijk anders dan hetzelfde thema door de hele klarinetgroep een paar maten later.

Omdat elk instrument binnen de symfonie tenminste een solistische passage speelt, is een meesterlijke wijze van musiceren nodig om het stuk tot leven te brengen.

Deel 1 - Moderately fast, with vigor[bewerken]

Het eerste deel is in de sonatevorm geschreven. Dit deel begint meteen met een karakteristieke lange, ademloze melodie gebaseerd op het tonale centrum van Bes, uitgevoerd door solo cornet en begeleid door trompetten. Thema's en motieven worden vaak contrapuntisch gecombineerd, met een scala van formele technieken. In de allereerste maat, wordt het hoofdthema in combinatie met een belangrijk motief in de bassen. De melodie wordt gekleurd door de hoge houtblazers, die snelle figuraties spelen. De klarinetten spelen triolen of een groep van drie noten, terwijl de dwarsfluit en piccolo reeksen van vier noten spelen. Het ritme van twee en het tegen elkaar gespeelde ritme van drie geven spanning in de muziek, de tendens in de hele symfonie. Deze techniek werd vaak gebruikt door Johannes Brahms, die Hindemith samen met Arnold Schönberg en Johann Sebastian Bach beïnvloedde.

Het tweede thema begint met een solo-hobo en wordt door tenorsaxofoon, fagot en klarinet afzonderlijk herhaald. Het aantal instrumenten dat fragmenten van het thema speelt neemt begint met de dynamiek toe. Een derde vloeiend en onheilspellend thema in de hoge houtblazers wordt uitgewerkt door een sterke tegenmelodie in het koper. De samenvatting van de eerste beweging past allerlei contrapuntische compositie-technieken toe en vereist zorgvuldige studie. Het stuk is geschreven in de toonsoort Bes, maar het moduleert de gehele symfonie tussen de verschillende sleutels. Het eindigt op een klinkend Bes majeur akkoord in unisono dat tot een climax leidt, die het deel een bevredigend slot geeft.

Deel 2 - Andantino Grazioso - Fast and gay (scherzando)[bewerken]

Het tweede deel bestaat uit drie delen met een trio. Het begint langzamer en zachter dan het eerste en de derde, alhoewel het ook met een solo cornet geopend werd, die de beweging een klankkleur als het begin van het eerste deel geeft. Maar het opent met een uitgebreid duet voor cornet en altsaxofoon, die het thematisch materiaal bepalen voor de rest van het deel. Het gebruik van vibrato in het koper en bij de houtblazers geeft het deel een voortdurende virtuositeit. Voor het midden van het stuk wordt het tempo en het algemene gevoel van het stuk abrupt veranderd. Toegevoegde trillers en wendingen in de muziek geven het stuk meer versiering en grilligheid. Het laagkoper komt met een fanfare kort na de verschuiving binnen, om het stuk terug te brengen naar het originele tempo en oorspronkelijke gevoelens. Het deel eindigt met een afwerking van noten die in een decrescendo van mezzopiano tot piano uitkomen. Hindemith maakt gebruik van een favoriete truc: hij verbindt het eerste en tweede thema met elkaar tot een derde.

Deel 3 - Fugue[bewerken]

Het derde deel heeft een dubbele fuga, voorafgegaan door een inleiding en de symfonie eindigt met een coda die thematisch materiaal van het eerste deel gebruikt. Dit geeft een cyclische vorm aan de gehele symfonie. Hindemiths fuga werd beïnvloed door Johann Sebastian Bachs contrapuntische stijl. Contrapunt, of twee of meer melodieën, die in een keer gespeeld worden en goed samenklinken, is een essentieel onderdeel van het stuk. Het hoofdthema van de fuga gaat maar door en wordt in fragmenten door verschillende instrumenten gespeeld. Op het hoogtepunt van het deel zetten de trompetten en trombones in met het vertraagde hoofdthema uit het eerste deel. Dit thema wordt boven het hoofdthema van het derde deel gespeeld in de hoorns, altsaxofoons en klarinet. Ondertussen spelen de basklarinet, fagot, baritonsaxofoon en bas het tweede thema van het derde deel. Al deze thema's leiden tot een samenvloeien van thema's uit alle drie delen. Zo eindigt het stuk in een grote apotheose.

Discografie[bewerken]

Het werk werd op langspeelplaat en cd opgenomen:

Orkestratie[bewerken]

De esklarinet heeft een belangrijke, onafhankelijke partij en het slagwerk wordt spaarzaam gebruikt en toegevoegd voor het accentueren van effecten. Alle onderdelen zijn idiomatisch geschreven, en Hindemith zet de houtblazers en de kopergroepen vaak tegen elkaar. Omdat de partituur transponeert is, is het werk zonder toonsoortenaangaven.

Houtinstrumenten Koperinstrumenten Slagwerk (Percussie)
piccolo in c cornetten solo+I+II+III pauken
dwarsfluiten I+II trompetten I+II Glockenspiel
hobos I+II hoorns I+II+III+IV grote trom, kleine trom
fagotten I+II trombones I+II+III crashbekken, hangende bekkens
esklarinet bariton (vioolsleutel) triangel, tamboerijn
klarinetten in bes solo+I+II+III eufonium
altklarinet tuba's I+II
basklarinet
altsaxofoons I+II
tenorsaxofoons I+II
baritonsaxofoon

Bibliografie[bewerken]

  • Scott A. Weiss: Paul Hindemith and the Genesis of the Symphony in B flat for Concert Band, in: Kongressbericht Oberwölz/Steiermark 2004, edited by Bernhard Habla, 379–88. Alta Musica: Eine Publikation der Internationalen Gesellschaft zur Erforschung und Förderung der Blasmusik 25. 2006. Tutzing: Schneider. ISBN 3-7952-1203-0
  • Frederick Fennell: The Band's Music, Vol. 1, Traverse City, Michigan, Village Press, 1992.
  • Robert P. Morgan: Twentieth-Century Music, New York: W. W. Norton & Co. 1991.
  • Brendon Le Page: Symphonies for Band - Part 1: Hindemith in: Winds Magazine
  • Richard Franko Goldman: Untitled record review of Hindemith, Symphony in B-Flat for Concert Band; Schoenberg, Theme and Variations, Opus 43 A; Stravinsky, Symphonies of Wind Instruments. Eastman Symphonic Wind Ensemble, cond. Frederick Fennell, 12" LP. Mercury MG 50143]. The Musical Quarterly 44, no. 1, 1958. (January): 126–28.
  • William Harmon Tarwater Jr.: Analysis of Seven Major Band Compositions of the Twentieth Century, Ph.D. Thesis. George Peabody College for Teachers, 1958.

Media[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. zie documentatie op de internetpagina van de Paul Hindemith Stichting, het Hindemith Instituut en het Hindemith Muziekcentrum
Bronnen, noten en/of referenties
  • Studiepartituur van Symfonie in Bes voor harmonieorkest - B. Schott's Söhne, Mainz ED 4063
  • Hoes van de langspeelplaat "Golden Crest Records" - New England Conservatory Wind Ensemble - Hindemith · Persichetti