Synecdoche

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een synecdoche (Grieks συν-εκδοχή, iets wat samen met iets anders wordt verstaan) is in de grammatica en de retorica een stijlfiguur waarbij een klein deel en een groter geheel met elkaar in verband worden gebracht. Synecdoche is een vorm van beeldspraak en kan worden opgevat als metonymia.

Er zijn twee tegengestelde vormen:

  • Een deel duidt in werkelijkheid een groter geheel aan.
  • Een groter geheel duidt juist een deel aan.

Deel duidt groter geheel aan[bewerken]

  • Ze hadden vele monden te voeden.
  • Met een vloot van slechts twintig zeilen was hij bij voorbaat kansloos.
  • Hij was de held van het groene laken.

Met monden wordt bedoeld "mensen", met zeilen "schepen", met groene laken "biljart" of zelfs "biljartspel". Deze grotere gehelen worden ook wel gezien als het totaalconcept, en dan heet deze stijlvorm pars pro toto: "deel (staat) voor geheel". (Een term die een deel van iets aangeeft, wordt in de taalkunde een meroniem genoemd: in dit verband is bijvoorbeeld mond dus een meroniem van mens.)

Geheel duidt deel aan[bewerken]

Andersom is als een geheel eigenlijk slechts een deel van dat geheel aanduidt:

  • Engeland behaalde bij Gibraltar de overwinning.

In feite won slechts het Engelse leger, dat echter de gehele natie vertegenwoordigde. Als hier het geheel wordt gezien als totaalconcept, spreekt men van totum pro parte: "geheel (staat) voor deel".

Zie ook[bewerken]