Tactiek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Tactiek is een term uit krijgskunde, management en sport en spel.

Krijgskunde[bewerken]

In de krijgskunde kan de term verschillende betekenissen hebben:

Oorspronkelijk is het woord op het eind van de 18e eeuw ontwikkeld als een aanduiding van de methode om troepen op een bepaalde manier vlak voor een veldslag op te stellen. In het begin van de 19e eeuw werd er een tegenstelling gemaakt met de strategie: de strategie was dan de manier waarop men met een leger manoeuvreerde voor en na de eigenlijke veldslag, de tactiek de wijze waarop men tijdens die slag vocht. Het woord kon echter niet alleen voor de methode gebruikt worden, maar ook voor een concrete toepassing daarvan.

In het midden van de 19e eeuw ontstaat hieruit een leer die drie niveauverschillen onderscheidt: de concrete gevechtshandelingen zijn het tactische niveau; het directe manoeuvreren met eenheden noemt men nu het operationele niveau; de fundamentele beslissingen die de hele campagne betreffen, vormen het strategische niveau. Deze indeling is in de krijgskunde nog steeds gebruikelijk.

Tegelijkertijd ontstaat er een derde van het eerste afgeleid betekenisonderscheid: de tactiek is een bepaalde algemene methode van oorlogsvoering ongeacht het niveau, bijvoorbeeld de tactiek van de Blitzkrieg, de strategie de toepassing daarvan in een concreet plan. Zo was het de Duitse strategie (het plan) om de tactiek (de methode) van de Blitzkrieg toe te passen in Operatie Barbarossa. Het is dit woordgebruik dat in de algemene spreektaal is doorgedrongen, zij het dan dat de termen vaak verwisseld worden. Uiterst verwarrend is dat de tweede en derde betekenis strijdig met elkaar zijn.

In het begin van de 20e eeuw wordt de tweede betekenis, dat van het niveauverschil, doorgetrokken naar het toepassingsdoel van wapens. Zo werd er een onderscheid gemaakt tussen tactische bommenwerpers, die op het slagveld worden ingezet tegen tactische doelen, en strategische bommenwerpers die de vijandelijke strategische doelen moet vernietigen: de bevolkingscentra, industrieën, infrastructuur en bestuursorganen die meer fundamenteel zijn en dus als van een "hoger niveau" worden gezien. In gelijke zin maakt men een onderscheid tussen tactische kernwapens en strategische kernwapens.

Management[bewerken]

In het management is een tactiek een plan voor de inzet van middelen en de wegen om een bepaald doel te bereiken. Er wordt gedetailleerd gekozen uit alternatieven. Tactische beslissingen lopen over een middellange periode, één tot vijf jaar. De beslissingen die op tactisch niveau genomen worden moeten bijdragen aan de strategie op langere termijn. Beslissingen over bijvoorbeeld prijzen zijn tactisch; over producten strategisch. Een tactiek bestaat op haar beurt weer uit meerdere operationele beslissingen op kortere termijn. Het bevindt zich dus, qua tijd en omvang, tussen de strategie en de operationele beslissingen in. We zien aldus dat het operationele en tactische niveau op dit maatschappelijk terrein van plaats gewisseld zijn en dat een tactiek hier geen methode is maar een plan.

In een organisatie worden tactische beslissingen vooral genomen in het middle management.

Sport[bewerken]

In de sport duidt tactiek op een samenhangende serie technische manoeuvres om een bepaald doel te bereiken. Zo kent het voetballen het een-tweetje: twee teamgenoten spelen elkaar beurtelings de bal toe, vaak om ingrijpen van de directe tegenstanders te voorkomen, zodat de tegenpartij met allerlei mogelijkheden rekening moet houden. Ook opkomende verdedigers behoren tot het terrein van de tactiek.

In het schaken is de penning een technische actie, maar het voorbereiden en vasthouden ervan zijn als tactisch te kwalificeren, evenals samenhangende zettenreeksen van de tegenstander om de penning te voorkomen of onschadelijk te maken. Soms bepalen deze manoeuvres het beeld van een partij; dit geheel geldt dan als strategisch. Zo ontstaat een reeks met oplopende complexiteit: techniek, tactiek en strategie.

In het tennis is de reeks van techniek, tactiek en strategie vergelijkbaar: Wanneer men een goede forehand heeft (techniek), dan zal de tegenstander veelal de tactische keuze maken om diens backhand te bespelen. Wie zijn kwaliteiten gedurende een hele partij zodanig inzet dat de tegenstander zijn sterke punten niet kan benutten, heeft een goede strategie gevolgd.

Billie Jean King adviseerde na haar loopbaan in een interview: "Dames, een tip voor jullie. Als je speelt tegen een meid met grote tieten, laat haar naar het net komen en backhandvolleys slaan. Dat is de lastigste slag als ze goed voorzien zijn."[1] Zo hield King haar tactische keuze lang genoeg vol om er een strategie van te maken. Uit dit citaat blijkt al dat tot de tactiek ook kan behoren: gebruik maken van omstandigheden die niet direct met de sport te maken hebben. Daarvan zijn legio voorbeelden. Zo kan men met het aanvragen van een timeout de tegenstander uit zijn ritme halen en bij laagstaande zon kan men hem tegen de zon in laten kijken.

Voetnoten
  1. (en) Ladies, here's a hint. If you're up against a girl with big boobs, bring her to the net and make her hit backhand volleys. That's the hardest shot for the well-endowed.
    Ook wel geciteerd als: "Ladies, here's a hint; if you're playing against a friend who has big boobs […]"