Tanja Nijmeijer

Tanja Nijmeijer (Denekamp, 13 februari 1978) is een Nederlands lid van de Colombiaanse FARC. In de Verenigde Staten is zij aangeklaagd voor terrorisme.

Achtergrond

Vlag van FARC

Nijmeijer groeide op in Denekamp en volgde een VWO-opleiding aan het Twents Carmel College in Oldenzaal. Daarna studeerde ze Romaanse talen en culturen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij wordt omschreven als iemand met vaste, heel rechtlijnige ideeën, iemand die weerstand opriep omdat ze mensen uitdaagde, tegen hen in ging, om te zien hoever ze kon gaan. Tijdens haar studie was ze actief in de Groninger kraakbeweging en woonde ze in het kraakpand Op Drift. In 1998 ging ze in het kader van een stage voor haar studie een jaar naar Pereira in Colombia om Engelse les te geven op een privéschool voor kinderen van de Colombiaanse elite. Naar eigen zeggen had ze op dat moment geen idee van de sociale ongelijkheid en de oorlog tussen de FARC en de regering. Ze raakte bevriend met een lerares van die school, Diana Ortiz, die later lid van de FARC bleek te zijn. In Pereira werd ze naar eigen zeggen getroffen door de sociale ongelijkheid en de armoede in het land. Na haar stage keerde ze terug naar Nederland om haar studie af te maken. Ze werd politiek activiste en was in 2000 korte tijd actief binnen de Internationale Socialisten. Toen realiseerde zij zich dat de revolutie niet in Nederland, maar in Colombia zou plaatsvinden.

Deelname aan de FARC

Op 16 november 2010 zond de IKON een interview uit van Jorge Enrique Botero met Tanja Nijmeijer. Het interview was in augustus 2010 opgenomen. Haar antwoorden zijn deels in het Spaans, deels in het Nederlands.

Tanja Nijmeijer vertelt hoe ze bij de FARC terecht is gekomen. Zij ging voor een stage als lerares Engelse taal een jaar naar Pereira. Ze wist op dat moment niets van Colombia. Ze werd gewaarschuwd voor de gevaarlijke situatie in het land, maar ze ging toch. De school in Pereira was er een voor de kinderen uit de hoogste klasse. Een wiskundeleraar vertelde haar over het conflict in Colombia en over de sociale en politieke verhoudingen. Ze werden vrienden. Ze begon te lezen over de communistische revolutie in landen als Cuba. Hij nam haar mee naar de armoede van Ciudad Bolivar, en naar de rijke wijken van de hoofdstad Bogotá. Toen ze terugkwam in Nederland was ze vervuld van de revolutie, terwijl ze voorheen geen enkele politieke ambitie had. Ze sloot zich aan bij de Internationale Socialisten. Ze maakte haar studie in Groningen af en na anderhalf jaar besloot ze terug te gaan, omdat "de revolutie in Colombia zal plaatsvinden." Tegen de wiskundeleraar in Pereira zei ze dat ze terug was gekomen omdat ze "wilde zien hoe dit volk aan de macht komt, hoe alles zal veranderen". Ze was toen al overtuigd van de strijd van de FARC. Daarop onthulde de wiskundeleraar zich als lid van een militie van de FARC. Hij bracht haar in contact met een FARC-lid die haar naar Bogotá bracht. Daar plaatste ze bommen, en stak ze bussen en transportbedrijven in brand. Toen haar groep in Bogotá ontdekt was ging ze met de FARC mee naar de jungle. Daar volgde ze de lessen politieke economie van Simon Trinidad, destijds een topman van de FARC. Haar mede-leerlingen waren veelal Indianen zonder enige scholing. Ze raakte tijdens deze lessen vervuld van het doel van de FARC. Haar eerste werk bestond uit het tolken tussen Mono Jojoy en gevangengenomen Amerikanen. Ze volgde de militaire basistraining van de FARC, maar werd er na 3 maanden uitgehaald, omdat het te zwaar voor haar was. Na de basistraining, kwam ze terecht in een aanval op het kamp van Mono Jojoy. Ze vluchtte, maar ze wist zich na een mars van 2 a 3 uur tezamen met andere guerrillero's weer bij Mono Jojoy aan te sluiten.

Tanja leest een stukje voor uit een dagboek van juni 2010, waarin nu geen enkele kritiek op de FARC of FARC-leden weerklinkt, maar wel "hoe belangrijk de FARC wereldwijd is als verzetsorganisatie tegen het kapitalisme en het imperialisme." Haar versie van het verlies van haar dagboek in 2007 wijkt af van de versie die eerder werd gepubliceerd, maar sluit die niet uit. Ze was op een verkenningstocht en ze waren ver weg van het kamp toen ze schoten hoorden. Ze realiseerden zich dat dit bij het kamp was. Toen ze terug kwamen was het leger daar. Ze werden niet ontdekt door de militairen en konden vluchten. Haar dagboek bleef achter in het kamp. Ze verklaart dat toen ze in het dagboek schreef dat ze weg wilde, ze eigenlijk bedoelde dat ze zich verveelde in het kamp en dat ze weg wilde uit het kamp om te vechten. Ze ontkent dat ze voor een krijgsraad is geweest. Geen enkel lid van het oppercommando zou haar iets verweten hebben. Ze zegt dat ze overigens wel een keer zwaar gestraft is geweest, omdat ze een keer naar huis gebeld heeft, terwijl dat verboden was.

Ze toont de inhoud van haar rugzak; naast haar kleding neemt ze boeken en een computer mee.

Het lukte haar met moeite te leren koken voor 60 tot 100 mensen, maar het doden en slachten van een koe vind ze nog steeds walgelijk.

Over relaties tussen de guerrillero's vertelt ze dat ze een vriendje had, maar dat relaties kort duren en dat "boven de liefdesrelaties de revolutie staat."

Ze benadrukt dat ze niet ontvoerd is, en dat ze er vrijwillig is. En mocht de Colombiaanse regering proberen haar te bevrijden, dan zullen ze met wapens worden opgewacht.

Ze vertelt dat ze vooral in het begin heimwee had, maar dat ze daar nu geen last meer van heeft. Toch had ze nog steeds moeite bij het horen van het Wilhelmus toen dat op het Wereldkampioenschap voetbal 2010 werd gespeeld.

De video vertoont een verhaal dat gunstig uitpakt voor de FARC. Naast voorbeelden van toneelspelletjes, muziek en dans toont de video voortdurend exercerende modelstrijders. In een rollenspel speelt zij tot grote hilariteit een karikatuur van de kapitalist. Een draagbare tandarts- en operatiepraktijk wordt getoond, en Tanja vertelt over een tweejarige artsopleiding binnen de FARC voor mensen die, toen ze kwamen "nog niet konden lezen of schrijven." De video toont een musicerende, vrolijke en overtuigde Tanja Nijmeijer, die de indruk wil wekken dat het volk van Colombia achter hun daden staat. Ze noemt de boeren die in dienst komen bij de FARC, simpele mensen met slechte gewoonten, namelijk een kapitalistische instelling die tot diefstal leidt, en daarom bestraft moet worden om hen zo te leren alles te delen. Verder vertelt ze dat guerrillero's graag grappen maken en lekker willen kletsen. Ze zegt dat ze zich heeft aangepast en dat ze gelukkig is met dit leven.

Op de vraag van Jorge Botero of het voor haar sterven of overwinnen is, antwoordt ze gedecideerd: "Jazeker, Ik zal in dit oerwoud sterven of ik marcheer in de voorste linie naar Bogotá"

Commentaar in de film
De FARC, de zichzelf revolutionair noemende beweging van Colombia, bestaat sinds 1964. De beweging wijdt zich nu hoofdzakelijk aan drugshandel, ontvoering, afpersing en terroristische aanslagen. De overgrote meerderheid van de Colombiaanse bevolking wijst de FARC af. Zowel in de VS als in Europa staat de FARC op de lijst van verboden terroristische organisaties. Van de 27.000 militanten die de FARC ooit telde, zijn er nu nog zo'n 7.000 over.

Sommige beelden lijken speciaal voor de cameraploeg gearrangeerd te zijn. Een veelgebruikte methode door guerrillaorganisaties om goodwill te kweken.

Drie weken na de opname werd het kamp van Mono Jojoy gebombardeerd en kwamen verschillende guerrillero's om. Tanja Nijmeijer heeft dit bombardement overleefd.

In 2001 maakte ze een rondreis door Colombia met de protestmanifestatie Caravana por la Vida waar de FARC nauw bij betrokken was, om internationale aandacht te vestigen op de positie van de arme boerenbevolking in Colombia. De meest schrijnende situaties van sociaal onrecht die de groep daar aantrof waren echter door de FARC in scène gezet. Haar ervaringen tijdens deze reis motiveerden Nijmeijer om na het voltooien van haar studie naar het land terug te keren, hoewel haar vroegere studiecoördinator haar dat had ontraden en ook haar familie er op tegen was. Volgens Lieven Sioen, redacteur van de Belgische krant De Standaard, die 10 dagen meereisde met de Caravana, was ze zich bewust van de slechte reputatie van de FARC.

Ze sloot zich op 15 november 2002 waarschijnlijk onder de schuilnaam Eillen (of Eileen of Ellen) aan bij de FARC. In Bogotá kreeg ze via een vriend bij de JUCO (Juventud Comunista Colombiana) werk als vertaalster. Ze nam deel aan de stadsguerrilla in Bogotá. Ze wordt verdacht betrokken te zijn geweest bij de plaatsing van een brandbom in het openbaar vervoer, bomaanslagen tegen een politiebureau en supermarkten en de plaatsing van een mijn. Nijmeijer plaatste zelf een bom bij een sportartikelenfabriek waarvan de eigenaar zich niet liet afpersen. Daarbij raakten zestien mensen gewond. Ze heeft daar geen spijt van, omdat "de middenstander weigerde de belasting voor de revolutie te betalen".

Luis Antonio Lozada Gallo, (alias Carlos Lozada).

Maar zij vond de JUCO niet radicaal genoeg en wilde bij de strijders horen. Ze vroegen haar of ze voor een cursus de jungle in wilde gaan. Ze werd in de jungle gestationeerd in het departement Meta in de omgeving van de gemeente La Uribe, en werd op den duur de secretaresse van commandant Luis Antonio Lozada Gallo, (alias Carlos Lozada).

Videobeelden uit 2003 tonen haar als ze tolkt tussen drie Amerikaanse gevangenen en twee commandanten van de FARC. De Amerikanen beschreven haar als anti-Amerikaans en actief meewerkend en meedenkend met de FARC. Ook nam ze deel aan gevechtshandelingen. Een ex-FARC-lid, dat haar in 2005 ontmoette, omschreef haar als iemand die erg op zichzelf was; ze was echter niet gedemoraliseerd of verveeld. Haar beweegredenen om zich aan te sluiten bij de FARC werden hem echter niet duidelijk. Haar aanwezigheid wekte bij meer FARC-leden verbazing, "We begrepen niet wat zij daar deed en ik begrijp het nog steeds niet." Ze werd in 2005 niet met de naam Eillen aangesproken, maar als Alexandra of Tanja. Ze had de alias Alexandra (van Dijk) al eens eerder gebruikt in haar verslag van de Caravana por la Vida. Dat zij binnen de FARC met de naam Alexandra wordt aangesproken werd ook bevestigd in een opiniestuk op de website van de FARC. Ze gaf destijds cursussen Engels en radiocommunicatie, en toonde zich als een serieuze en gemotiveerde instructeur. Binnen de FARC had ze echter als buitenlander geen speciale privileges.

Op 18 juli 2007 werden bij een aanval van het Colombiaanse leger op het kamp waar zij op dat moment verbleef, zowel de computer van haar commandant Carlos Antonio Lozada, als documenten over infiltratie van universiteiten en geplande aanvallen, en Tanja's dagboek buitgemaakt. In haar dagboek uitte ze kritiek op de leiding van de FARC. Dit zou haar volgens sommige deskundigen in grote moeilijkheden kunnen brengen, hoewel andere betwijfelden of haar leven gevaar liep. Het dagboek toont echter geen gedemoraliseerde vrouw die wil overlopen, maar iemand die ontevreden is over het gedrag van haar meerderen.

Volgens berichten van ontvluchte FARC-strijders zou ze de aanval van 2007 hebben overleefd, maar het zou pas in november 2010 aan de hand van een videofilm duidelijk worden dat dit inderdaad zo was.

Reacties

Hoewel het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken aanvankelijk meldde niet op de hoogte te zijn van Nijmeijers activiteiten, bleek later dat haar familie al drie jaar eerder contact had opgenomen met de Nederlandse ambassade in Bogota. De opvolger van de ambassadeur werd hierover echter niet ingelicht. De familie wilde geen officiële zoektocht, maar schakelde het Rode Kruis in, om na te gaan of Nijmeijer wellicht in een ziekenhuis lag of was omgekomen. Dit leverde niets op. Uiteindelijk slaagde haar moeder erin Nijmeijer in het FARC-gebied te bezoeken, iets wat door de FARC zelden wordt toegestaan.

Een woordvoerder van het Nederlandse Openbaar Ministerie verklaarde dat Nijmeijers deelname aan de FARC een strafbaar feit zou kunnen opleveren. Op dat moment was het OM nog geen strafrechtelijk onderzoek begonnen.

Enkele dagen na het bekend worden van Nijmeijers betrokkenheid bij de FARC vond op hoog niveau diplomatiek overleg plaats tussen de Nederlandse en de Colombiaanse regering. Over de inhoud en het doel van de besprekingen werden echter geen mededelingen gedaan. Ook Nijmeijers familie (die zich vanwege grote mediabelangstelling genoodzaakt zag onder te duiken) werd bij het overleg betrokken. Volgens het dagblad Tubantia begon Pax Christi een actie om Nijmeijer uit het Farc te krijgen, maar Pax Christi sprak dat tegen.

Op 6 september 2007 vroegen de ouders van Nijmeijer aan de NOS om mediastilte. Ze zeiden dat ze de aansluiting van hun dochter aan de FARC jarenlang hadden verzwegen om haar niet in gevaar te brengen. Ook toonden ze zich geschokt over de publicatie van haar dagboeken. Een dag later verklaarde de Colombiaanse Minister van Buitenlandse Zaken Fernando Araújo, die zelf zes jaar door de FARC gegijzeld werd, dat Nijmeijer naar Nederland terug zou mogen keren als ze levend in handen zou komen van het Colombiaanse leger.

Journalisten van het tv-programma NOVA probeerden in het najaar van 2007 een ontmoeting met Tanja Nijmeijer te hebben. Op het laatste moment bleek dat toch niet mogelijk. Volgens de inmiddels gedode tweede man van de FARC, Raúl Reyes, was zij gelegerd in een te afgelegen gebied, maar zou het volgens hem geen probleem voor Tanja zijn om voor enige tijd naar Nederland te reizen als zij haar familie zou willen bezoeken. De correspondent voor Zuid-Amerika van de Wereldomroep, Edwin Koopman, kwalificeerde dat laatste als propaganda.

Verdere ontwikkelingen

In november 2007 kwam naar buiten dat delen van Tanja's dagboek in het Engels en het Spaans werden vertaald om (buitenlandse) personen, die met gedachten rondlopen om zich bij de FARC aan te sluiten, te ontmoedigen. Tanja Nijmeijer zou vanwege het verlies van haar dagboek door de FARC in hechtenis zijn genomen om niet lang daarna door deze guerrillabeweging te worden berecht. Normaliter schiet de FARC dergelijke personen dood maar omdat ze een buitenlandse is, zal dit waarschijnlijk zover niet komen, zo meende Liduine Zumpolle, oud-medewerkster van Pax Christi, nu vertegenwoordigster voor Manos por la Paz, een actiegroep van gedemobiliseerde guerrillastrijders. Eind februari 2008 meldde het Colombiaanse tijdschrift Semana dat Nijmeijer de hoofdpersoon zou worden in een te verschijnen FARC-propagandafilm. De deelname zou onderdeel zijn van een voorlopige straf, aldus het tijdschrift. Nijmeijer zou dan positief verhalen over haar ervaringen, de geldigheid van de strijd en de weg die ze aflegde om toe te treden tot de FARC. Een maand later zou een soort krijgsraad haar definitieve straf bepalen. Het bericht werd door betrokkenen echter ontkracht.

Medio 2008 zou zij volgens Liduine Zumpolle ontwapend zijn en zware lichamelijke arbeid moeten verrichten. Volgens andere bronnen zou Nijmeijer echter geïnfiltreerd zijn in een Colombiaanse universiteit, met als doel de idealen van de FARC onder studenten te verspreiden.

Op 11 december 2008 liet het Ministerie van Buitenlandse Zaken naar aanleiding van een interview van Nova met Ingrid Betancourt weten, geen actie te ondernemen ten aanzien van Tanja Nijmeijer, omdat zij vrijwillig tot de FARC was toegetreden. Maar als ze weg wil zijn er maatregelen getroffen.

Tanja Nijmeijer werd op 12 mei 2009, met 44 anderen, aangeklaagd door het Colombiaans Openbaar Ministerie wegens rebellie tegen de staat Colombia. In het uitgelekte document wordt haar naam geschreven als Tania Anamary Nijmeijer. De aanklacht maakt het moeilijker dat ze na haar aanhouding zal worden overgedragen aan Nederland. Nijmeijer kan alleen aan strafvervolging ontkomen door te deserteren. Mocht ze besluiten en erin slagen de FARC te verlaten, dan zal ze door Colombia mogelijk niet worden vervolgd, maar kunnen profiteren van een amnestie-regeling.

Via de Wereldomroep deden haar ouders in december 2009 een oproep voor een teken van leven van hun dochter, van wie zij sinds eind 2006 niets meer vernomen hadden. Zij hadden sinds de vondst van de dagboeken de media gemeden.

Begin 2010 bezochten Tanja's moeder en oudste zus samen met Liduine Zumpolle het gebied waar Tanja gestationeerd zou zijn. Nijmeijer zou nu vertrouweling zijn van FARC-commandant Mono Jojoy van de Estado Mayor del Bloque Oriental (EMBO). Via de legerradio zonden Zumpolle en Tanja's moeder en zus een boodschap uit met adviezen hoe te handelen als ze zou willen vluchten.

Op 18 mei 2010 zond de IKON een documentaire over haar uit en verscheen een boek over haar.

Op 1 augustus 2010 werd door de Colombiaanse krant El Tiempo gemeld dat Tanja Nijmeijer was overgeplaatst. Haar commandant, Mono Jojoy, werd op de hielen gezeten door het Colombiaanse leger en daarom zou Nijmeijer uit veiligheidsredenen zijn overgeplaatst naar de eenheid van de commandant Mauricio. Volgens de krant verbleef Nijmeijer echter nog wel in Meta, de regio ten zuiden van de hoofdstad Bogotá Een in augustus 2010 opgenomen videofilm bevestigde dat zij toen nog in leven was en toont haar vastberaden: "Ik ben strijdster van de Colombiaanse Revolutionaire Strijdkrachten en ik zal dat blijven tot de overwinning of tot de dood."

Op 22 september werd Mono Jojoy samen met 20 anderen bij een aanval door het Colombiaanse leger gedood. Over het mogelijk overlijden van Nijmeijer werd vervolgens in de media druk gespeculeerd, maar na forensisch onderzoek bleek het lichaam van Tanja Nijmeijer zich niet onder de gevonden doden te bevinden. Ook volgens journalist Jorge Enrique Botero, die een goede relatie heeft opgebouwd met de FARC, overleefde Nijmeijer de aanval. Op de buitgemaakte computer van Mono Jojoy stond een e-mail van april 2010 van het hoofd van de milities Carlos Antonio Lozada aan Mono Jojoy, waarin hij er mee instemt om Tanja Nijmeijer te gebruiken om de FARC internationaal meer aanzien te geven.

Volgens een bron dicht bij de FARC is Nijmeijer aan het bombardement ontsnapt, en heeft zij zich met anderen bij de groep van Mauricio gevoegd. In december 2010 werd ze in de Verenigde Staten met 17 andere FARC-leden aangeklaagd voor terrorisme naar aanleiding van de ontvoering van 3 Amerikanen. Hun vliegtuig maakte in 2003 een noodlanding in een gebied waar de FARC gelegerd was. De Amerikaanse piloot en een Colombiaan werden direct geëxecuteerd, de 3 gegijzelden werden samen met Ingrid Betancourt vijf jaar later bevrijd tijdens Operatie Jaque. In VS bedraagt de straf voor deze aanklacht maximaal 60 jaar.

Medio november 2011 is ze geïnterviewd in het oerwoud van Colombia. In dit interview, dat op 7 december werd uitgezonden op de Nederlandse televisie, geeft ze aan nog steeds achter de daden en ideeën van de FARC te staan.

De VPRO en producent IDTV Film hebben een dramaserie voor televisie gemaakt die is geïnspireerd op het verhaal van Tanja Nijmeijer. De tweedelige reeks heet Eileen en werd op 12 en 19 december 2011 uitgezonden.

Externe links

• Foto van Tanja Nijmeijer, NRC weblogs
• Foto's van Tanja Nijmeijer, gevonden op de computer van Mono Jojoy (zip)
• (es) Delen uit het gevonden dagboek (2006/2007) van Tanja Nijmeijer

Bronnen, noten en/of referenties Teledoc: Dichter bij Tanja (2010) Regie: Leo de Boer Tanja en haar verhaal (2010) Jorge Enrique Botero