Tautologie (stijlfiguur)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een tautologie (afkomstig van het Griekse woord ταυτολογία, tauto logos, dat hetzelfde woord betekent) is het benadrukken van een woord met een ander woord dat (zo goed als) dezelfde betekenis heeft.
Ze komen vaker over als een taalfout dan als een stijlfiguur, maar in het laatste geval is er sprake van versteend gebruik. Veel staande uitdrukkingen zijn dan ook tautologieën. Ook kan een tautologie soms dienen om een gevoel te versterken. Tautologieën die op zulke manieren worden gebruikt kunnen niet als fout worden aangemerkt.
Min of meer versteende tautologieën zijn bijvoorbeeld:
- gratis en voor niets
- één en dezelfde
- leugen en bedrog
- geheel en al
- vast en zeker / zeker en vast
- wis en waarachtig
- nooit ofte nimmer
- voor eeuwig en altijd
- afgelopen (over) en uit
- klaar uit
- wendt of keert (draait of keert)
- bont en blauw
- zwart op wit
- schots en scheef
Voorbeelden van (nog) niet versteende en daarom als fout te beschouwen tautologieën zijn:
- netjes en verzorgd
- al reeds
- vuil en smerig
- blij en verheugd
- identiek hetzelfde
- maar en echter
- bijv: "Er zijn forse bezuinigingen genomen, maar we merken er echter niets van."
- want en immers
- bijv: "Ik neem een biertje, want ik heb immers dorst."
[bewerken] Verwante begrippen
Aan de tautologie verwant is het pleonasme.
