Tautologie (logica)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een tautologie in de logica is een redenering waarvan de logische structuur dusdanig is dat deze niet onwaar kan zijn. Het begrip tautologie werd door Ludwig Wittgenstein in de logica ingevoerd. Bijvoorbeeld de zin:

het regent of het regent niet

Deze zin is altijd waar. In een logische formule ziet deze tautologie er zo uit:

r \lor \lnot r

Om te controleren of een logische formule een tautologie is, kan men een waarheidstabel construeren voor de formule. Als blijkt dat de formule waar is voor elke mogelijke toekenning van waar of onwaar aan de atomaire formules, dan is het een tautologie.

Construeren van tautologieën[bewerken]

In de volgende formules betekent

  • \neg : niet
  • A \equiv B : A is equivalent aan B
  • A \rightarrow B : als A dan B
  • A \vee B : A of B
  • A \wedge B : A en B

Tautologieën kunnen geconstrueerd worden door logische equivalenties te gebruiken: als A \equiv B dan is A \rightarrow B een tautologie evenals B \rightarrow A. Bijvoorbeeld: P \rightarrow Q \equiv \neg Q \rightarrow \neg P (contrapositie) wordt (P \rightarrow Q) \rightarrow (\neg Q \rightarrow \neg P) en (\neg Q \rightarrow \neg P) \rightarrow (P \rightarrow Q).

Een andere manier om tautologieën te construeren is door regels uit de propositielogica te gebruiken. Zo geldt er dat als A \rightarrow B en B \rightarrow C dat er ook geldt A \rightarrow C. Een tautologie kan nu geconstrueerd worden door dit samen te voegen: (A \rightarrow B) \rightarrow (B \rightarrow C) \rightarrow (A \rightarrow C).

Enkele schema's voor tautologieën zijn:

(P \rightarrow Q) \and (Q \rightarrow R) \rightarrow (P \rightarrow R) (transitiviteit)
(P \rightarrow Q) \rightarrow (R \rightarrow Q) \rightarrow (P \vee R \rightarrow Q)
(P \rightarrow Q) \rightarrow (P \rightarrow R) \rightarrow (P \rightarrow Q \wedge R)
(P \rightarrow (Q \rightarrow R)) \rightarrow (Q \rightarrow (P \rightarrow R))
(P \rightarrow (Q \rightarrow R)) \rightarrow (P \wedge Q \rightarrow R)