TenneT

TenneT
Slogan	Taking power further
Oprichting	1998
Eigenaar	Staat der Nederlanden
Sleutelfiguren	M. Kroon (CEO)
Hoofdkantoor	Utrechtseweg 310 6812 AR Arnhem
Werknemers	1.985 FTE, waarvan 1.067 in Nederland (peildatum: 31 december 2011)
Producten	elektriciteitstransport
Sector	energie
Omzet	EUR 1.647 miljoen (2012)
Winst	EUR 180 miljoen (2012)
Website	www.tennet.eu
Portaal    Economie

TenneT is een nutsbedrijf en de eerste grensoverschrijdende elektriciteitstransporteur van Europa. Met 20.000 kilometer aan hoogspanningsverbindingen en 36 miljoen eindgebruikers in Nederland en Duitsland behoort TenneT tot de top 5 elektriciteitstransporteurs van Europa. De focus is gericht op de ontwikkeling van een Noordwest-Europese energiemarkt en op de integratie van duurzame energie. TenneT stelt haar transportnet op onpartijdige wijze beschikbaar voor elektriciteitstransporten en waarborgt de noodzakelijke balans tussen vraag en aanbod.

TenneT is met ruim 1000 medewerkers gevestigd in Arnhem en Ede met regiokantoren in Hoogeveen, Waddinxveen en Weert. De Nederlandse Staat (vertegenwoordigd door het Ministerie van Financiën) is 100% aandeelhouder van TenneT in Nederland. In Duitsland is TenneT met ongeveer 700 medewerkers gevestigd in Bayreuth met regiokantoren in Bamberg, Dachau en Lehrte.

De tegenhanger inzake gastransport is N.V. Nederlandse Gasunie.

Historie

In 1949 verenigden de energiebedrijven in Nederland zich voor productie en netbeheer in de N.V. Samenwerkende Elektriciteits-Produktiebedrijven, kortweg SEP. De samenwerking richtte zich in eerste instantie voornamelijk op de onderlinge koppeling. Hierdoor konden centrales op elkaar terugvallen bij storingen. SEP kreeg het landelijke koppelnet onder beheer en bepaalde de economisch optimale inzet van de centrales. SEP is, voor wat betreft het netbeheer, de voorloper van TenneT.

TenneT Transmission System Operator B.V. ontstond in 1998. De nieuwe Elektriciteitswet (1998) wijst TenneT aan als de onafhankelijke beheerder van het landelijk transportnet voor elektriciteitsverkeer in Nederland. In december 2003 nam TenneT regionaal netbeheerder B.V. Transportnet Zuid-Holland (TZH) over, die het 150 kV-net in Zuid-Holland beheerde en in eigendom had. Hiermee zette TenneT de eerste stap om alle transportnetten in Nederland in beheer en/of eigendom te krijgen.

Nederland kende lange tijd geïntegreerde nutsbedrijven; deze zijn actief in de hele keten van elektriciteitsproductie tot aflevering bij de klant. In 2006 wordt de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON, ook wel de Splitsingswet genoemd) ingevoerd. Deze wet verplicht de geïntegreerde nutsbedrijven de activiteiten te splitsen in drie aparte onderdelen voor: productie, transmissie en distributie. Het belang van transmissie is zo groot dat de overheid TenneT verantwoordelijk maakt voor het beheer van het hoogspanningsnet, ofwel alle netten van 110 kV (kilovolt) en hoger.

Het opsplitsen van de nutsbedrijven kost tijd. Het beheer van de netwerken gaat eerder over naar TenneT dan het eigendom. In 2009, maakt TenneT de volgende koop transacties bekend:

• in maart 2009, koopt TenneT van Enexis (voorheen Essent Netwerk) het regionale hoogspanningsnet van 110 en 150 kV. Dit netwerk heeft een lengte van 3000 kilometer in de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel, Flevoland, Noord-Brabant en Limburg.
• in juni wordt het Zeeuwse hoogspanningsnet van 150 kV en 380 kV van Delta aangekocht en
• ook in juni 2009 het Liander netwerk, dat 1800 kilometer telt.

Stedin is als enige nog eigenaar van het hoogspanningsnet dat wel door Tennet wordt beheerd. In april 2011 sloot TenneT de integratie van de 110 kV- en 150 kV-transportnetten af met de integratie van het Stedin-net.

Transportnetten Nederland

In Nederland wordt het hoogspanningsnet, dat zijn alle kabels (ondergronds) en lijnen (bovengronds) van 30 kV en hoger, vanaf 1 januari 2008 door TenneT beheerd. Initieel heeft TenneT nog niet al deze netwerken in eigendom, maar in 2009 wordt een aantal belangrijke aankopen gedaan. De juridische eigendom van de 220 en 380 kV-net transportnetten berustte bij Saranne tot 16-01-2007, na die datum heeft TenneT de aandelen van Saranne BV overgenomen van de Staat. Naast TenneT als landelijk netbeheerder, is er een aantal grote regionale beheerders actief voor het net onder de 110 kV. Dit zijn Delta Netwerkbedrijf, Stedin, Enexis en Liander.

In Nederland is TenneT in 2004 begonnen met een aanzienlijke uitbreiding van het netwerk. Het project Randstad 380 kV beoogt een nieuwe ring in het landelijk koppelnet aan te brengen in de Randstad. In het zuiden, noorden en oosten van Nederland vinden soortgelijke projecten plaats: Zuid-West 380 kV, Noord-West 380 kV en Doetinchem-Wesel 380 kV.

Tegen de aanleg van nieuwe hoogspanningsmasten worden vaak bezwaren van omwonenden aangetekend. De bezwaren zijn in drie categorieën te verdelen, namelijk: (1) gezondheidsrisico's, zoals de omvang van de magneetveldzone; (2) aantasting van het landschap en natuur, waaronder het gevaar dat vogels botsen met lijnen of masten en (3) belemmering van de bedrijfsvoering.

Internationale activiteiten

Internationaal heeft TenneT vier belangrijke projecten, waarvan er één is afgerond. In mei 2008 is er een verbinding naar Noorwegen opgeleverd (de NorNed-kabel). De zeekabel naar Engeland (BritNed-kabel) is in april 2011 in gebruik genomen. Met de aanleg van deze 260 kilometer lange verbinding was in 2008 gestart. Met het Deense Energinet.dk wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een vergelijkbare zeekabel naar Denemarken, de COBRA-kabel. Als het besluit tot aanleg wordt genomen, zal door deze kabel in 2016 of 2017 de eerste elektriciteit stromen. Een vierde verbinding naar Duitsland (Doetinchem-Wesel) is ook in de planning opgenomen. Deze 380 kV verbinding zal in 2013 in gebruik worden genomen.

Overname Transpower

Het Duitse net van TenneT, Elia, Commerz Real en EnBW

Op 10 november 2009 werd bekend dat TenneT voor 885 miljoen euro het elektriciteitsnet van het Duitse energiebedrijf E.ON (transpower stromübertragungs GmbH) over wil nemen. TenneT wordt hierdoor de eerste grensoverschrijdende netbeheerder in Europa. E.ON was door concurrentieregels van de mededingingsautoriteiten Europese Commissie genoodzaakt om het bedrijf in productie- en leveringstak op te splitsen. Het Transpower hoogspanningsnet van 220 kV en 380 kV heeft een lengte van 11.000 kilometer en er werken ongeveer 725 mensen. Op 4 februari 2010 heeft de onderneming goedkeuring gekregen van de Europese Commissie voor de overname; TenneT wordt met terugwerkende kracht per 1 januari 2010 eigenaar van Transpower. Met deze overname verdubbelt de bedrijfsomvang van TenneT.

In maart 2011, na de ramp met de kerncentrale Fukushima in Japan, besloot de Duitse regering de productie van kernenergie te staken, de zogenaamde Atomausstieg. Begin 2012 zijn al acht kerncentrales gesloten met een totale capaciteit van 8 GW. De negen overgebleven centrales worden gefaseerd gesloten, een proces wat in 2022 wordt afgerond. Het verlies aan elektriciteit moet gecompenseerd worden door duurzame energiebronnen, waaronder windenergie op zee. TenneT, en andere Duitse netbeheerders, moeten hierop de netwerken aanpassen om voldoende elektriciteit te transporteren naar de gebieden waar de opwekking van kernenergie is stopgezet.

TenneT is is wettelijk verplicht om Duitse offshore windparken op het net aan te sluiten. In november 2011 meldde TenneT de Duitse regering dat het hoge tempo waarmee nieuwe windenergie op zee wordt ontwikkeld niet alleen de financiële kracht van het bedrijf overstijgt, maar ook de capaciteit bij de toeleveranciers van noodzakelijk materieel. TenneT wil met de Duitse regering aan een oplossing werken.

Plannen voor aanleg kabel Noorwegen - Duitsland

Sinds 2010 zijn TenneT en de Noorse netbeheerder Statnett in gesprek over de aanleg van een onderzeese elektriciteitsverbinding tussen Duitsland en Noorwegen. Er ligt al een vergelijkbare kabel tussen Nederland en Noorwegen, NorNed. In december 2012 werd de overeenkomst getekend waarna een investeringsbeslissing voor de aanleg van de NorGer-kabel in 2014 kan worden genomen. Naar verwachting zal deze verbinding vanaf 2018 in gebruik kunnen worden genomen. TenneT zal een belang van 25% krijgen in dit project.

Samenwerking Europese transmissienetbeheerders

In 2008 hebben 42 netbeheerders uit Europa afgesproken de samenwerking te intensiveren. Een nieuwe organisatie is opgericht met de naam ENTSO-E (European Network of Transmission System Operators of Electricity). De organisatie heeft als doel de integratie van de Europese elektriciteitsmarkt te bevorderen. TenneT neemt hier ook aan deel.

Regulering van TenneT

Bij de wet geregeld, is TenneT een monopolist; zij beheert als enige het Nederlandse net van 110 kV en hoger. Voor de vaststelling van haar tarieven, heeft de overheid de Nederlandse Mededingingsautoriteit ofwel de NMa Energiekamer als toezichthouder aangewezen. Tussen toezichthouder en TenneT bestaat een spanningsveld. Voor de uitvoering van haar taak, wil TenneT een netwerk van hoge kwaliteit en met voldoende capaciteit. De NMa Energiekamer toetst, onder andere, de investeringsvoorstellen op noodzaak en de organisatie van TenneT op efficiency. Er is overleg tussen beide partijen, maar het is de toezichthouder die beslist over de tarieven die TenneT in rekening mag brengen. Deze structuur is in Europa niet uniek; onder andere Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk kennen vergelijkbare regelingen. Een belangrijk verschil met deze drie Europese landen is wel, dat de aandelen van de netbeheerders in private handen zijn; in Nederland is de Staat de enige aandeelhouder.

Voor de activiteiten van TenneT in Duitsland is de Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation, Post und Eisenbahnen (BNetzA) de toezichthouder die de concurrentie in de zogeheten netmarkten bewaakt en bevordert.

Financiële resultaten

De overname van de Nederlandse netwerken in 2009 heeft een sterke stijging van de omzet, balanstotaal en circuitlengte 150 kV tot gevolg. Het overname effect werd verder versterkt in 2010 toen de Duitse activiteiten werden meegenomen in de cijfers. Dit blijkt duidelijk uit de hieronder opgenomen figuur met financiële en operationele gegevens van TenneT.

Omschrijving	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012
Resultaten (in € miljoen):
Totale Omzet							7.326
Omzet EEG en KWK							6.026
Omzet Netwerkbedrijf	414	418	401	399	460	547	1.300	1.525	1.647
Nettowinst	65	68	49	55	52	72	76	200	180
Dividend aan de Staat	30	46	25	28	10	11	20	20	60
Balanstotaal	2.043	2.971	2.839	2.913	2.886	3.570	7.054	8.570	10.055
Circuitlengte (in kilometers):
380kV	2.003	2.003	2.052	2.031	2.032	2.033	7.832	7.864	7.880
220kV	683	683	683	653	653	653	5.514	5.538	5.596
150kV	551	551	551	532	532	3.655	3.987	4.454	4.454
110kV	-	-	-	-	1.955	1.944	2.248	2.264	2.332
450kVdc (zeekabel)	0	0	0	0	290	290	290	420	420

De omzet van TenneT is verveelvoudigd in 2010 als gevolg van de Duitse acquisitie. In Duitsland zijn twee aparte regelingen die dit veroorzaken, namelijk:

• EEG Wind, biomassa, zon: De Duitse wet bevordering van duurzame energieopwekking (Erneuerbare-Energien-Gesetz, EEG) verplicht de netbeheerder, in dit geval TenneT TSO GmbH, om duurzame energie voorrang te geven boven andere soorten energie. De wet bepaalt ook de vergoeding voor deze duurzame energie. Het verschil tussen deze hoge vergoeding voor alternatieve energie en de marktprijs voor elektriciteit wordt via de EEG-toeslag aan de uiteindelijke verbruikers van de energie in rekening gebracht.
• KWK Warmte-krachtkoppeling: Het doel van de Duitse Kraft-Wärme-Kopplungsgesetz (KWK-G) is om de productie van energie door middel van warmte-krachtkoppeling te bevorderen. Exploitanten van KWKelektriciteitscentrales ontvangen van de netbeheerder een hogere vergoeding. Deze vergoeding wordt uiteindelijk aan de eindgebruikers doorberekend via de nettarieven.

TenneT int deze bedragen en geeft deze aan de producenten van de alternatieve energie door. Dit moet volgens de Duitse wet resultaatneutraal gebeuren, ofwel de kosten zijn gelijk aan de omzet waardoor het effect op de winst van TenneT gelijk aan nul is. Om het cijfers van het netwerkbedrijf van TenneT voor en na de Duitse overname meer vergelijkbaar te maken, zijn in de figuur hierboven apart deze speciale vergoedingen opgenomen.

In 2011 zijn de twee aparte Duitse regelingen niet meer opgenomen in de jaarrekening. TenneT geeft alleen de omzet van het netwerkbedrijf weer. De omzet is in 2011 met circa 15% gestegen naar € 1.525 miljoen, hiervan werd € 829 miljoen in Duitsland gerealiseerd en de rest in Nederland. Het bedrijfsresultaat verdubbelde ruimschoots naar € 357 miljoen. Het resultaat in 2010 werd gedrukt door een bijzondere waardevermindering van het Nederlandse hoogspanningsnet van TenneT TSO ter grootte van € 134 miljoen. In hetzelfde jaar investeerde TenneT ruim € 900 miljoen in de netwerken. Gezien de verwachte grote investeringsuitgaven, met name in Duitsland, zal de Nederlandse Staat voor € 600 miljoen aandelen kopen. De helft van deze nieuwe aandelen is reeds in december 2011 geplaatst en de rest volgt in juni 2012.

Dochterondernemingen

• CertiQ: Geeft certificaten uit voor duurzaam opgewekte elektriciteit
• NLink International: Deze organisatie is opgericht voor het ontwikkelen en bouwen van internationale zeekabelverbindingen. NLink heeft een aandeel van 50% in BritNed interconnector tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk
• TenneT Zuid-Holland: (voorheen B.V. Transportnet Zuid-Holland)
• TSO-Auction: Beheert het netwerk van 110kV en hoger en handhaaft de energiebalans
• Amsterdam Power Exchange: Groep van internationale beurzen voor de handel in elektriciteit en gas

Zie ook

• Netbeheerder
• Meetcode elektriciteit
• Nederlandse elektriciteitsmarkt
• Garanties van oorsprong

Externe link

• (nl) Officiële website van TenneT
• (en) Website Samenwerkingsverband Europese netbeheerders

Bronnen, noten en/of referenties